Akran zorbalığı, eğitim ortamlarında en sık karşılaşılan problemlerin başında geliyor. Yapılan bilimsel çalışmalar, zorbalık davranışlarının kıymetli bir kısmının çocukların konut ortamında maruz kaldığı irtibat lisanı ve ebeveyn tavırlarıyla direkt bağlı olduğunu ortaya koyuyor. Konya Ticaret Odası (KTO) Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Kısmı akademisyeni ve Karatay Çocuk Eğitimi Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Dr. Öğr. Üyesi Yasemin Yüzbaşıoğlu, kimi çocukların konutta bastırılan öfkesini okulda dışa vurduğunu, kimilerinin ise konutta öğrendiği “üstünlük” algısını, kendisinden daha güçsüz gördüğü akranları üzerinde denediğini belirterek değerli bilgiler paylaştı.
Akran zorbalığı, eğitim ortamlarında en sık karşılaşılan sıkıntılardan biri olarak görülüyor. Çocukların, kendilerine söylenenlerden çok, günlük ömürde gözlemledikleri davranışları model aldığını belirten KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Kısmı akademisyenlerinden Dr. Öğr. Üyesi Yasemin Yüzbaşıoğlu şunları kaydetti; “Evde problemlerin bağırarak çözüldüğü, öfkenin bastırıldığı ya da bireylerin etiketlendiği bir bağlantı lisanı, fark edilmeden çocukların akran bağlantılarına taşınıyor. Bu durum, okul bahçelerinde görülen itme, alay etme, dışlama ve lakap takma üzere davranışların temelini oluşturabiliyor. Araştırmalar, sert, tutarsız ya da çok denetimci ebeveynlik tavırlarıyla büyüyen çocukların, akran ilgilerinde daha fazla saldırganlık ve zorbalık davranışı sergileyebildiğini gösteriyor. Konut ortamında hudutların tehdit, dehşet ya da utandırma yoluyla çizilmesi, çocuğun hudut kavramından çok güç bağlantısını öğrenmesine neden oluyor.”
“Akran Zorbalığı Her Vakit Fizikî Değildir”
Yüzbaşıoğlu, kimi çocukların konutta bastırılan öfkesini okulda dışa vurduğunu, kimilerinin ise konutta öğrendiği üstünlük algısını, kendisinden daha güçsüz gördüğü akranları üzerinde denediğini belirterek; “Özellikle fizikî cezaya ya da sert otoriteye maruz kalan çocuklarda empati hünerleri daha zayıf gelişiyor ve oburlarının hislerini fark etmede zahmet yaşıyorlar. Zorbalık, fizikî şiddetle hudutlu değildir. Dışlama, alay etme, şuurlu yok sayma ve lakap takma üzere davranışlar da zorbalık kapsamında değerlendirilmelidir. Zorbalık dendiğinde birden fazla ebeveyn kendini otomatik olarak geri çeker. ‘Benim çocuğum o denli bir çocuk değil.’ Halbuki zorbalık her vakit yumruk atmak değildir. Birtakım ebeveyn tavırları, istemeden de olsa bu davranışları besleyebilir. Çocuğu daima diğerleriyle kıyaslamak, sen daha güzelsin vurgusunu abartmak, başarıyı insan pahasının önüne koymak, çocuğun kusurlarını oburlarının önünde küçümsemek üzere davranışlar, çocuğun kulağına yüksek sesle değil, fısıltıyla yerleşir. Vakitle çocuk, kendi pahasını diğerleriyle karşılaştırarak tanımlamaya başlar. Bu durum, bağlarda sıhhatsiz güç arayışlarını ve zorbalık davranışlarını tetikleyebilir” dedi.
“Duyguların Birinci Öğretildiği Yer: Ev”
Duygu düzenleme maharetlerinin gelişiminde aile ortamının belirleyici rol oynadığını söz eden Yüzbaşıoğlu; “Ağlamanın abartı, öfkenin ayıp, dehşetin ise saçma olarak görüldüğü meskenlerde çocuk, hislerini tanımayı ve söz etmeyi öğrenemiyor. Bastırılan hisler ise okul ortamında saldırgan davranışlar olarak ortaya çıkıyor. Konuşulamayan öfke fizikî davranışlara, söz edilemeyen hayal kırıklığı alaya, görülmeyen kaygı ise güç gösterisine dönüşebilir” formunda konuştu.
“Davranışla Verilen Eğitim, Sözcüklerden Daha Etkilidir”
Akran zorbalığıyla uğraşta en tesirli prosedürün, çocuklara uzun öğütler vermekten çok, yetişkinlerin davranışlarında bilinmeyen olduğunu vurgulayan Yüzbaşıoğlu; “Hata yaptığında özür dileyebilen, öfkesini yönetebilen, gücünü baskı kurmaktan çok adil ve dengeli davranarak gösteren ebeveynler, çocuklara kalıcı bildiriler verir. Diğerlerinin sonlarına hürmet duyan, haklı olmak yerine adil olmayı seçen bir yetişkinle büyüyen çocuk, bağlantılarda gücün nereden geldiğini öğrenir. Bu derste ceza yoktur, nutuk yoktur lakin tesiri uzun yıllar süren bir öğrenme vardır” tabirlerine yer verdi.
Yüzbaşıoğlu; “Akran zorbalığı sırf okulun, öğretmenin ya da öteki çocukların sorunu değildir. Bu sorun birçok vakit akşam sofralarında kurulan cümlelerde, meskende yükselen ses tonlarında, çocuğun hislerine verilen yansılarda sessizce filizlenir. Zorbalığı konuşurken gözlerimizi çocukların davranışlarına çevirmek kolaydır. Asıl sıkıntı olan, ebeveynlerin günlük hayatta verdikleri küçük ancak daima bildirileri fark edebilmektir. Zira kimi davranışlar okul bahçesinde görünür hâle gelir lakin onların lisanı, hudutları ve tonu çok daha evvel meskenin içinde öğrenilmiştir. Okul, birçok vakit yalnızca bu öğrenmenin sahnesidir. Senaryo ise çoktan meskende yazılmıştır” diyerek kıymetli tavsiyelerde bulundu.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
