Prof. Dr. Ahmet Aydın, balık ve kabuklu deniz canlılarına bağlı zehirlenmelerin mide-bağırsak, hudut sistemi ve kalp üzerinde tesirli olabileceğini belirterek, “Düşük bir ihtimal de olsa deniz canlılarına bağlı zehirlenme kelam konusu olabilir. Deniz eserleri tüketmekten vazgeçmek yerine şuurlu tüketici olmak değerli. En değerlisi deniz eserlerinin emniyetli ve bilinen yerlerden alınmasıdır. Balığın taze olduğunun ve rastgele bir bozulma belirtisi bulunmadığının görülmesi gerekir” dedi.
Bilim insanları, Karayipler’de yaşayan ve “Gambierdiscus” olarak bilinen mikroalglerin, suların ısınmasıyla birlikte Akdeniz kıyılarında da görülmeye başlandığına dikkat çekerek ihtarda bulundu. Balıklarda birikerek insanlara geçen bu organizmanın bilhassa nörolojik bozukluklara yol açabildiği belirtildi.
Deniz canlılarının tüketimine bağlı zehirlenmelere ait değerlendirmede bulunan Yeditepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Toksikoloji Anabilim Kısmı Lideri Prof. Dr. Ahmet Aydın, deniz eserlerine bağlı zehirlenmelerin farklı düzeneklerle ortaya çıkabileceğini belirterek bilhassa ‘Ciguatera’ olarak bilinen sigatoksin zehirlenmesine dikkat çekti. Aydın, tropikal bölgelerde yaygın görülen bu zehirlenmenin iklim değişikliği nedeniyle farklı coğrafyalarda da ortaya çıkabileceğini söyledi.
‘Kabuklu Deniz Canlılarıyla Meydana Gelen Zehirlenmeler Olabiliyor’
Deniz eserleriyle meydana gelen zehirlenmelerin çok çeşitli formlarda görülebileceğini söz eden Prof. Dr. Aydın, şunları söyledi:
“Kabuklu deniz canlılarıyla meydana gelen zehirlenmeler görülebilir. Balıkların makûs kurallarda saklanmasına bağlı olarak bakteri üremesi oluşabilir ve bu balıkların tüketilmesiyle zehirlenme hadiseleri ortaya çıkabilir. Kabuklu deniz canlıları kimi durumlarda toksik hususları bünyelerinde konsantre edebilir. Bu eserlerin tüketilmesiyle zehirlenmeler meydana gelebilir. Ayrıyeten mercan resiflerinde yaşayan birtakım alglerin ürettiği toksik unsurlarla de zehirlenmeler görülebilir.”
‘Mide-Bağırsak Rahatsızlıkları Görülebilir’
Her zehirlenmenin sisteminin farklı olduğuna işaret eden Aydın, “Sigatera zehirlenmesi bilhassa Pasifik ve Hint Okyanusu üzere tropikal bölgelerde, büyük balıklarda görülür. Bu balıklar beslendikleri algler yoluyla toksini alır. Gambierdiscus isimli alg tipi toksik unsur üretir. Balık bu algleri daima tükettiğinde bedeninde sigatoksin birikir. Bu toksini içeren balığın yenmesiyle mide-bağırsak rahatsızlıkları, bulantı ve kusma görülebilir. Hudut sistemi belirtileri ortaya çıkabilir; bilhassa duyularda değişiklik meydana gelir. Kalple ilgili meselelere da yol açabilir” dedi.
‘Sıcak yahut Soğuk Algısında Bozulma’
Sigatera zehirlenmesinde en dikkat cazibeli bulgunun ısı algısındaki bozulma olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Ahmet Aydın, “Zehirlenen kişi sıcak bir yüzeye dokunduğunda sıcaklığı hakikat hissetmeyebilir ya da çok soğuk bir yüzeye dokunduğunda soğuğu farklı algılayabilir. Balıkların makus koşullarda saklanması sonucu bakteri üremesi olabilir. Bu bakterilere bağlı olarak histamin gibisi hususlar oluşur ve bunların tüketilmesiyle zehirlenmeler meydana gelebilir. Kabuklu deniz canlıları deniz tabanında ve kontamine alanlarda bulundukları için ağır metalleri konsantre edebilir. Ayrıyeten mikrobiyal toksin üretimi de kelam konusu olabilir. Bu toksinleri içeren kabukluların tüketilmesiyle mide-bağırsak şikayetleri, sinirsel etkilenmeler, kas ve eklem ağrıları görülebilir. Kalp çarpıntısı ve tansiyon düşüklüğü de ortaya çıkabilir” diye konuştu.
‘Bu Zehirlenmenin Panzehiri Yok’
Son periyotta sigatera olaylarının tropikal bölgeler dışında da bildirildiğini kaydeden Ahmet Aydın, “İspanya’da bu alglerin görüldüğü ve balık tüketiminin risk oluşturabileceği bildirilmiştir. İklim değişikliği nedeniyle tropikal balıkların daha kuzeye, Akdeniz’e göç etmesi mümkündür. Fakat şu an için çok yaygın bir durum değildir. Mide bulantısı üzere belirtiler birçok besin zehirlenmesinde görülebilir. Lakin sıcak ya da soğuğu hissedememe üzere hudut sistemi bulguları sigatera zehirlenmesini düşündürebilir. Bu zehirlenmenin bir antidotu yoktur. Spesifik bir teşhis kiti de bulunmamaktadır. İleri toksikolojik tahlillerle toksin tespit edilebilir” dedi.
Balon Balığı
Tüketicilere ikazlarda bulunan Prof. Dr. Ahmet Aydın, şöyle devam etti:
“Deniz eserleri sağlam ve bilinen yerlerden alınmalı. Balığın taze olduğundan ve bozulma belirtisi bulunmadığından emin olunmalı. Bilhassa yurt dışında deniz eseri tüketirken daha dikkatli olunmalı. Balon Balığına da özel bir pencere açmak gerekebilir. Hatırlanacağı üzere ülkemizde de balon balığı yenilmesine bağlı zehirlenme olayları vakit zaman görülmektedir. Yeniden iklim değişikliğine paralel olarak Akdeniz’de de görülmeye başlayan bu istilacı balık tipinin derisinde, yumurtalarında ve iç organlarında toksin bulunmaktadır. Bu nedenle balon balığı, lakin çok profesyonel bireyler tarafından hazırlandığında tüketilebilir. Onun dışında son derece ölümcül olan zehirlenme hadiseleri görülmektedir. Bu risk nedeniyle Tarım ve Orman Bakanlığı, bu istilacı türlerin avlanmasını teşvik ederek tüketilmesinin önüne geçmeye çalışmaktadır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
