Prof. Dr. Nevzat Tarhan, ‘İnanç Psikolojisi ve Maneviyatın Ruh Sıhhatimize Etkisi’ başlığında dikkat cazibeli değerlendirmelerde bulundu.
İnançla ilgili gen var mı?
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, konuyla ilgili çok geniş ölçekli bilimsel çalışmalar yapıldığını lisana getirerek, “Genetik çalışmalar da yapıldı inanma ile ilgili… Daha doğrusu meta-kolektif genlerden, yani zihin üstü genlerden kelam ediliyor. 4 gen üzerinde duruluyor. Birincisi mana arayışı geni. Bu gen, insan dışında hiçbir canlıda yok. Hayatın manası nedir, nereden geldim, niye buradayım, sonsuzluk nedir, sonsuzluğun sonu var mı üzere mana arayışıyla ilgili genetik bir algoritma var. Bunun genetik karşılığı olması lazım, metabilişsel genlerde. İkincisi yenilik arama geni. Bu gen bulundu. Genin ismi DRD4 DRD2 diye geçiyor. Bu riskli davranış geni tıpkı vakitte yenilik aramaya neden oluyor. Üçüncü gen vakti algılama geni. Dördüncü de vefatı algılama geni var. İnsan dışında hiçbir canlıda vefata açıklama getirme özelliği yok, beşerde var.” dedi.
İnsanda inanma muhtaçlığı var
Bütün bu 4 genetik özellik münasebetiyle insanın, yüksek bir güce inanma, büyük bir mananın kesimi olma ve zihinsel bir sığınağa sığınma muhtaçlığı bulunduğunu lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, “Hatta bununla ilgili Budist rahipler üzerinde deneyler yapılıyor. Budist rahiplerde vecd hali var; trans hali, coşku, heyecan yaşıyorlar. Tam konsantre olduklarında beyinleri nasıl çalışıyor diye bakılıyor. Onların beyinlerinde teta dalgaları yüksek çıkıyor. O şahıslar ‘bütün istekleri karşılanmış, bütün gereksinimleri giderilmiş ve cihanla bütünleşmiş’ üzere hissediyorlar. Tıpkı şey Sufi meditasyonda da var. Bu biyolojik nörobiyolojik karşılığı olan bir şey. Beşerde inanma muhtaçlığı var. Bu ortak bir ihtiyaç… Teselli arayışı ve büyük bir mananın kesimi olma isteği bütün insanlarda ortak var.” diye konuştu.
Akla en uygun olan inanç sistemi, Tevhit inancı
Akla en uygun olan inanç sisteminin, Tevhit inancı olduğuna işaret eden Prof. Dr. Tarhan, “Tanrı tasavvurunu araştırdığımız vakit ilmi mutlak ilmi olmalı, mutlak iradesi olmalı, mutlak gücü olmalı, mutlak hikmet sahibi olmalı. Her şeyi denetim edebilmeli lakin her şeyi yerli yerinde ve münasebetleriyle birlikte söz edebilmeli ve bu hayat dünya hayatında hudutlu kalmamalı. Zira bu dünyada adalet yok. Bu dünyada beşerler eşit yaratılmamış. Şayet her şey bu dünyada olsa manası kalmazdı. Bu nedenle ikinci bir hayat olması gerekir. Bunların hepsi Tevhit inancı içerisinde var.” dedi.
İnsanın spiritüel gereksinimleri var
İnsanın spiritüel muhtaçlıkları, manevi muhtaçlıkları olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, “İnanmak, beşere iç huzuru veriyor. Kendisiyle barışık oluyor, ruhsal sağlamlığı artırıyor, yani kollayıcı ruh sıhhati tesiri var diyebiliriz.” diye konuştu.
Egosu yüksek olan insanın kanser hücresi üzere olduğunu tabir eden Prof. Dr. Tarhan, “Bütün dinler ortak olarak kibrin yanlış, tevazunun gerçek olduğunu ve diğerlerine yardım etmenin yüceltildiğini söyler. Bu, bütün kutsal öğretilerde vardır ve bu tesadüf değildir. Bunu kaldıran sistemlerde beşerler kötülük yapmaya meyillidir.” formunda konuştu.
