Üsküdar Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Sosyoloji Kısmından Dr. Berat Dağ, komplo teorilerinin günümüzde toplumda süratle yayılmasının gerisindeki nedenleri ve tesirlerini kıymetlendirdi.
Komplo teorileri aslında kolay kurgular
Komplo teorilerinin, karşılaşılan siyasi, iktisadi ve toplumsal sıkıntıların teşhisi ve tahlili için üretilen kolay kurgular olduğunu lisana getiren Dr. Berat Dağ, “Dolayısıyla bu teoriler, rastgele bir olay ve sürece yönelik çok taraflı, derinlikli ve bütünlüklü bir kıymetlendirme yapılmasını gerektirmez. Yani komplo teorileri, genelde doğrulanamayan ve yanlışlanamayan argümanlar toplamı olarak görülebilir. Buradan hareketle eleştirel şuur seviyesi azalan toplumların bu cins indirgemeci, yüzeysel ve kesimli hazır karşılıklara saplanması beklenir.” dedi.
Gerçek komploların üzerini örtmek için kullanılıyor
“Komplo teorileri, aslında gerçek komploların üzerini örtmek için kullanılır.” diyen Dr. Berat Dağ, şöyle devam etti:
“Bu manada komplo teorileri üzerinden ifrat yahut tefrite savrularak kitleleşen bireylerin inşa edilmesi kelam hususudur. Bunun sonucunda çok edilgen yahut etken bir pozisyona gelen birey ve toplumların özgün ve daima bir adalet uğraşı vermesi çok güçleşir. Kelam gelimi, bir bireyin dünyayı beş ailenin yönettiğine inanarak ümitsizliğe düşmesiyle birlikte en kolay hak çabasını bile anlamsız bulması mümkündür. Bu da daima olarak eşitsizlik, baskı ve ötekilik üreten yapı ve etkileşim biçimlerinin kendini yine üretmesi için uygun tabanın hazırlanması manasına gelmektedir.”
Güvensiz ve yalnız toplumlar komplo teorilerine daha açık
Komplo teorilerine bilinçsiz, güvensizleşmiş, yalnızlaşmış ve kendisini çaresiz hisseden birey ve toplumların daha çok yöneldiğinin savunulabileceğini söz eden Dr. Berat Dağ, “Yani esasen kimsenin kimseye güvenmediği toplumlarda tek başına kalan bireyler, karşılaştığı meseleleri çözecek bilgi ve takviyeden yoksun kalır. Bu mahrumiyet hali de birey ve toplumların kendisini kısa vadede rahatlatacak karşılıkları mutlak olarak görmesine neden olur. Elbette ki kısa vadede fonksiyonel olan bu karşılıkların uzun vadede problemlerin kaynağını derinleştirmekten öteye gitmeyeceği açıktır.” diye konuştu.
Komplo teorileri, toplumların gerçek sıkıntılarını görmesini engelliyor
Komplo teorilerinin, kişisel ve toplumsal seviyede düzgün, yanlışsız ve hoşa yönelik olan kararların alınmasını engelleyeceğini kaydeden Sosyolog Dr. Berat Dağ, “Dünyada kıtlık, yoksulluk ve soykırım örnekleri hala devam etmektedir. Buna karşın kitleler, bu problemlerin temellerine yönelik olarak tahlil yolları aramaktansa farklı etnisite, dini ömür biçimi yahut cinsel tercihe saldırmayı seçmektedir. Örneğin, bir toplumsal kriz derinleştiğinde birey ve topluluklar emperyalist-kapitalist eşitsizlikler üzerine hiç araştırma yapmadan direkt göçmenleri, dindarları yahut eşcinselleri bunun sorumlusu ilan edebilmektedir. Bu da bu tip krizlerin daha da derinleşmesi manasına gelmektedir. Münasebetiyle komplo teorileri, azınlıkta kalan imtiyazlı sınıf ve kimliklerin çıkarları için birey, topluluk ve toplumları şuurlu bir formda yanlış güdüler diyebiliriz.” biçiminde konuştu.
