Kanser tedavisinde son yıllarda kıymetli bir değişim yaşanıyor. Artık amaç sırf tümörü küçültmek ya da hastalığı denetim altına almak değil; tıpkı vakitte hastanın fizikî gücünü, bağımsızlığını, ömür kalitesini korumak ve artırmak. Dünya genelinde her yıl yaklaşık 20 milyon kişi kanser tanısı alırken, erken teşhis ve gelişmiş tedaviler sayesinde sağ kalım oranları giderek artış gösteriyor. Fakat tedavi sürecinin vücutta bıraktığı izler, birden fazla vakit en az hastalığın kendisi kadar yıpratıcı olabiliyor.
Kemoterapi, radyoterapi ve cerrahi müdahaleler; kas kaybı, istikrar problemleri, hareket kısıtlılığı, lenfödem ve kronik yorgunluk üzere önemli sorunlara yol açabiliyor ve uzmanlara nazaran her üç hastadan ikisinde bariz kas gücü kaybı ortaya çıkıyor. İşte bu noktada onkolojik rehabilitasyon, tedavinin tamamlayıcısı değil, ayrılmaz bir kesimi olarak öne çıkıyor. Onkolojik rehabilitasyonun kıymetine dikkat çeken Acıbadem Üniversitesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, süreci bütüncül bir bakış açısıyla pahalandırmak gerektiğini vurguluyor. Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, “Kanser tedavisinde tümörü küçültmek ya da ortadan kaldırmak kadar, hastanın kas gücünü ve dayanıklılığını korumak, günlük hayat aktivitelerini sürdürebilmesini sağlamak da büyük ehemmiyet taşıyor” diyor. Bilhassa kemoterapi sürecinde ortaya çıkan kas kütlesindeki azalmanın tedaviye toleransı azalttığını da belirten Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, “Ciddi kas kaybı yaşayan hastalarda komplikasyon oranlarının daha yüksek olduğunu biliyoruz. Bununla birlikte erken devirde başlanan şahsa özel idman programları kas kaybını kıymetli ölçüde azaltabiliyor” sözlerini kullanıyor…
Onkolojik rehabilitasyonun faydalarından kelam eden Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, “Onkolojik rehabilitasyon; göğüs kanseri cerrahisi sonrası her beş hastadan birinde görülen lenfödem riskinin azaltılmasında büyük yarar sağlıyor. Erken devirde başlanan hami idman ve manuel terapi uygulamaları ile bu risk değerli ölçüde azaltılabiliyor. Onkolojik rehabilitasyon ayrıyeten akciğer kanseri sonrasında teneffüs kapasitesinin korunmasında, kolon ve rektum kanseri ameliyatlarından sonra karın kaslarının güçlendirilmesinde, prostat kanseri sonrası pelvik taban işlevlerinin desteklenmesinde ve beyin tümörü cerrahileri sonrasında istikrar ve uyumun yine kazandırılmasında büyük ehemmiyet taşıyor” diyor.
Amaç Yalnızca Hayatta Kalmak Değil, Kaliteli Yaşamak
Yapılan çalışmalar, nizamlı rehabilitasyon programına katılan kanser hastalarında hastanede yatış mühletinin kısaldığını, tedaviye ahengin arttığını ve günlük ömür aktivitelerinde bağımsızlığın güçlendiğini gösteriyor. Ayrıyeten depresyon ve anksiyete oranlarında azalma, istikrar ve uyum kaybında düzgünleşme ve kas gücünde artış gözlemleniyor.
Örneğin Journal of Clinical Oncology’de yayımlanan geniş kapsamlı bir meta-analiz, kanser hastalarında uygulanan yapılandırılmış antrenman programlarının kanser ile bağlı yorgunluğu manalı seviyede azalttığını ve fizikî işlevleri bariz formda güzelleştirdiğini ortaya koyuyor. Benzeri şekilde The Lancet Oncology’de yayımlanan bir diğer çalışma, tedavi sürecinde uygulanan antrenman ve rehabilitasyon programlarının hayat kalitesini artırdığını ve ruhsal güzellik halini güçlendirdiğini bildiriyor. Uzmanlara nazaran bu datalar, onkolojik rehabilitasyonun destekleyici bir uygulama değil, kanser tedavisinin bilimsel temele dayanan tamamlayıcı bir bileşeni olduğunu açıkça ortaya koyuyor.
Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, “Onkolojik rehabilitasyon hastanın sırf fizikî değil, ruhsal dayanıklılığını da artırır. Hedef sırf hayatta kalmak değil, kaliteli yaşamak olmalıdır” diyerek rehabilitasyonun hayat kalitesine olan katkısını da vurguluyor.
Evde Yapılabilecek Kolay Lakin Tesirli Egzersizler
Uzman denetiminde planlanmak kaydıyla, hastaların konutta sürdürebileceği birtakım temel idmanlar tedavi sürecine değerli katkı sağlıyor. Günlük 20–30 dakikalık hafif tempolu yürüyüş, dayanıklılığı artırarak kas kaybını azaltmaya yardımcı olurken; derin nefes alıp denetimli verme biçiminde uygulanan teneffüs antrenmanları ise bilhassa akciğer kapasitesinin korunmasında tesirli oluyor. Göğüs kanseri cerrahisi sonrası omuz eklem hareket açıklığını korumak ve artırmak hedefiyle üst ekstremiteye, şiddeti ve müddeti hastalığın evresine nazaran değişen kuvvetlendirme ve germe hareketleri öneriliyor. Bu halde hem eklem hareket açıklığının sağlanmasına hem de kas kuvveti kaybının önlenmesine katkı sağlanıyor. Sandalyeden denetimli halde oturup kalkma antrenmanı, alt ekstremite kas gücünü destekliyor. Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, “Egzersiz ilaç üzeredir; yanlışsız dozda ve bireye özel uygulanmalıdır. Her hasta için program farklı planlanmalı ve kesinlikle uzman denetiminde ilerlenmelidir” diyor.
Kanser Hastalarında Antrenman Kronik Yorgunluğu Azaltıyor
Kanser hastalarının yüzde 70 ila 80’i tedavi sürecinde, bilhassa dinlenmekle geçmeyen bir yorgunluk yaşıyor. Bu tablo, hastaların günlük hayat aktivitelerini önemli biçimde kısıtlayabiliyor ve ruhsal olarak da yıpratıcı olabiliyor. Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, “Paradoks üzere görünse de denetimli antrenman yorgunluğu azaltıyor. Haftada birkaç gün yapılan hafif ve orta şiddette aerobik ve dirençli antrenmanların, yorgunluğu besbelli biçimde azalttığını gösteren güçlü bilimsel bilgiler var” diyor.
Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu’na göre özellikle düşük yoğunluklu, sürdürülebilir idmanlar bu süreçte büyük ehemmiyet taşıyor. Örneğin günde 15–20 dakikalık hafif tempolu yürüyüş, deveranı artırarak güç seviyesini yükseltebiliyor. Birebir formda sandalyede oturur konumda yapılan kalça ve diz eklemine yönelik kolay antrenmanlar ve denetimli otur-kalk idmanları, kas gücünü desteklerken çok efor gerektirmiyor. Derin nefes alıp denetimli verme halinde uygulanan teneffüs idmanları ise hem akciğer kapasitesini muhafazaya yardımcı oluyor hem de gevşeme sağlayarak gerilim seviyesini azaltabiliyor.
Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, “Burada değerli olan yoğunluk değil, idmanların nizamlı yapılmasıdır. Hastalar kendilerini tüketmeden, denetimli ve planlı formda hareket etmeli. Antrenman, gerçek uygulandığında yorgunluğu artırmaz; tam bilakis azaltır” tabirlerini kullanıyor. Onkolojik rehabilitasyon, kanser tedavisini sadece hastalığı denetim altına alan bir süreç olmaktan çıkarıp, hastayı yine hayatın içine kazandırmayı hedefliyor. Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu’na göre yanlışsız vakitte başlanan ve nizamlı sürdürülen rehabilitasyon programları, kanserle gayrette hem fizikî hem de ruhsal gücü artırarak hastalara daha kaliteli bir hayat sunuyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