Zarf, kişinin yaptığı dini pratikler, mazruf ise ahlaktır…
İnancın iki istikameti bulunduğunu, bunların şekilsel (ritüeller) ve öz (ahlak) olduğunu kaydeden Prof. Dr. Tarhan, şöyle devam etti:
“Yani bir zarf ve mazruf vardır. Zarf, kişinin yaptığı dini pratikler yani ritüellerdir. Mazruf ise özdür, yani ahlaktır. Şekilsel kısmın ritüelleri, öz kısmın ise ahlakı temsil ettiği bu iki istikametin tamamlayıcı olması gerekir. Kimi şahıslar şekilsel olarak her şeyi yaparlar; lakin rahatlıkla palavra söyler, yolsuzluk yapar, rüşvet alır. Haram yerler, yemem derler lakin rüşvet yerler. Bu türlü bir çelişkili durum ortaya çıkar. Bütün bunlar gösteriyor ki dinin özüyle formunun birebir anda yaşanabilmesi değerlidir. Dünyayı düzeltmeye kendinden başlamak gerekiyor. Kendi iç dünyandan başlayacaksın, kendini düzeltirsen iç dünyanı düzeltmek daha kolay oluyor.”
Din emin ve ehil insanları ortaya çıkarmıyorsa, o din yaşanmıyor!
Eğer bir din emin ve ehil insanları ortaya çıkarmıyorsa, o dinin yaşanmadığını lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, “Güven vermiyorsa, güvenilirlik sağlamıyorsa ve bir insan işin uzmanı olmadığı hususlara rahatlıkla palavra, hile ve entrika ile giriyorsa, ehliyet ve liyakate ehemmiyet vermiyorsa, prestije ve inanca ehemmiyet vermiyorsa, o din öğretisi uydurma bir öğretidir.” dedi.
İnsanın ruhsal yapısı, iyicil ve kötücül hislerin karışımından oluşuyor
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, insanın ruhsal yapısının, iyicil ve kötücül hislerin karışımından oluştuğunu söyleyerek, “Her birimizin içinde iyicil ve kötücül niyetlerin tesiriyle şekillenmiş bir kişilik profilimiz var. Çocukluğumuzdan itibaren öğrendiğimiz iyicil ve kötücül hisler ile fikir kalıpları, kişiliğimizin temelini oluşturuyor. Bir de kişinin hayatta ulaşmak istediği bir maksadı ve bu amaca yönelik kısa, orta ve uzun vadeli planları var. İnsan, hayat yolunda ilerlerken çeşitli olaylarla karşılaşıyor. Psikanalizin yaşayan son örneklerinden olan Berg’e nazaran, içimizdeki kötücül kesim aslında egomuzun bir kesimi ve bize makûs şeyleri emrediyor. Bu kötücül modül, insanı maksatlarından saptıracak kolay çıkarlar, menfaatler, hazlar ve zevkler sunuyor.” diye konuştu.
Hayat, her an yapılan seçimlerden ibaret
Aslında hayatın, her an yapılan seçimlerden ibaret olduğunu tabir eden Prof. Dr. Tarhan, “İyi seçimler yaparsak, hayatımızın sonuna kadar güzel anılar biriktirir, olumlu izler bırakır ve hoş işler yaparız. Berbat kararlar verirsek ise makus anılar biriktirir ve olumsuz izler bırakırız. Bu nedenle, içimizdeki kötücül kesim, bizi her an yanıltmaya meyillidir. Kişi, inançlarına karşıt davrandığı vakit, kimsenin görmediğini düşünerek ‘Nasılsa kimse görmüyor, bir şey olmaz’ diyen o kötücül modülün isteğini dinlerse, büyük bir yanılgıya düşer.” tabirinde bulundu.
Hayatta daha büyük bir mananın parçasıyız!