Medya ve dijital platformlar komplo teorilerinin en süratli yayılma alanı
Komplo teorilerinin, en süratli ve tesirli bir halde medya ve dijital platformlarda yaygınlaştığına dikkat çeken Dr. Berat Dağ, “Aslına bakılırsa bu platformlar, geniş iştirakçi ağlarının serbestçe süratli etkileşimler kurmasını sağlayan teknolojik bir mahiyeti haizdir. Ama bu olumlu özellikler, tam bilakis de dönebilecek bir ihtimali içerir. Bilhassa eleştirel medya okur müelliflik seviyesi düşük toplumlarda hiçbir teyit almadan medyada yer alan kutuplaştırıcı teorilerin sağlam ve geçerli sayıldığı örnekler çoktur. Bu saikle medya ve dijital platformları komplo teorilerini yaygınlaştırabilecek ve önleyebilecek bir imkân olarak pahalandırmak makuldür.” sözünde bulundu.
Toplumda “komplo teorisi okuryazarlığı” nasıl geliştirilebilir?
Komplo teorilerine karşı bütünlüklü bir gayret inşa etmenin çok kıymetli olduğunu söyleyen Dr. Berat Dağ, “Somut bir sözle aile, din, eğitim, medya, iktisat ve siyaset kurumlarının eşgüdümlü bir halde bireylere komplo teorilerine karşı şuur kazandıracak dönüşümler geçirmesi manalıdır. Bu noktada her bireyin çocukluk sürecinden itibaren öne sürülen dayanaksız argümanları derinlikli bir biçimde sorgulama alışkanlığı edinmesi gerekmektedir. Bir toplumda serinkanlı, itidalli ve eleştirel bakış açıları arttıkça komplo teorilerinin tesirinin azalacağını savunmak kelam bahsidir.” dedi.
Bilimsel bilgi ile toplum ortasındaki kopukluk komplo teorilerini güçlendiriyor
Komplo teorilerini etkisizleştirebilen bilimsel bilgilerin toplumsal manada gereğince yaygınlık kazanmamasının birçok nedeni olduğuna işaret eden Dr. Berat Dağ, “Burada öncelikle bilimsel yapıların da kesimli olduğunu görmek kritiktir. Bugün hala hamasi ve üstenci biçimleriyle birlikte toplumdan kopuk kapalı bir devre halinde süreklileşen bilimsel kurumlar mevcuttur. Tekrar başka toplumsal kurumların eşgüdümlü bir biçimde komplo teorilerine karşı gerekli önlemleri almaması da bir problemdir. Çünkü hayatının her basamağında komplo teorilerine karşı donanım edinemeyen bireylerin bilimsel bilgilerle sağlam etkileşimlere girme oranı düşecektir. Hülasa bilimsel bilgi ile toplum ortasında organik bir bağ kurulamadığında komplo teorilerinin tesirinin artması mümkündür.” diye konuştu.
Eleştirel fikrin güçlenmesi komplo teorilerine karşı en tesirli koruma
Bütün toplumsal kurumların bağımsız, çok istikametli, istikrarlı, derinlikli ve bütünlüklü bir eleştirel fikir bağlamında düzenlenmesinin, komplo teorilerinin önlenmesine katkı sağlayabileceğini de lisana getiren Dr. Berat Dağ, “Buna binaen her bir bireyin eleştirel bir halde aile alakaları, dini ömrü, eğitim kademeleri, medya etkileşimi, iktisadi hareketleri ve siyasi tercihlerini şekillendirebilmesi çok yararlıdır. Böylece birey, topluluk ve toplumların komplo teorilerini hakikat olarak görüp bu teoriler bağlamında yıkıcı aksiyonlara girmesi engellenebilecektir.” formunda kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
