Trabzon’da ortaokul öğrencisi 13 yaşındaki Abdulkadir Eymen Alım konutundaki odasında hayatını kaybetmiş halde bulunması, Alim’in, oyundaki misyonları yerine getirmek için ömrünü sonlandırdığı tezleri oyunların çocuklar üzerindeki tesirlerini tartışmaya açtı.
Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, dijital oyunların çocuk psikolojisi üzerindeki tesirlerini kıymetlendirdi.
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bilgisayar oyunlarına kendini fazla kaptıran çocuklarda bir duygusal çöküş döngüsü oluşabiliyor. Oyuna kapılıyor, oyun ona çok cazip geliyor. O anda beyin ucuz dopamin üretiyor. Kolay ve süratli dopamin üretildiği için çocuk haz odaklı bir yönelime giriyor. O yaşlardaki çocuklar hazla memnunluğu ayırt edemiyorlar. Meğer haz başka memnunluk başka. Haz kısa vadelidir, geçicidir, aldatıcıdır nörobiyolojik karşılığı dopamindir. Memnunluk ise uzun vadelidir, kalıcıdır ve toplumsal bağlanmalarla ilgilidir. Bunun beyindeki karşılığı serotonindir. Son 3-5 yılda yapılan çalışmalar da bunu daha net ortaya koydu. Bu türlü bir durumda çocuk, dopamin odaklı bir hayat öğretisine kendini kaptırıyor. Şayet ebeveyn nezareti yoksa bilgisayar kullanımıyla ilgili bir disiplin oluşturulmamışsa hangi çocuk olursa olsun kendini orada kaptırabilir. Mesken kurallı bir ortam değilse aile, anne-baba çocuğa kılavuzluk yapamıyorsa bu önemli bir risk oluşturur. Aslında bilgisayar oyununun kendisi intihar ettirmez ya da tek başına bağımlı yapmaz. Sorun oyunda değil oyunu kim oynuyor, ne oynuyor, nerede ve hangi tabanda oynuyor… Asıl belirleyici olan budur.” dedi.
“Gerekçelerle hayır demek gerekiyor”
Dijital aygıt kullanımına ait yaş hudutlarının ehemmiyetine vurgu yapan Prof. Dr. Tarhan; “Şu anda dünya devletlerinin yaptığı ortak bir uygulama var. Üç yaşına kadar çocuğun eline akıllı telefon ya da tablet verilmemesi. İsviçre, Norveç üzere ülkeler üç yaşına kadar bunu kesin biçimde yasakladı. Zira beynin en süratli geliştiği periyot o devir. O yaşta çocuğu buna kaptırdığınız vakit sonrasında elinden almak hakikaten çok sıkıntı oluyor. Üç yaşına kadar hiç vermemek, on yaşına kadar günde yaklaşık bir saatle sonlandırmak üzere kimi unsurlar var. On beş yaşına kadar da çocuğun kendi ismine bir toplumsal medya hesabı açmaması bunun yasal, legal ve onaylanan bir alan olmadığını bilmesi gerekiyor. Bu kararlar gecikmiş kararlar. Dünyada bunun olumsuz sonuçları görüldüğü için bu halde düzenlemelere gidildi. Hiç olmazsa on yaşın üzerindeki çocuklar için de ‘Devlet bu türlü yaptı, dünyada uygulama bu istikamette.’ diyerek, zorlayarak değil ikna ederek, münasebetlerini anlatarak hayır demek gerekiyor.” biçiminde konuştu.
Küçük yaştan itibaren ebeveyn nezareti önemli!
Ebeveyn nezareti olmadığında çocuğun dijital okuryazarlığının gelişmeyeceğinin altını çizen Prof. Dr. Tarhan; “Önemli olan küçük yaştan itibaren ebeveyn nezareti. Çocuk savaş oyunu bile oynasa anne-baba nezaretinde oynamalı. Çocuk endişeli bir sahne gördüğünde yan gözle annesine babasına bakar. Şayet anne-baba bundan etkilenmiyor, onaylamıyor ve yanlışsız yansıyı veriyorsa çocuk da ona nazaran pozisyon alır lakin onaylar bir tutum görürse o da oyunu olağanlaştırır. Anne-babanın doğruyu ve yanlışı konuşma sistemiyle yaklaşması gerekir. ‘Bak burada öldürüyor fakat bu bir oyun, gerçekte bu türlü olmaz.’ diyerek çocuğa hayalle gerçeğin farkını öğretmek gerekiyor. Bu öğretilmediği vakit, ebeveyn nezareti olmadığında çocuğun dijital okuryazarlığı gelişmez. Dijital okuryazarlık, matematik öğretir üzere, kitap okumayı öğretir üzere öğretilmeli. Çocuk bunu öğrendiği vakit teknolojiyi istikrarlı kullanır. Vakti gelince kullanır, vakti gelince de bizatihi bırakabilir.” sözlerini kullandı.
