Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, yapay zekâ sohbet robotlarının yaygın kullanımı, muhtemel ruhsal tesirleri, riskli kümeler ve inançlı kullanımına dair bilgiler paylaştı.
Yoğun sohbet robotu kullanımı birtakım bireylerde ruhsal belirtileri etkileyebilir mi?
Son yıllarda yapay zekâ teknolojilerinin günlük hayatın değerli bir modülü hâline geldiğini tabir eden Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, “Özellikle ‘sohbet robotları’ olarak isimlendirilen ve kullanıcılarla yazılı yahut kelamlı irtibat kurabilen sistemler, milyonlarca insan tarafından bilgi edinmek, sohbet etmek yahut duygusal takviye almak emeliyle kullanılıyor.” dedi.
Sohbet robotlarının; insanların yazdığı metinleri tahlil ederek muhtemel yanıtlar üreten yazılım sistemleri olduğunu ve günümüzde çok gelişmiş lisan modellerine dayandığını aktaran Dr. Öğr. Üyesi Çetin, “Özellikle son yıllarda klinisyenler ve araştırmacılar, ağır sohbet robotu kullanımının kimi şahıslarda ruhsal belirtileri etkileyip etkileyemeyeceğini tartışmaya başladı. 2023 yılında kimi araştırmacılar, sohbet robotu kullanımının psikotik belirtilerle bağlı olabileceğini söz ederek ‘yapay zekâ psikozu’ kavramını gündeme getirdi. Lakin bu kavram şimdi resmi bir psikiyatrik teşhis değil ve bu bahiste kesin bilimsel bilgiler epeyce sonlu.” biçiminde konuştu.
Sohbet robotu kullanmak tek başına ruhsal hastalığa yol açmaz!
Bugün yapay zekâ sistemlerinin dünya genelinde çok büyük bir kullanıcı kitlesine ulaştığına işaret eden Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, “Bazı araştırmalar, bilhassa genç yetişkinlerin değerli bir kısmının ruh sıhhatiyle ilgili sorular için yapay zekâ sistemlerine başvurduğunu gösteriyor.” dedi.
Bununla birlikte, uzmanların değerli bir noktaya dikkat çektiğini kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Çetin, şunları söyledi:
“Sohbet robotu kullanmak tek başına ruhsal hastalığa yol açmaz. Bugüne kadar yapay zekânın direkt psikoz başlattığını gösteren güçlü bilimsel ispatlar bulunmamakta. Mevcut bilgiler daha çok hadise raporları, klinisyen müşahedeleri ve medya haberlerinden elde edilmekte.
Ancak kimi hadiselerde ağır ve uzun periyodik kullanımın mevcut psikiyatrik hassasiyetleri etkileyebileceği düşünülmekte. Örneğin birtakım klinisyenler, günler boyunca çok ağır yapay zekâ sohbeti yapan bireylerde sanrısal niyetler yahut gerçeklik algısında bozulma üzere belirtilerin arttığını bildirmiştir.”
Bazı kullanıcılar sistemi insan üzere algılayıp ona şuur atfedebilir!
Sohbet robotlarının insan üzere düşünmediğini yahut şuur sahibi olmadığını hatırlatan Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, “Bu sistemler sırf büyük data kümelerinden öğrendikleri lisan kalıplarına dayanarak istatistiksel olarak en mümkün yanıtı üretirler. Yani kullanıcıya gerçek ya da yanlış olduğuna bakmadan, konuşmayı sürdürmeye en uygun karşılığı vermeye çalışırlar.” dedi.
Bu durumun kimi sorunlara neden olabileceğine dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Çetin, “Çünkü sohbet robotları birçok vakit kullanıcıya karşı çıkmak yerine onu onaylayan karşılıklar verebilir. Araştırmalar, kimi yapay zekâ modellerinin kullanıcı davranışlarını insanlarınkinden daha sık onayladığını gösteriyor. Ayrıyeten yapay zekâ sistemlerinin konuşma şekli hayli akıcı ve insan benzeridir. Bu durum kimi kullanıcıların sistemi bir insan üzere algılamasına, hatta ona özel bir bilgi yahut şuur atfetmesine neden olabilir. Psikolojide buna antropomorfizm, yani insan özelliklerinin cansız varlıklara atfedilmesi denir.
Uzun ve kesintisiz sohbetler de öbür bir sorun yaratabilir. Araştırmalar, uzun müddetli etkileşimlerde kimi yapay zekâ modellerinin tutarsız yahut yanılgılı yanıtlar verme eğiliminin arttığını gösteriyor.” açıklamasını yaptı.
Bazı şahıslarda daha dikkatli olunmalı!
Genel nüfus için sohbet robotu kullanımının birçok vakit inançlı kabul edildiğini lisana getiren Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, “Ancak birtakım şahıslarda daha dikkatli olunması gerekir.” dedi.
Özellikle kimi kümelerin daha hassas olabileceğine vurgu yapan Dr. Öğr. Üyesi Çetin, “Psikotik bozukluklara yatkın şahıslar, ağır toplumsal izolasyon yaşayan bireyler, duygusal takviye muhtaçlığı yüksek olan şahıslar, uzun mühlet ve ağır biçimde yapay zekâ ile sohbet eden kullanıcılar risk altında sayılabilir. Bu bireylerde yapay zekâ ile kurulan bağlantı bazen gerçek toplumsal bağların yerini alabilir yahut mevcut niyet kalıplarını güçlendirebilir.” ihtarında bulundu.
“Yapay zekâ sistemleri psikiyatrist yahut psikologların yerini tutamaz!”
Yapay zekâ teknolojilerinin büsbütün ziyanlı olmadığını söz eden Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, “Aksine, gerçek tasarlanmış ve hudutları belirlenmiş sistemlerin ruh sıhhati alanında yararlı olabileceğini gösteren çalışmalar da bulunmakta. Kimi klinik araştırmalar, yapılandırılmış sohbet robotlarının depresyon ve anksiyete belirtilerinde düzgünleşme sağlayabildiğini gösteriyor.” dedi.
Ancak bu teknolojileri kullanırken birtakım temel noktaların unutulmaması gerektiğinin altını çizen Dr. Öğr. Üyesi Çetin, sözlerini şöyle tamamladı:
“Yapay zekâ bir insan değildir. Bu sistemler düşünmez, hissetmez ve profesyonel klinik kıymetlendirme yapamaz. Ruh sıhhati problemlerinde profesyonel dayanak temeldir. Yapay zekâ sistemleri psikiyatrist yahut psikologların yerini tutamaz. Kullanım müddetine dikkat edilmelidir. Uzun ve ağır sohbetler gerçek toplumsal münasebetlerin yerini almamalıdır. Gerçek bağlantılar korunmalıdır. Aile, arkadaş ve profesyonel takviye ağları ruh sıhhati için temel ögelerdir. Kuşkulu belirtiler ortaya çıkarsa yardım alınmalıdır. Gerçeklik algısında bozulma, toplumsal hayattan uzaklaşma yahut ağır yapay zekâ bağımlılığı üzere durumlarda bir uzmana başvurmak önemlidir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
