Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Bahruz Shukurov, kumar ve sanal kumar bağımlılığının ruhsal, nörolojik ve toplumsal boyutlarını, risklerini, motivasyon düzeneklerini ve tedavi yaklaşımlarını açıkladı.
Sanal kumarın erişilebilirliği arttıkça bağımlılık riski de yükseliyor!
Kumarın hem fizikî ortamlarda hem de dijital platformlarda oynanabildiğini söz eden Dr. Bahruz Shukurov, “Ancak teknolojinin gelişmesiyle birlikte sanal kumarın erişilebilirliği ve yaygınlığı önemli halde arttı. Bu durum bağımlılık riskini de kıymetli ölçüde yükseltmekte.” dedi.
Kumar bağımlılığının en temel özelliklerinden birinin, kişinin kumar oynama davranışı üzerinde denetimini kaybetmesi olduğunu aktaran Dr. Shukurov, “Kişi zamanla kazandığından çok daha fazla para harcamaya başlar ve gününün değerli bir kısmını kumar oynayarak geçirir. Bu süreç ilerledikçe iş hayatı, aile bağları ve toplumsal sorumluluklar ihmal edilmeye başlanır. Maddi kayıplar büyür, borçlar oluşur ve kişi giderek daha güç bir ekonomik tabloyla karşı karşıya kalır.” biçiminde konuştu.
Kişi kazandığında da kaybettiğinde de kumar oynamak ister!
Yalan söyleme davranışının kumar bağımlılığının değerli teşhis ölçütleri ortasında yer aldığına işaret eden Dr. Bahruz Shukurov, “Bağımlı birey, kumar oynayabilmek için para bulmak emeliyle yakınlarına yahut etrafına palavra söyleyebilir. Bunun temel nedeni, kumar oynayamadığında yaşayacağı ağır dert ve huzursuzluğun, palavra söylemenin yaratacağı vicdani rahatsızlıktan daha ağır gelmesidir. Vakit içinde bu davranış giderek kolaylaşır ve kişinin kişilik yapısında besbelli değişimlere yol açabilir.” dedi.
Kumar bağımlılığında motivasyonun iki istikametli çalıştığına değinen Dr. Shukurov, şunları söyledi:
“Kişi kazandığında da kaybettiğinde de kumar oynamak ister. Kazandığında aldığı ödül ve haz duygusu yeni bir motivasyon oluşturur. Kaybettiğinde ise kaybını telafi etme isteği devreye girer. Bağımlı bireyler sıklıkla ‘keyif için oynamıyorum, yalnızca kaybımı telafi etmek istiyorum’ biçiminde açıklamalar yapar. Lakin bu niyet birçok vakit bağımlılık döngüsünü sürdürür ve kişi tekrar kumar oynamaya devam eder.”
Kumar, keyif yerine makus hisleri süreksiz olarak azaltan bir araca dönüşür!
Kumar bağımlılığının birçok vakit birinci başlarda yaşanan bir yüksek yarar yahut güçlü heyecan tecrübesi ile başlayabileceğine dikkat çeken Dr. Bahruz Shukurov, “Özellikle erken yaşlarda elde edilen büyük bir yarar, kişinin beyninde güçlü bir iz bırakır. Bu tecrübe beynin ödül sisteminde olağanın üzerinde bir haz oluşturur ve kişi vakitle bu duyguyu tekrar yaşamak için kumar oynamaya devam eder.” dedi.
Ancak süreç ilerledikçe kişinin bu yüksek heyecanı daha az yaşamaya başladığını, kayıpların arttığını ve kişinin olağan his durumunun daha düşük bir düzeye gerilediğini tabir eden Dr. Shukurov, “Sonuç olarak kumar, artık keyif veren bir aktiviteden çok, kişinin kendini makûs hissetmesini süreksiz olarak azaltan bir araca dönüşür. Bağımlılığın ilerleyen devirlerinde sadece kumar oynamak değil, kumarla alakalı uyaranlar da tetikleyici hâle gelir. Bahis sesleri, oyun bildirimleri, maç izlemek yahut kumarla ilgili reklamlar bile şahısta güçlü bir kumar oynama isteği yaratabilir. Bu nedenle bağımlılıkla uğraşta tetikleyici ögelerden mümkün olduğunca uzak kalmak büyük kıymet taşır.” açıklamasını yaptı.
Beyin kısa vadeli mükafatları tercih eder, bu da bağımlılığı güçlendirir!
Kumar bağımlılığının önemli maddi kayıplara yol açabileceğini vurgulayan Dr. Bahruz Shukurov, “Kimi vakit kayıplar kişinin aylık gelirinin onlarca hatta yüzlerce katına ulaşabilir.” dedi.
Bu durumun bankalara yahut farklı kaynaklara borçlanmaya kadar ilerleyebileceğini aktaran Dr. Shukurov, şöyle devam etti:
“Çoğu vakit aile bireyleri devreye girerek bu sıkıntıları çözmeye çalışır. Lakin profesyonel takviye alınmadan yapılan müdahaleler çoklukla süreksiz bir rahatlama sağlar ve kişi bir mühlet sonra yine kumar oynamaya başlayabilir.
