Erken evrede tespit edildiğinde önlenebilen ve tedavi edilebilen bir hastalık olan kolon kanserinde şayet aile öyküsü varsa taramaların ortalama risk kümesine nazaran 10 yıl daha erken başlatılması gerekiyor. Tertipli taramalar sayesinde risk kümesinde olunsa da kolon kanseri erken dönemde saptanabiliyor. Memorial Göztepe Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Doç. Dr. Mürşit Dinçer, kolon kanserinin teşhis ve tedavisi hakkında bilgi verdi.
Polipler şimdi kansere dönüşmeden çıkarılabilir
Kolon kanseri (kolorektal kanserler), dünya genelinde en sık görülen kanser tipleri ortasında yer alır ve kansere bağlı ömür kayıplarının kıymetli bir kısmından sorumludur. Hastalık çoğunlukla kalın bağırsağın yahut rektumun mukozasından gelişmektedir. Birçok hadisede süreç, başlangıçta düzgün huylu olan adenomatöz poliplerin yıllar içerisinde berbat huylu olan malign lezyonlara dönüşüm göstermesi ile ilerlemektedir. Bu dönüşümün uzun bir vakit diliminde gerçekleşmesi ise kolon kanserinin erken teşhis ve tedbire açısından kıymetli bir fırsat sunmasına imkan sağlar. Sistemli tarama programları sayesinde polipler şimdi kansere dönüşmeden tespit edilip çıkarılabilir.
50 yaş altı kolon kanserindeki artış dikkat çekiyor
Son yıllarda kolon kanseri görülme sıklığında dikkat alımlı bir artış gözlenmektedir. Bu artış bilhassa 50 yaş altındaki bireylerde daha besbelli haldedir. Batı tipi beslenme alışkanlıklarının yaygınlaşması, işlenmiş ve rafine besinlerin daha fazla tüketilmesi, liften yoksul diyetler, obezite görülme sıklığındaki artış ve fizikî aktivitenin azalması bu yükselişte değerli rol oynamaktadır. Bunun yanı sıra bağırsak mikrobiyotasında meydana gelen değişiklikler, hayat müddetinin uzaması ve teşhis yollarının gelişmesi de bildirilen hadise sayılarının artmasına katkıda bulunmaktadır.
Baba 50 yaşında teşhis almışsa çocuk 40 yaşında taramalara başlamalı
Kolon kanseri, tertipli tarama programları sayesinde erken evrede saptanabilen ve hatta polip etabında önlenebilen bir hastalık olarak kabul edilmektedir. Ortalama risk kümesinde yer alan bireylerde tarama programlarına çoklukla 45 yaşında başlanması önerilmektedir. Gaitada saklı kan testi yılda bir yahut iki yılda bir uygulanabilmekte, kolonoskopi ise yaklaşık 10 yılda bir yapılması önerilen ve teşhis açısından altın standart olarak kabul edilen metotlardan biri olarak kıymetlendirilmektedir.
Aile hikayesi bulunanlar, daha evvel polip saptananlar yahut inflamatuar bağırsak hastalığı olan bireyler yüksek risk kümesinde yer almakta; bu bireylerde taramaların daha erken yaşta başlatılması ve daha sık aralıklarla yapılması önerilmektedir. Ailede kolon kanseri kaç yaşında saptanmışsa bu yaştan 10 yaş evvel tarama programlarına başlamak gerekir. Örneğin; anne ya da baba 50 yaşında kolon kanseri tanısı almışsa çocukları 40 yaşında taramalara başlamalıdır.
Fazla ölçüde kırmızı et ve işlenmiş etlerin tüketimine dikkat!
Beslenme alışkanlıkları kolon kanseri gelişiminde değerli rol oynar. Lif açısından varlıklı beslenme, bağırsak geçiş mühletini kısaltmakta ve potansiyel kanserojen unsurların bağırsak mukozası ile temas mühletini azaltmaktadır. Ayrıyeten lifli besinlerin bağırsak mikrobiyotasını olumlu istikamette etkilediği ve inflamasyonu azaltabildiği gösterilmektedir. İşlenmiş et eserleri (sucuk, salam, sosis gibi), çok kırmızı et tüketimi ve yüksek oranda rafine şeker içeren besinlerin ise risk artışı ile ilişkilendirildiği belirtilmektedir. Buna karşılık tam tahıllar, sebzeler (özellikle turpgiller), meyveler, baklagiller ve fermente süt eserleri bağırsak sıhhatini destekleyen besinler ortasında yer almaktadır.
Değiştirilebilir faktörlere dikkat ederek kanser riskini azaltın
Kolon kanseri açısından risk faktörleri değiştirilemeyen ve değiştirilebilir faktörler olarak iki ana kümede toplanmaktadır. İleri yaş, ailede kolon kanseri hikayesi bulunması, kalıtsal kanser sendromları ve inflamatuar bağırsak hastalıkları en önemli değiştirilemeyen risk faktörleridir. Buna karşılık obezite, hareketsiz hayat şekli, sigara ve alkol kullanımı, fazla ölçüde kırmızı et ve işlenmiş etlerin tüketimi ile liften yoksul beslenme önlenebilir ya da azaltılabilir risk faktörleri ortasındadır. Kolon kanseri büyük ölçüde önlenebilir ve erken evrede tespit edildiğinde tedavi başarısı yüksek olan bir hastalıktır. Bu manada toplumda farkındalığın artırılması, sağlıklı beslenme alışkanlıklarının teşvik edilmesi, nizamlı fizikî aktivite ve uygun yaşta başlatılan tarama programlarının yaygınlaştırılması değerlidir.
Doğru vakitte cerrahi müdahale kolon kanserinde hayat kurtarıyor
Erken evrede tespit edilen tümörlerde, kanserli bağırsak bölgesi çıkarılıp ve etrafındaki lenf düğümleri temizlenebilir. Cerrahi sırasında kullanılan prosedürler hastanın durumuna ve tümörün yerine nazaran değişir. Açık cerrahi metotlarının yanı sıra laparoskopik ve robotik cerrahi teknikleri de yaygın halde uygulanır. Laparoskopik ve robotik usuller, karın bölgesinde küçük kesilerle operasyon yapılmasını sağlar bu da düzgünleşme müddetini kısaltır ve hastaların günlük yaşama dönüşünü hızlandırır. Gerekli görüldüğünde hastalığın evresine nazaran cerrahi öncesi yahut sonrası kemoterapi ve radyoterapi de uygulanabilir. Kolon kanserinde her kanser cinsinde olduğu üzere bireye özel tedavi planları hazırlanır. Sistemli takipler ile cerrahi sonrası hastalığın tekrarlama riski izlenir ve kollayıcı tedbirler alınır.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
