Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Reşat Öngören, Ramazan, Tasavvuf ve Oruç konusunu kıymetlendirdi.
Ramazan Kur’an ayıdır
Ramazan ayının Kur’ân-ı Kerim’de anılan yegane ay olduğunu ve Kur’ân’ın bu ayda indirildiğinin vurgulandığını (Bakara 185) lisana getiren Prof. Dr. Reşat Öngören, “Nitekim Kur’an âyetlerinin indirilmeye başlandığı Kadir gecesi Ramazan ayı içinde yer alır. Öte yandan Peygamber Efendimizin her Ramazan’da o vakte kadar inmiş olan âyetleri Cebrail (a.s.) ile karşılıklı okudukları (mukabele) bilinmektedir. O yüzden Ramazan ayına ‘Kur’an ayı’ denilmiştir.” diye konuştu.
İnananların bu ayda Kur’ân ile meşguliyetlerinin başka aylara nazaran hem okuma hem de hayata geçirme bakımından daha fazla olması gerektiğini kaydeden Prof. Dr. Reşat Öngören, “Kur’an âyetlerinin içtenlikle hayata geçirilmesi kelam konusu olduğunda İslâm’ın tasavvuf boyutunu anmak gerekir. Çünkü tasavvufun faziletli bireyler yetiştirme programında din kararlarının içselleştirilerek yaşanması/hâl edinilmesi hedeflenmektedir.” dedi.
Ramazan ayı ve tasavvufî unsurlar
Ramazan ayının bünyesinde barındırdığı maddî ve mânevî ögelerin birçok açıdan tasavvuf eğitim metotlarıyla paralellik arz ettiğini söyleyen Prof. Dr. Reşat Öngören, “Bilindiği üzere dünyada her insan Allah’a gerçek bir seyahat halindedir. Kur’an’ın tabiriyle ‘Allah’tan geldik ve tekrar O’na dönmekteyiz’ (Bakara 156). Tasavvuf kurumu tam da bunu tabir sadedinde, faziletli bireyler yetiştirme ismine uyguladığı programa ‘Allah’a yolculuk’ manasında ‘seyr u sülûk’ ismini koymuştur. Enteresandır Kur’an’da oruç tutanlar için ‘yolcular’ (sâihûn) tabiri kullanılıyor (Tevbe 112). Yani oruç tutmak kulun Allah’a hakikat manevî seyahatinin bir sözü oluyor.” tabirinde bulundu.
Açlık, kulun birtakım çirkinliklerden uzaklaşmasında birinci derecede tesirli oluyor
O yüzden insanın Allah’a hakikat seyahatinde bilinçlenmesi ismine tasavvuf eğitim sürecinde oruç ibadetinin ağır bir formda uygulandığını kaydeden Prof. Dr. Reşat Öngören, “Zira açlık, kulun birtakım çirkinliklerden uzaklaşarak hoş huylar kazanmasında birinci derecede tesirli olmaktadır. İnsanın vücudunda kötülük odağı olarak tanımlanan ‘nefis’, sınırsız isteklerinden açlık ile daha kolay vazgeçmekte, böylelikle insan ruhu ilâhî, melekî niteliklere bürünmektedir. Hakikaten oruçlunun yemeden, içmeden ve cinsel birliktelikten uzak durarak gününü tamamlaması, onun ilâhî ve melekî özellikleri hayata geçirmesi manasına geliyor. Çünkü yememe, içmeme ve evlenmeme Allah’a ve meleklere mahsus durumlardır.” biçiminde konuştu.
Oruç ibadetinin tasavvuf boyutu
“Oruç ibadeti insan için ‘sabır ve şükür’ eğitimi manasına gelir. Önünde olan bir nimeti tüketmekten kulluğu yerine getirmek ismine uzak durmak, beşere sabretmeyi öğretiyor.” diyen Prof. Dr. Reşat Öngören, şöyle devam etti:
“Nitekim Kur’ân-ı Kerim’de bir ayette oruç ibadeti direkt ‘sabır’ tabiriyle de karşılanmıştır (Bakara 153). Öte yandan gün uzunluğu bir yudum su ve bir lokma yemek yiyemeden akşam etmek, onlardan yoksun kalan vücudun açlık sebebiyle çektiği ıstırap, bu nimetlerin pahasının bilinmesine ve çeşitli nimetleri kuluna ihsan eden Allah’a teşekkür hislerinin doğmasına ve derinleşmesine vesile olmaktadır. Oruç hali birebir vakitte vaktin değerini bilmeye de vesile olur. İnsan birçok vakit farkında olmadan tükettiği vakit dilimlerinin aslında ne kadar değerli olduğunu, orucunu tamamlamak için dakikaları saymak zorunda kaldığında daha derinden hisseder. Böylelikle Ramazan dışında da her anını değerlendirmeyi öğrenir. Tasavvuf ehli bu özelliği kazanmaya ‘İbnü’l-vakt’ olmak derler. Öte yandan oruçlu kimse gün uzunluğu kesintisiz ibadet halindedir. Yani bu ibadet ile eylemsel olarak Allah’ı anmayı sürdürmektedir. Bunun da tasavvuftaki karşılığı, kesintisiz zikir halinde olmak manasında ‘zikr-i dâim’dir. Ayrıyeten oruçlu olarak günlük işlerini yapmaya devam eden kimse, tasavvufta ‘halk ortasında Hak ile bir arada olmak’ diye formüle edilen hali yaşayarak deneyim etmiş olur.”
Orucun mânevî boyutu
Oruç ibadetinin şekilsel olarak sabahtan akşama kadar gün uzunluğu aç kalmak halinde gerçekleşse de bu ibadetin açlıktan ibaret olduğunu düşünmenin dinin ruhuna uygun düşmeyeceğini de lisana getiren Prof. Dr. Reşat Öngören, “Aksine bu açlık durumu insan ruhunu besleyen mânevî bir besin olarak kabul edilmelidir. Bu türlü olunca oruçlu kimse yalnızca maddi besinleri tüketmekten uzak durarak değil, ‘mânen kardeşinin etini yemek’ diye tanımlanan dedikodu (gıybet) üzere lisanın aksiyonlarından, insan ruhunu örseleyen dinin günah saydığı harama bakmak biçimindeki gözün aksiyonlarından, eliyle, lisanıyla ve hareketleriyle kalp kırmaya sebep olan davranışlardan da uzak durarak orucu tamamlamaya çalışmalıdır.” halinde kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
