İzmir Büyükşehir Belediyesi ve İZSU Genel Müdürlüğü’nün konut sahipliğinde düzenlenen “Dijital Dünyada İklim Değişikliği için Kentsel Yeraltısuyu Sürdürülebilirliği” panelinde, iklim krizi, kuraklık ve yeraltı su kaynaklarının sürdürülebilir idaresi tartışıldı. Yaklaşık 8 saat süren panelde İzmir’in su idare siyasetlerinden deniz suyu arıtma teknolojilerine, su kuyularından dere idaresine kadar pek çok bahis ele alındı.
İZSU Genel Müdürlüğü ile İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü iş birliğinde, Avrupa Birliği finansmanıyla yürütülen “Dijital Dünyada İklim Değişikliği İçin Kentsel Yeraltı Suyu Sürdürülebilirliği” projesi kapsamında İzmir’in su kaynakları, kıyı bölgelerinde artan tuzlanma riski, yeraltı sularının izlenmesi ve alternatif su üretim sistemleri bilim insanları ve uzmanlar tarafından ele alındı. Tarihi Havagazı Fabrikası’nda düzenlenen panelin birinci oturumunun moderatörlüğünü Prof. Dr. Koray Velibeyoğlu, ikinci oturumun moderatörlüğünü ise Prof. Dr. Alper Baba üstlendi. Birinci oturumda İzmir’in su durumu ve tuzlanma başlıkları masaya yatırılırken, ikinci oturumda kentsel drenaj ve metropollerde su idaresi tartışıldı.
Erdoğan: Barajlardaki tablo hiç bu kadar makûs olmamıştı
İZSU Genel Müdürü Gürkan Erdoğan, birinci oturumun açılış konuşmasında iklim krizinin su kaynakları üzerindeki tesirine dikkat çekti. Erdoğan, “Ekim, kasım ve aralık aylarında İzmir’e beklediğimiz yağışlar gelmemişti. Kayıtların tutulmaya başlandığı 1998 yılından bu yana hiçbir devirde bu üç aydaki üzere düşük yağış görülmemiş. Bu nedenle yılbaşı gecesi su arzını sağlamakta çok zorluk çektik. Lakin aldığımız önlemler ve yeni su kaynaklarını devreye alarak kentin su arzını sağladık. 3 Ocak itibariyle yağışlar başladı ve barajlarda tablo değişmeye başladı” dedi.
“İzmir’in içme suyunun yüzde 60’ı kuyulardan sağlanıyor”
Erdoğan, İzmir’in su temininin Türkiye’nin öteki büyük kentlerinden farklı olduğunu belirterek “İstanbul’da suyun yüzde 98’i, Ankara’da yüzde 99’u barajlardan sağlanırken, İzmir’de suyun yaklaşık yüzde 60’ı kuyulardan, yüzde 40’ı barajlardan geliyor. İzmir genelinde yaklaşık 1600 kuyu bulunuyor. Kıyı akiferlerinde tuzlanma riski taşıyan 318 kuyu ise 11 kıyı ilçesinde yer alıyor. Deniz suyu arıtmanın maliyetinin tuzlu yeraltı suyu arıtmaya nazaran yaklaşık 3 kat daha yüksek olduğu biliniyor. Bu nedenle kıyı akiferlerinde tuzlanma izleme ve tuzlu yeraltı suyuna yönelik pilot arıtma tesisi yaklaşımı öne çıkıyor. Bu projeyi bu nedenle kurum olarak çok önemsiyoruz” diye konuştu.
Prof. Dr. Orhan Gündüz: İzleme karar kalitesini artırır
İYTE Etraf Mühendisliği öğretim üyesi Prof. Dr. Orhan Gündüz, asıl müdahale alanının çok yeraltı suyu çekimlerinin azaltılması olduğunu söyledi. Tuzlanmış suların “kullanılabilir hale getirilebileceğini” belirten Gündüz, aksi ozmoz üzere teknolojilerle arıtımın mümkün olduğunu, lakin güç, işletme ve atık (konsantre) idaresi üzere başlıklarda planlama gerektiğini vurguladı.
Gündüz, “Tuzlanmış yeraltı suları ve/veya deniz suyu, kıyı yerleşimlerinin gereksiniminde kullanılabilir. Birinci yatırım ve işletme maliyetleri yüksek olsa da kaynak çeşitlendirmede önemlidir” dedi.
Prof. Dr. M. Tolga Esetlili: Tuzlanma yalnız su değil; tarım ve toprak yönetimi demek
Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Kısmı öğretim üyesi Prof. Dr. M. Tolga Esetlili, “Tarımsal Sulamada Tuzlanmanın Etkisi” başlıklı sunumunda tuzlanmanın ziraî üretimi direkt etkilediğini anlattı. Esetlili; iklim değişikliğiyle birlikte çiftçinin randımanı korumak için gübre kullanımına yöneldiğini, gübre ve toprak uygulamalarının vakitle tabana süzülerek yeraltı sularına ulaşabildiğini belirtti. Esetlili, salma sulama üzere yolların terk edilmesi gerektiğini vurgulayarak, basınçlı sulama sistemlerine geçiş ve sulama altyapısının güzelleştirilmesi daveti yaptı. Tuzlu topraklarda kimyasal/iyileştirici uygulamalar, malçlama, yeşil gübreleme ve organik unsur idaresi üzere yaklaşımların da gündeme alınması gerektiğini belirten Esetlili, “Tuzlanma sadece su kalitesi sorunu değil; toprak-su-ekosistemleri birlikte yönetilmesi gereken bir süreç” dedi.