“Çocuk bağlanacak obje bulamazsa telefona bağlanıyor”
Karşılanmayan her duygusal gereksinimin diğer bir yerden telafi edilmeye çalışılacağını belirten Prof. Dr. Tarhan; şöyle devam etti:
“Ev inançlı alan değilse… Yani anne-baba ortasında daima bir tansiyon varsa, çocuk meskene geldiğinde kendini inançta hissetmiyorsa, bu durumda bilgisayar oyunlarına bir gerilim azaltma tekniği olarak yöneliyor. Ya da konutta bizim ‘mesafesiz terk ediliş’ dediğimiz bir durum varsa yani duygusal ihmal kelam konusuysa… Anne konutta, baba meskende fakat herkesin elinde cep telefonu var. Ortada hengame yok, çatışma yok lakin irtibat de yok, nitelikli bir irtibat yok. Meskende kaliteli bağlantı olmayınca çocuk oyunda irtibat kurmaya başlıyor. Çocuk bağlanacak bir obje bulamazsa telefona bağlanıyor daha ileri basamakta hususa bağlanabiliyor. Onun için bağımlılıkla bağlanma ister dijital bağımlılık olsun ister sanal bağımlılık ister unsur bağımlılığı birbirine çok yakın kavramlar. Şayet bir çocuk inançlı bağlanma geliştirebiliyorsa annesine, babasına ya da hayata inançlı bir biçimde bağlanabiliyorsa, bağlanma hissini sağlıklı biçimde denetim edebiliyor ve tatmin edebiliyor. Lakin bağlanacağı kişi duygusal olarak orada değilse… Aralıksız terk ediliş tam da budur. Anne evdedir, fizikî bakımını yapıyordur, her şey dışarıdan bakıldığında yolundadır. Ancak çocukla gereksinimlerini giderdikten sonra nitelikli bir vakit paylaşımı yoktur. Anne kendini mesken işine verir ya da çocukla duygusal temas kurmaz. Bu durumda çocuk annesinden ve babasından duygusal sevgi ve ilgi muhtaçlığını karşılayamaz. Ve karşılanmayan her duygusal gereksinim, öteki bir yerden telafi edilmeye çalışılır.”
“Kaliteli beraberliği yakalayamayan çocuklar daha fazla risk altında”
Hayat başarısı için duygusal ve toplumsal marifetleri geliştirmek gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Tarhan; “Sevgi muhtaçlığının en güçlü söz biçimi ilgidir lakin bu sıradan bir ilgi değil göz teması olan, birlikte vakit geçirilen, empatik bağlantı kurulan bir ilgiden kelam ediyoruz. Çocukla sahiden temas edilen, onun dünyasına girilen bir ilgi varsa çocuk kendini telefona ya da dijital oyunlara kolay kolay kaptırmaz. O devirde kaliteli beraberliği yakalayamayan çocuklar daha fazla risk altındadır. Anne ya da babadan biri hastaysa, depresifse bu da tesirler. Bizim kültürümüzün bir avantajı var; anneanne ve babaanneler birtakım eksikleri telafi edebiliyor. Yakın etraf, geniş aile ve arkadaş etrafı de çocuk üzerinde belirleyici oluyor. Bir de sabah kalktığında maksadı olmayan, günü dolu dolu geçmeyen çocuklar daha kolay savruluyor. Çocuğa bir hedef kazandırmak gerekiyor. Gelecekle ilgili somut hedefler var; iş, meslek, okul üzere. Bir de soyut hedefler var: ‘Nasıl bir insan olmak istiyorsun? Hayatının sonunda nasıl anılmak istiyorsun?’ üzere. Bu ikisini birlikte öğretmek gerekiyor. Yalnızca akademik başarıyı hedeflersek çocuk başarıyı dar bir çerçevede algılar. Halbuki toplumsal ve duygusal muvaffakiyet da en az akademik muvaffakiyet kadar değerlidir. Asıl muvaffakiyet hayat başarısıdır. Hayat başarısı için de duygusal ve toplumsal hünerleri geliştirmek gerekir. Bu da anne-babayla hoş yaşantılar biriktirmekle, anılar oluşturmakla olur. Bir annenin, bir babanın çocuğuna verebileceği en büyük ikram vakittir. Oyuncak değil, para değil; vakit. En değerli ikram budur.” biçiminde kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
