Bebek sahibi olmak isteyen çiftlerde kısırlık sıkıntılarının yaklaşık % 50’si bayanlara ait faktörlerden kaynaklanıyor. Erkek kısırlığı çiftlerde % 30’luk bir oranla söz edilirken, % 20 oranında da hem erkek hem de bayana bağlı faktörlerin bir kombinasyonu olabiliyor. Kısırlığın tahlili için öncelikle yaşanan sorunun kaynağının belirlenmesi gerekiyor. Bayanlarda tedavi sürecine adım atılırken yapılacak hayat şekli değişiklikleri gebelik şansını artırıyor. Memorial Kayseri Hastanesi Bayan Hastalıkları ve Doğum Bölümü’nden Doç. Dr. Mehmet Ak, kadın kısırlığı ile ilgili bilgi verdi.
Kısırlık için şahsa özel tedavi
Korunma olmadan, tertipli olarak cinsel birlikteliğe karşın gebelik elde edilememesi, infertilite yani kısırlık olarak tanımlanmaktadır. Kısırlık bayan açısından değerlendirildiğinde hamile kalamama durumudur. Kısırlık için hormonal meseleleri düzeltmek, cerrahi müdahale ve tüp bebek (IVF) üzere doğurganlık tedavileri uygulanabilmektedir. Kısırlık, hem bayan hem de erkek için şahsa özel ve tahlile yönelik tedavi yapılması gereken bir sıkıntıdır. Bir bayanın 40 yaşına gelmesinden sonra gebe kalma bahtı kıymetli ölçüde azalmaktadır.
Kadın kısırlığı giderek artıyor
ABD’de çocuk isteğiyle kliniklere başvuran 15-49 yaşları ortasındaki bayanların oranı 1980’de % 9 iken, 2010 yılı prestiji ile bu oran % 12 düzeyine yükselmiştir. 2023 yılında ise % 17,5 düzeylerine çıkmıştır. Bu yükselmenin nedeni ise artmış bayan yaşı ile evresel toksinlere daha fazla maruziyet ve artmış obezitenin yanı sıra seksüel yolla bulaşan hastalıklarda artış üzere kimi faktörlerdir. Türkiye Nüfus ve Sıhhat Araştırması’na nazaran ülkemizde, üreme çağındaki bayanlarda kısırlık % 15 olarak belirlenmiştir.
Kısırlık konusunda erkek faktörü
Kadın kısırlığının son 30 yılda süratle arttığı, yaşa nazaran belirlenen oranların yükseldiği ve 30’lu yaşların sonlarındaki bayanların dünya çapında en yüksek kısırlık riskiyle karşı karşıya olduğu belirlenmiştir. Dünya genelinde 2021 yılında, kısırlık 110 milyon bayanı etkilemiştir. Bu bilgilere karşın kısırlığın nedenleri her iki partnerden de kaynaklanmaktadır. Kısırlık, bayan üreme sistemindeki bir sorun nedeniyle olduğu kadar erkek üreme sistemindeki bir sorun nedeniyle de ortaya çıkmaktadır.
Yanıt alamamak ümitsizlik nedeni
Bazı durumlarda kısırlığın nedeni uzun müddet bulunamamaktadır. Her iki partnerde de birkaç küçük faktörün bir ortaya gelmesi, açıklanamayan doğurganlık sıkıntılarına neden olabilmektedir. Kısırlığın nedeni hakkında muhakkak bir karşılık alamamak birden fazla vakit ümitsizliğe neden olsa da, bu sorun vakitle kendi kendine düzelebilmektedir. Açıklanamayan kısırlığın kestirimi yüzdesindeki farklılık, uzmanların standart kısırlık testinin ne olması gerektiği konusunda fikir birliğine varamamasından kaynaklanmaktadır. Testler, bireyin durumuna ve hekiminin test protokollerine nazaran değişebilmektedir.
Süre beklenmeden araştırılması gerekenler
Kısırlık araştırmaları birebir partnerle 12 ay boyunca vajinal seksüel alakaya karşın gebelik elde edemeyen çiftler üzerinde yapılmaktadır. 12 ay olan bekleme müddeti bayan yaşı 35 ve üzeri olduğu durumlarda 6 aya üzerinden hesaplama yapılır. Lakin bu mühlet beklenmeden temel kısırlık araştırmasının yapılması gereken durumlar ise şunlardır;
- Aşikar menstrüel düzensizlik kelam konusu olması
- Devam eden cinsel işlev bozukluğu varlığı
- Pelvik inflamatuar hastalık öyküsü
- Evre 3-4 endometriosis yani çikolata kisti olması durumu
- Kanser tedavisi için kemoterapi alınması
- Bilinen bir erkek faktörü varlığı
Kadın kısırlığı için araştırılması gereken faktörler
Kadınlarda kısırlığa neden olabilecek birçok faktör bulunmaktadır. Genel sıhhat şartlarının yanı sıra genetik (kalıtsal) özellikler ile ömür usulü ve yaş, kısırlığa yol açabilmektedir. Fakat bayan kısırlığı için aşağıdaki faktörlerin araştırılması gerekmektedir;
- Yaş faktörü değerlidir. Ekseriyetle doğurganlık 30’lu yaşlarda azalmaya başlamaktadır
- Yumurtlamayı engelleyen hormon meseleleri araştırılmalıdır
- Anormal adet döngüsü
- Obezite kısırlığı etkileyen kıymetli bir nedendir
- Vücut kitle endeksinin düşük olması.
- Endometriozis
- Yapısal problemler (fallop tüpleri, rahim yahut yumurtalıklarla ilgili sorunlar)
- Rahim miyomları
- Yumurtalık kistleri
- Tümörler
- Otoimmün bozukluklar (lupus, romatoid artrit, Haşimato hastalığı)
- Pelvik inflamatuar hastalığa neden olan cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
- Polikistik over sendromu kısırlığa neden olabilen hormonal bir bozukluktur.
- Birincil yumurtalık yetmezliği
- Aşırı husus kullanımı (alkol yahut uyuşturucu)
- Sigara içmek
- Daha evvel dış gebelik geçirmiş olmak
- Kullanılan ilaçlar; (non-steroid anti-inflamatuarlar, steroid)
- Smear sonucu, göğüs değişiklikleri, göğüsten süt gibisi akıntı olup olmadığı, aknenin eşlik ettiği yüzde ve göğüste çok kıllanma
Sağlıklı hayat stili önemli
Sağlıklı ömür biçimi değişiklikleri doğurganlık da dahil olmak üzere bireylerin fizikî, zihinsel ve duygusal refahını etkileyen davranışlardan oluşmaktadır. Sigara tiryakiliği, sıhhatsiz beslenme, beden kitle endeksinin istikrarsız olması, çok alkol ve kafein tüketimi, yetersiz fizikî aktivite ve idman, cinsel yolla bulaşan hastalıklara maruz kalmak ve çevresel faktörler üreme sıhhatini etkilemektedir. Ömür biçimini değiştirmek bireyin tercihleri sonucu değişebilmektedir. Hayat biçimi davranışlarının üreme sıhhatini olumlu yahut olumsuz tarafta etkilediği yapılan araştırmalarla kanıtlanmıştır. Sağlıklı ömür biçimleri sayesinde kısırlık tedavisinde muvaffakiyet elde edildiği, gebelik ve canlı doğum oranlarının arttığı bilinmektedir.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