Duyguları erteleme maharetinin, bizatihi oluşmadığını ve öğrenilmesi gereken bir yetenek olduğunu da anlatan Prof. Dr. Tarhan, “İçimizdeki kötücül modül ‘Çabuk olsun, çabucak olsun!’ diyerek sabırsızlanır ve anlık isteklerin peşinden koşar. Maymun iştahlıdır ve dopamin odaklıdır. Lakin, içimizdeki uygun kesim serotonin hormonuyla temaslıdır; fikir, ülkü ve manayla ilgilenir. Şayet bir kimsenin fikri, ideali ve mana arayışı varsa, ‘Şu anda bu benim hoşuma gidiyor ancak ilerideki amaçlarıma alışılmamış. Bunu yapmayacağım, bundan vazgeçiyorum’ diyebilir ve hakikat bir seçim yapabilir. Hayatta daha büyük bir mananın modülü olduğunu bilen kişi, o anlık zevkinden fedakârlık yapabilir ve inancının tesiriyle daha sonra çok daha büyük bir ödül kazanabilir. İşte bu erteleme hünerini kullanamayan ve kişilik olgunluğuna erişememiş beşerler, çabucak artık ve çabuk tatmin olma peşinde koştukları için inançlarının gereğini yerine getiremezler.” formunda konuştu.
İnsanın, ruhunu geliştirme üzere bir sorumluluğu var
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, insanın, diğer canlılardan farklı olarak ruhunu geliştirme üzere bir sorumluluğu üstlendiğini kaydederek, “İnsan daima olarak daha fazlasını, daha uygununu isteme eğilimindedir ve her şeyin kendisine ilişkin olmasını istekler. İşte bu noktada, insan kendi iç çabasını verirken ruhunu büyütme seyahatine çıkar. Ruhunu, çocuksu kişilik özelliklerinden olgun kişilik özelliklerine yanlışsız geliştirmesi gerekir. Bu süreçte, olgunlaşmamış (immature) savunma düzenekleri yerine olgun (matür) savunma düzeneklerini kullanması değerlidir. Olgunlaşmamış savunma sistemleri ekseriyetle bencil, çıkarcı ve ‘Çabuk olsun, çabucak olsun’ üzere dürtülerle hareket etmeye yöneliktir. Fakat olgun savunma düzenekleri, yüceltme, mana arayışı, altruizm (başkalarına verici olmak) ve çıkarcı olmamak üzere faziletleri içerir. Bu olgun sistemleri kullanan beşerler, hayat seyahatlerinin sonunda biriktirdikleri güzelliklerin kötülüklerden daha fazla olduğunu görürler. Güzelliklerin oranı yüzde 51’in üzerindeyse, vefattan sonraki hayata da hazırlıklı olmuş olurlar.” dedi.
İnsanın olgunlaşması ve vefata mana kazandırması gerekiyor
Doğu ideolojisinde, cihanın sonsuz olduğu ve insanın ruhunun da bu cihanda sonsuza dek var olduğunun kabul edildiğini ve ruh, öldükten sonra şayet kişi düzgün şeyler yaptıysa, daha yüksek bir ruh olarak dünyaya geri döndüğüne inanıldığını anlatan Tarhan, “Eğer öldükten sonra uygunların yaptığı yeterliliklerin karşılığını gördüğü, berbatların de kötülüklerinin bedelini ödeyebileceği ikinci bir hayat yoksa, bu hayat çok anlamsız olur. Zalim, zulmüyle kalır; Nemrut, nemrutluğuyla kalır, lakin mazlumlar da ezilmiş olarak masraf. Bu büyük bir haksızlık olurdu. Ruh sonsuzdur, cihan ise sonlu. Bu biçimde inandığımızda her şey manalı hale gelir. İşte bu yüzden, insanın olgunlaşması ve mevte mana kazandırması gerekiyor. Vefat bir yok oluş değil, bir bitiş değil.” diye konuştu.