Bu noktada değerli bir soru ortaya çıkar: Bu kadar kayba karşın kişi neden kumar oynamaya devam eder? Bunun iki değerli nedeni vardır. Birincisi, bağımlı kişinin yaşadığı meselelerin birçok vakit etrafı tarafından telafi edilmesidir. Şayet kişi yaşadığı sonuçlarla direkt yüzleşmezse davranış değişimi zorlaşır. İkinci neden ise kumarın kısa vadede sağladığı heyecanın, uzun vadeli ziyanların önüne geçmesidir. İnsan beyni birçok vakit kısa vadeli mükafatları tercih eder ve bu durum bağımlılık davranışını güçlendirir.”
Sanal kumarın en büyük riski 24 saat erişilebilir olması!
Sanal kumarın, klasik kumara nazaran kimi açılardan daha riskli olduğunu lisana getiren Dr. Bahruz Shukurov, bu riskleri şöyle açıkladı:
“En kıymetli farklardan biri 24 saat erişilebilir olmasıdır. Kişi günün her saatinde, bulunduğu her yerde kumar oynayabilir. Ayrıyeten dijital ortamda para birden fazla vakit yalnızca sayısal bir kıymet üzere algılanır. Bu nedenle bireyler gerçek para kaybettiklerini daha az hissedebilir ve daha büyük riskler alabilir.
Sanal kumar platformları birebir vakitte ağır reklam ve teşvik sistemleri kullanır. Bonus teklifleri, bildiriler ve daima gönderilen bildirimler kişiyi tekrar oyuna çekmek için tasarlanır. Birinci evrede birtakım kullanıcıların kar elde etmesi de bu sistemin bir kesimi olabilir. Böylelikle kişi erken devirde güçlü bir ödül tecrübesi yaşayarak kumara daha fazla bağlanabilir.”
Bağımlılıklarda ‘tam iyileşme’ yerine ‘kontrol altına alma’ daha gerçekçi bir yaklaşım!
Kumar bağımlılığının, beynin ödül sistemi ile yakından bağlantılı olduğuna dikkat çeken Dr. Bahruz Shukurov, “Ventral tegmental alan, nükleus akumbens ve insula üzere bölgeler bu süreçte rol oynar. Kumar davranışı tekrarlandıkça bu hudut yolları güçlenir.” dedi.
Başlangıçta küçük bir iz üzere olan bu yolakların vakitle adeta bir otoyola dönüştüğünü ve kişinin fikir dünyasında kumarın merkezi bir yer edindiğini kaydeden Dr. Shukurov, kumar bağımlılığının tedavisinin mümkün olduğunu lisana getirdi.
Dr. Shukurov bu sürecin çoklukla çok taraflı bir yaklaşım gerektirdiğini söyledi ve devam etti:
“Tedavi sırf bireyi değil, aileyi de kapsayan bir iş birliği içinde yürütülmeli. Psikiyatrist, psikolog, hasta ve aile üyelerinin birlikte çalışması muvaffakiyet talihini artırır. Profesyonel dayanak olmadan sırf kelam vermek, yemin etmek yahut kendi kendine bırakmaya çalışmak birçok vakit kâfi olmaz.
Bağımlılıklar için ‘tam iyileşme’ kavramından çok ‘kontrol altına alma’ yahut ‘düzelme’ kavramı daha gerçekçidir. Bu durum kimi kronik hastalıklara benzetilebilir. Kişi tetikleyicilerden uzak durur, tedavi planına uyar ve gerekli tedbirleri alırsa uzun mühlet kumar oynamadan sağlıklı bir hayat sürdürebilir. Fakat büsbütün düzgünleştiğini düşünerek tüm tedbirleri kaldırmak tekrar risk oluşturabilir.”
Çoğu durumda belirleyici olan heyecan ve adrenalin duygusu!
Kumar bağımlılığında birçok vakit kişinin parayı mı yoksa heyecanı mı sevdiği sorusunun sorulduğunu aktaran Dr. Bahruz Shukurov, “Çoğu durumda belirleyici olan heyecan ve adrenalin duygusudur. Kazanma ihtimalinin eşiğinde olmak, risk almak ve o anki ağır his durumunu yaşamak bağımlılığı besleyen değerli faktörlerdir.” dedi.
Bağımlılık ilerledikçe kişinin sırf kumar ve kumarla alakalı hususlara karşı yüksek motivasyon gösterdiğinin altını çizen Dr. Bahruz Shukurov, sözlerini şöyle tamamladı:
“Günlük sorumluluklara karşı isteksizlik ve güç düşüklüğü görülebilir. Bu nedenle tedavi sürecinde sırf kumar davranışı değil, kişinin niyet yapısı, motivasyonu ve ömür sistemi de ele alınmalıdır. Kumar oynayan bir yakına sahip olan aile bireyleri için de takviye almak değerlidir. Aileler hem bağımlı bireyle birlikte tedavi sürecine katılabilir hem de başka olarak danışmanlık alabilirler. Erken müdahale, sorunun büyümesini ve daha büyük kayıpların oluşmasını önleyebilir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