İkinci oturum: Kentsel drenaj ve metropollerde su yönetimi
Panelin ikinci oturumunda Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Kısmı öğretim üyesi Prof. Dr. Okan Fıstıkoğlu “Kentsel Drenaj ve İzmir” başlığında; yağmur suyu idaresi, altyapı planlaması ve taşkın riskleri üzerinden değerlendirmelerde bulundu. Prof. Dr. Okan Fıstıkoğlu, iklim değişikliği nedeniyle yağışların şiddeti ve tekrar dönemlerinde değerli değişimler yaşandığını belirterek, “İklim modellerine dayanarak İzmir için yaptığımız çalışmada yağış tekrar müddetlerinin süratle değiştiğini görüyoruz. Yağışlarda yüzde 12-13’lük bir artış bile tasarım bedellerini önemli biçimde değiştiriyor. Bugün 100 yıllık yağışa nazaran boyutlandırdığımız bir altyapı sistemi, 200 yıllık yağışla karşılaşabiliyor. İzmir’de mevcut hidrolojik sisteme baktığımız vakit kurak devirlerde sistem daha çok atık su sistemi üzere çalışıyor. Yağışlı devirlerde ise çatı ve parsel sularının da sisteme girmesiyle birlikte yağmur suyu tesiri artıyor. Hatta kimi durumlarda derelerden ve drenaj çizgilerinden suyu tahliye etmek zorunda kalıyoruz. Zira kent yerleşimi vakit içinde doğal dere yataklarıyla iç içe gelişmiş durumda” halinde konuştu.
Fıstıkoğlu, “Biz aslında atık su sistemi tasarlamışız ancak vakit içinde içine yağmur suyu da girmiş. Yağışlı periyotlarda sistemde önemli debi artışları yaşanıyor. Bu nedenle yağmur suyu ve atık su sistemlerinin birlikte kıymetlendirilmesi ve gerekli tedbirlerin alınması gerekiyor. Lakin kent büyük, nüfus ağır ve altyapının tamamını kısa müddette yenilemek kolay değil” dedi.
Şimşek: İklim değişikliğinin tesirlerini artık gözlemliyoruz
Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Hidrojeoloji (yer altı suyu) Uzmanı Prof. Dr. Celalettin Şimşek ise “Metropollerde Su Yönetimi” başlığıyla; büyükşehirlerde artan nüfus, iklim tesirleri ve data temelli idare gerekliliği üzerine görüşlerini paylaştı. Celalettin Şimşek, global iklim değişikliğinin artık ölçülebilir tesirler göstermeye başladığını belirterek son yıllardaki sıcaklık artışlarına dikkat çekti. Şimşek konuşmasında, “İklim değişirken dünya nüfusu da süratle artıyor. Bu da kullanılabilir su ölçüsünün kişi başına azalmasına neden oluyor. 2050 yılında dünya nüfusunun yaklaşık 9,2 milyara ulaşması bekleniyor. Bu kadar insanın su muhtaçlığını karşılamak giderek daha güç hale geliyor” sözlerini kullandı.
Şimşek, global ölçekte su krizinin giderek büyüdüğünü vurgulayarak şu değerlendirmede bulundu: “Bugün bile dünyada yaklaşık 3 milyar insan suya erişimde önemli düşünceler yaşıyor. Bilhassa büyük kentlerde su idaresi giderek daha kritik bir mevzu haline geliyor. Birebir vakitte altyapı yetersizliği de su idaresini zorlaştıran kıymetli bir sorun olarak karşımıza çıkıyor. Kentlerde ve metropollerde su idaresini çok daha yanlışsız yapmak zorundayız. Fakat geçmişten bugüne baktığımızda birçok yerde bu bahisler gereğince dikkate alınmadan kentler büyüdü. Bugün geriye dönüp bunları düzeltmek epeyce güç ve maliyetli. Geçmişte yapılan kusurları düzeltmek kolay değil. Ancak bundan sonra yapılacak yeni yerleşim alanlarında su idaresini kesinlikle planlamanın bir modülü haline getirmemiz gerekiyor.”
Su tasarrufu, kayıp-kaçak ve tedbirler: 8 ayda 14,2 milyon m³
Panelde, İzmir Büyükşehir Belediyesi ve İZSU’nun kuraklık devrinde uyguladığı önlemlere ait datalar de paylaşıldı. Sunumlarda; planlı ve dönüşümlü 23.00–05.00 saatleri ortası kesintiler, park-bahçe aboneliklerinin iptali ve kademe sistemi üzere başlıklar anımsatılırken, 8 ayda toplam 14,2 milyon m³ su tasarrufu sağlandığı bilgisi aktarıldı. Kayıp-kaçakla çabada ise 2024’te kent merkezinde %27,17 olan oranın 2025’te %24,80’e gerilediği; bir yıllık düşüşün %2,37 olduğu ve bu güzelleşmeyle yaklaşık 5,6 milyon m³ suyun sisteme kazandırıldığı kaydedildi.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