Anne babanın vazifesi yalnızca uyarmaktan ibaret
Dinin kaynağının hakikat incelenmesi gerektiğini de lisana getiren Tarhan, “Ben, Kur’an-ı Kerim’de yer alan ‘Dinde zorlama yoktur’ ayetini gördükten sonra, inanan bir insanı inancı konusunda zorlamanın dine ters olduğuna kanaat getirdim. Osmanlı, bu ayetin rehberliğinde insanların inançlarına karışmamıştır. Zati Batı’nın geldiği nokta da bu. 20. yüzyılda ortaya çıkan özgürlük anlayışı da bunu destekliyor. İnanç konusunda bir insanı zorlamak yanlışsız değil. Dini literatürde de belirtildiği üzere, bu durum anne baba için de geçerli. 18 yaşına kadar anne babanın doğal vasiliği devam etse de sonrasında anne babanın vazifesi yalnızca uyarmaktan ibaret. Zorla bir çocuğu aşikâr bir halde davranmaya yahut belirli bir yola girmeye zorlamak, dini münasebetlerle bile olsa Kur’an-ı Kerim öğretisine alışılmamış.” Sözünde bulundu.
Gençleri çabucak ‘deist oldu’ diye etiketlememek gerekiyor
Gençler ortasında deizmin yaygınlaştığına ait tezleri da pahalandıran Tarhan, “Bu durumun yaygınlaşmasının iki temel nedeni var. Birincisi, dindar insanların güvenilirlik vasfının ziyan görmesi. Toplumda, 20-30 yıl evvel dindar insan denildiğinde akla muteber bir profil gelirdi. Lakin, son vakitlerde yapılan araştırmalar gösteriyor ki, bu algı değişti. Türkiye’deki dindar profiliyle ilgili olumsuz örneklerin artması, bu algının değişmesinde tesirli oldu. İkincisi ise yeni neslin sorgulayıcı bir yapıda olması. Bu jenerasyon, masumiyet arayışı ve adalet talebi yüksek olan bir nesil. Bu nedenle, sorgulamaları nedeniyle onları çabucak ‘deist oldu’ diye etiketlememek gerekiyor. Bir insanın Allah’ın varlığını sorgulaması makus bir şey değil. Tam aksine, sorgulayacak, test edecek, aklını kullanacak ve akılla kalbi birleştirecek. Bunu yapabilmesi için de sorular sorması gerekiyor. Sormazsa öğrenemez ki!” halinde konuştu.
Eski sorulara yeni yanıtlar vermeliyiz
Günümüzdeki bir lise öğrencisinin, İbn-i Sina üzere her şeyi sorduğunu ve sorguladığını da söyleyen Tarhan, “Eğer biz, bu gençlere İbn-i Sina’yı aforoz eden bir zihniyetle yaklaşırsak, o gençleri kaybederiz. İslam ideolojisi, bu sorulara karşılık bulmaya çalışır. Bu hususların lise düzeyinde anlatılması, ilahiyatçıların ve Diyanet İşleri Başkanlığı’mızın sorumluluğundadır. Din, bu sorulara yanıt bulmayı emeller. Şayet başlarındaki sorulara uygun karşılıklar verilirse, gençler tatmin olurlar. Ben, sorgulayan gençlerden hiç rahatsız olmamamız gerektiğini düşünüyorum. Zira onlar sorgulayarak inandıkları vakit, daha sağlam bir inanca sahip olacaklardır. ‘Eyvah, gençlik elden gidiyor’ diye düşünmek yerine, onların anladığı lisanı bulmalı ve gereksinimlerine nazaran onlara karşılıklar vermeliyiz. Gençlerin karşılanmamış manevi gereksinimleri var. Bu muhtaçlıkları karşıladığımızda başlarındaki meseleler giderilecektir. İnanç sorgulaması berbat bir şey değil, fakat gerçek karşılıklar vermek gerekiyor. Eski sorulara yeni karşılıklar vermeliyiz. Eski yanıtlarla bu gençliğe ulaşamayız.” biçiminde kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
