Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, yapay zekanın insan hayatı ve ruh sıhhati üzerindeki tesirlerini, bilhassa psikoterapi, bağlantı kurma maharetleri ve düşünme süreçleri açısından ele alarak, denetimli ve şuurlu kullanımın kıymeti hakkında açıklamalarda bulundu.
Yapay zeka davranışlarımızı ele geçirmez, lakin yanlış kullanıldığında bizi yönlendirebilir!
Yapay zekayı, ‘günümüzde hayatımıza sessizce dahil olan, lakin tesiri giderek büyüyen bir güç’ olarak tanımlayan Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, “Biz uyurken gelişmeye devam eden, toplumsal medyada gezinirken davranışlarımızdan öğrenen, sohbet ederken bile bizi dinleyen bu sistem, artık gündelik hayatın ayrılmaz bir kesimi hâline geldi.” dedi.
‘Yapay zekanın davranışlarımızı, kanılarımızı ve hislerimizi ele geçirmesi mümkün mü?’ sorusuna ‘hayır’ karşılığını veren Demir, “Ancak sıkıntı bu kadar kolay değil. Yapay zeka, insan davranışlarına ilişkin örüntüler üzerinden öğrenmek üzere tasarlanmış bir sistem. Asıl tartışılması gereken husus, bu sistemi hangi niyetle, kimlerin ve ne maksatla kullandığıdır. Zira yapay zekanın gerisindeki güç, bireylerin fikir biçimlerini, hislerini ve davranışlarını dolaylı yoldan etkileyebilir, hatta manipülasyona açık hale getirebilir.” halinde konuştu.
Zekaya sahip olsa da gerçek hislere sahip değil!
Yapay zekanın kökeninin hayli eskiye dayandığına değinen Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, “Süreç, 1600’lü yıllara, ideoloji ve matematik tarihine kadar uzanır. Matematikçi filozof Leibniz’in dört süreç yapabilen hesap makinesini icat etmesi, ‘insan yerine birtakım işleri yapabilen sistemler mümkün mü?” sorusunu da beraberinde getirdi.” dedi.
O devirde hesap makinesine yöneltilen ‘insanlar düşünemez hale gelecek’, ‘işler elimizden alınacak’ tenkitlerinin günümüzde yapay zeka için yapılan tartışmalarla büyük benzerlik taşıdığını aktaran Demir, şunları söyledi:
“Bugün de emsal sorular soruyoruz; ‘Hangi meslekler yok olacak? Çocuklarımız işsiz mi kalacak? İnsan emeğinin bedeli azalacak mı?’. Yapay zeka, insan beyninin bilgi sürece mantığını taklit eden dijital bir sistemdir. Nasıl ki insan beyni nöronlar ve sinapslar aracılığıyla çalışıyorsa, yapay zeka da dijital hudut ağları üzerinden bilgi işler. Fakat kritik bir fark var; zeka var, ama his yok.
Bugün yapay zeka, hisleri taklit edebilir; fakat gerçek manada hissedemez. His üretme kapasitesi ve bu hislerin gerçekliği hala beşere mahsus. Son devirde kimi yapay zeka sistemlerinin küfürlü sözler kullanması ya da beşere misal reaksiyonlar vermesi, bu sistemlerin ‘insanlaştığı’ izlenimini yaratabilir. Lakin bu durum, çoğunlukla art planda yapılan etik ve davranışsal ayar değişikliklerinin bir sonucudur. Bu noktada, ‘eğer kimi ahlaki ya da davranışsal modüller değiştirilebiliyorsa, yapay zekaya öbür neler yaptırılabilir?’ sorusu değer kazanıyor.”
Psikoterapi yapay zekaya bırakılamaz!
Günümüzde yapay zekanın, bilhassa teşhis ve bilgi tahlil süreçlerinde sıhhat alanında faal olarak kullanıldığını tabir eden Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, “Yakın gelecekte sadece yapay zekanın yer aldığı hastaneler gerçekçi görünmese de, uzmanların kusur hissesini azaltan, karar dayanak sistemi olarak çalışan yapılar epey umut verici.” dedi.
Bu noktada yapay zekanın, insanın yerini alan değil; insanı destekleyen bir araç olarak değerlendirildiğinde yararlı bir rol üstlenebileceğini kaydeden Demir, “Ruh sıhhati alanında ise hudutlar çok daha net. Psikoterapi, iki insan ortasındaki gerçek ve samimi bir bağlantıya dayanır. Teknikler, metotlar ya da ekoller kadar kıymetli olan öge, kurulan bağdır. Bu nedenle yapay zekanın psikoterapi yapması şu an için mümkün değil ve etik açıdan da sakıncalı. Buna karşın, birçok insanın yapay zeka sistemlerini bir terapist üzere kullandığını görüyoruz. Beşerler bu sistemlerle dertleşiyor, hislerini paylaşıyor ve bağ kuruyor. İşte tam bu noktada ‘parasosyal ilişki’ kavramı devreye giriyor.” açıklamasını yaptı.
Çatışma yoksa gelişim de yok!
Parasosyal münasebetin, canlı olmayan bir varlıkla canlıymış üzere kurulan tek taraflı bağı tabir ettiğini lisana getiren Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, “İlk defa televizyonun yaygınlaşmasıyla tanımlanan bu kavram, bugün yapay zeka ile yeni bir boyut kazandı.” dedi.
Gerçek bir bağın çatışma, hayal kırıklığı, reddedilme ve uzlaşmayı içerdiğine dikkat çeken Demir, “Tüm bu süreçler bireyin ruhsal gelişimini dayanaklar. Halbuki yapay zeka, kullanıcıyı şad etmeye programlıdır. Çoğunlukla onaylayan, çatışmadan kaçınan bir yapı sunar. Çatışma yoksa gelişim de yoktur. Bu durum, kısa vadede konfor ve anlaşılma hissi verse de uzun vadede bireyin toplumsal bağ kurma maharetini, ruhsal dayanıklılığını, gerçek bağlantılara tahammül kapasitesini zayıflatır. Bilhassa günümüzde giderek artan yalnızlık pandemisi, bu süreci daha da riskli hale getiriyor.” sözlerini kullandı.
Yapay zeka, bizi yöneten bir otoriteye dönüştüğünde risk başlar!
Her şeyi yapay zekaya sormanın, düşünme hünerlerimizi devre dışı bırakmak manasına geldiğini vurgulayan Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, “Beyin, kullanılmayan maharetleri vakitle köreltir. Bu nedenle yapay zekayı bir ‘uzman’ üzere değil, bir stajyer üzere görmek gerekir. Söylediklerini sorgulamak, eleştirel düşünmek ve sonuncu kararı insan aklıyla vermek sağlıklı olan yaklaşımdır.” dedi.
Yapay zekanın hayatı kolaylaştıran, üretkenliği artıran bir araç olarak kullanıldığında pahalı olduğunun altını çizen Demir, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Ancak bizi yöneten, kararlarımızı şekillendiren bir otoriteye dönüştüğünde risk başlar. Gerekirse yapay zeka detoksu yapmak, dijital sonlar koymak ve gerçek insan alakalarına alan açmak, ruh sıhhatimiz açısından hami olacaktır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
