Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Gül Esra Atalay, 21 Mart Nezaket Günü kapsamında, dijital platformlarda bağlantı lisanı ve nezaket kültürünü kıymetlendirdi.
Dijital irtibatta mimik ve tonlama yok
Dijital ortamlarda kurulan bağlantının yüz yüze irtibattan farklı dinamiklere sahip olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Atalay, “Dijital platformda bağlantı kurarken günlük ömürde konuşmalarımıza eşlik eden mimikler, jestler, ses tonlamaları yok. Bundan ötürü muhatabımız bizi sadece kullandığımız sözlerle kıymetlendiriyor. Bu hudutlu irtibat biçimi birçok yanlış anlamalara neden olabiliyor. Değersiz üzere görünen küçük bir kelime seçimi bile çok daha sert algılanabiliyor. Yüz yüze bağlantıda genelde kendimizi daha fazla denetim ediyoruz; zira karşımızdaki kişinin reaksiyonlarını anında görüp buna nazaran kendi iletimizi yine şekillendirebiliyoruz. Dijitalde ise bu geri bildirim gecikmeli ya da hiç yok. Bu da bağlantısı daha soğuk ve riskli hale getiriyor. Münasebetiyle nazik bir bağlantı üslubu kullanmaya dikkat etmek her zamankinden daha kıymetli hale geliyor.” dedi.
Sosyal medyada sert lisanın nedeni yalnızca bireyler değil
Sosyal medyada kullanılan lisanın birçok vakit daha sert ve kırıcı olabildiğini söz eden Prof. Dr. Atalay, “Bunun birkaç nedeni var. Birincisi, beşerler ekranın gerisinde kendilerini daha inançta hissediyor. İkincisi, süratlilik baskısı var. Birçok vakit düşünmeden çabucak yazıp gönderiyoruz. Üçüncüsü de toplumsal medyanın algoritmik yapısı daha keskin, daha tezli, hatta daha saldırgan içerikler daha fazla görünür oluyor. Yani yalnızca kişisel değil, yapısal bir teşvik de kelam konusu. Toplumsal medyada karşımızdakinin bir insan olduğunu, yazdıklarımızdan, kullandığımız sözlerden olumsuz etkilenebileceğini daha az düşünüyoruz. Yüz yüze bağlantının avantajları ortadan kalktığında, bilhassa anonimlik kelam hususuysa çok daha kaba ve kırıcı olunabiliyor.” diye konuştu.
Bu durumun literatürde “çevrimiçi disinhibisyon etkisi” olarak isimlendirildiğini belirten Prof. Dr. Atalay, dijital ortamlarda kurulan irtibatın bazen gerçek değilmiş üzere algılanabildiğine dikkat çekti ve “Çevrimiçi ortamlarda kurulan etkileşimin gerçek değilmiş üzere algılanması olarak özetlenebilecek bu tesir altında beşerler toplumsal medyada karşımızdakinin ne hissettiğini düşünmeden, olduğundan daha açık kelamlı, daha bahadır ve ne yazık ki daha kaba olabiliyor. Meğer ekranın ardında yeniden bir insan olduğunu hatırlamak kıymetli.” halinde konuştu.
Emojiler yanlış anlaşılmaları azaltabiliyor
Yazılı dijital irtibatta tonlama ve mimik olmadığı için yanlış anlaşılmaların daha sık yaşanabildiğini belirten Prof. Dr. Atalay, günlük irtibatta emojilerin bu boşluğu kısmen doldurduğunu tabir etti ve “Aslında emojiler bu boşluğu doldurmak, karşı tarafa bildirisi kendi yüklediğimiz mana ve his bagajıyla birlikte göndermek için kullanılıyor. Günlük toplumsal medya yazışmalarında emojiler kurtarıcı olabiliyor. Fakat daha resmi yazışmalarda emoji kullanmak güzel karşılanmayabilir. Gayri önemli olarak görülebilir. Bu durumda yazdığımız bildirisi denetim etmeden göndermemek, göndermeden evvel kesinlikle bir defa sesli okuyarak istediğimizin dışında bir mana ya da duyguyu çağrıştırıp çağrıştırmadığına dikkat etmek düzgün olabilir. Kısa, net, ima, ironi ve esprilerden arındırılmış bir üslup yanlış anlaşılmaların önüne geçebilir.” ifadesinde bulundu.
Anonimlik hürmet hudutlarını zayıflatabiliyor
Dijital ortamlarda anonimlik ve uzaklık hissinin hürmet ve nezaket sonlarının aşılmasını kolaylaştırabildiğini tabir eden Prof. Dr. Gül Esra Atalay, “Anonimlik ve uzaklık hissi dijital irtibatı daha da kırılgan hale getiriyor. Beşerler kimlikleri görünür olmadığında ya da karşısındakini ‘gerçek’ bir insan olarak hissetmediğinde, normalde söylemeyecekleri sözleri çok daha rahat lisana getirebiliyor. Bu ortamda toplumsal normlar gevşiyor, hudutlar esniyor; hasebiyle hürmet ve nezaket ihlalleri artıyor. Bilhassa tanımadıkları bireylere karşı, düşünmeden ve ölçüsüzce reaksiyon verebilen bir kullanıcı profili ortaya çıkıyor.” dedi.
Olumsuz yorumların gayesi haline gelen bireyler için bu süreç önemli bir ruhsal yıpranmaya dönüşebildiğini anlatan Prof. Dr. Atalay, “Üstelik toplumsal medyada görünürlük ve ilgi çekme isteği bu davranışları besliyor. Kendi pahalarını sergilemek, kendince yanlışsız tarafta olduğunu göstermek ya da ahlaki bir üstünlük kurmak ismine, birçok vakit kâfi bilgiye sahip olmadan diğerlerini kolaylıkla yargılayan ve linç eden bir dijital kalabalık oluşabiliyor. Ahlaki poz kesme olarak isimlendirilen bu duruma toplumsal medyada giderek daha çok rastlıyoruz. Bunun mağdurları için ise toplumsal ömür çok zorlaşıyor.” biçiminde konuştu.
Dijital dünyada da insan kalmayı öğrenmeliyiz
Dijital nezaket kültürünün gelişmesi için bireylerden ailelere ve eğitim kurumlarına kadar çok katmanlı bir sorumluluk bulunduğunu belirten Prof. Dr. Atalay, “Dijital nezaket kültürünün gelişmesi için sorumluluk çok katmanlı bir yapıda. Bireyler olarak biraz daha yavaşlamak, düşünerek yazmak ve empati kurmak düzgün olabilir. Günümüzde dijital nezaket hem ailelerin hem de eğitim kurumlarının çocuklara, gençlere genel terbiye ve hürmet eğitimlerinin kıymetli bir modülü olmalı. Aileler çocuklara yalnızca teknoloji kullanmayı değil, dijital ortamda nasıl davranılması gerektiğini de öğretebilirler. Eğitim kurumları bunu bir hayat hüneri olarak ele almalı. Özcesi, dijital dünyada da insan kalmayı öğrenmemiz gerekiyor.” biçiminde kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
