Kanserde en sık konuşulan husus çoklukla belirtilerdir: “Şu kanserin belirtisi nedir?”, “Hangi şikâyetler alarmdır?” üzere sorular sıkça gündeme geliyor. Pekala kansere karşı yalnızca belirtileri takip etmek kanseri önlemek için kâfi olabilir mi? Birçok kanser cinsinin bariz şikâyetler ortaya çıkmadan evvel, uzun bir müddet sessiz ilerlediğini belirten Acıbadem Life Danışmanı, Tıbbi Genetik Uzmanı Doç. Dr. Ahmet Yeşilyurt, “Günümüzde gelişen genetik ve moleküler teknolojiler sayesinde kanserle uğraşta yeni bir yaklaşım öne çıkıyor: riski şimdi hastalık ortaya çıkmadan evvel ölçmek. Genetik taramalar ve moleküler tahliller sayesinde bireylerin kanser yatkınlığı belirlenebiliyor, böylelikle riskli bireylerin daha erken ve daha sık taranarak kanser oluşmadan önlenmesi ya da çok erken evrede yakalanmasının mümkün olabiliyor” diyor.
Kanser genetiğimizde var mı?
Kanserlerin oluşum nedenlerine nazaran ikiye ayrıldığını söyleyen Doç. Dr. Ahmet Yeşilyurt, “Bunlar sporadik yani sonradan gelişen kanserler ve kalıtsal kanserlerdir. En sık görülen kalıtsal olmayan kanserlerin gelişiminde; karsinojenik kimyasallar, radyasyon, birtakım virüsler ve hayat usulüne bağlı çevresel risk faktörleri kıymetli rol oynuyor. Kalıtsal kanserlerde ise kanser gelişimine taban hazırlayan genetik değişiklikler kelam konusu oluyor. Bu tıp kanserlerde risk, birden fazla vakit anne yahut babadan aktarılan, daha ender durumlarda ise kişinin doğuştan DNA’sında bulunan ziyanlı bir gen mutasyonundan kaynaklanabiliyor. Bu nedenle kimi bireylerde kanser gelişimi, genetik yatkınlıkla alakalı olarak daha erken yaşlarda yahut daha yüksek riskle ortaya çıkabiliyor” tabirlerini kullanıyor.
Kanser belirteçleri kanda gizleniyor
Genetik bilgilerin ve teknolojilerin sağladığı gelişmeler sayesinde bir kişinin DNA’sında kalıtsal kanserlerden birine yol açabilecek ziyanlı mutasyon bulunup bulunmadığının tespitinin epey kolay olduğunu söz eden Acıbadem Life Danışmanı, Tıbbi Genetik Uzmanı Doç. Dr. Ahmet Yeşilyurt, “Örneğin, göğüs ve over kanserine yol açabilen BRCA1 ve BRCA2 mutasyonları, endometrium (rahim) ve kolorektal (kalın barsak) kanserlere yol açabilen MLH1, MSH2 kalıtsal (germline) gen mutasyonları üzere kanserlerle alakalı tüm bilinen genler kandan elde edilen DNA’dan incelenebilmekte. Öte yandan sporadik yani sonradan gelişen kanserlere olan yatkınlığımızın (Poligenik Risk Skoru) toplum riskine nazaran daha yüksek olup olmadığının ölçülmesi de yeniden koldan alınan küçük bir kan örneği ile mümkün olabiliyor” diyor.
“Ya kanımda kanser riski çıkarsa?”
Kalıtsal genetik taramalarla “aileden aktarılabilen kanser riski”ni taşıyan bireylerin erken periyotta belirlenmesini sağladığını söyleyen Doç. Dr. Ahmet Yeşilyurt, “Bu sayede yüksek risk kümesinde yer alan bireyler daha yakından takip edilebilir; gerekli durumlarda hami cerrahi ya da ilaçla risk azaltıcı tedaviler üzere önleyici yaklaşımlar planlanabilir. Misal formda, poligenik risk skoru yüksek olan yani belli bir kanser cinsine yakalanma mümkünlüğü toplum ortalamasına nazaran daha fazla olan bireyler de standart tarama programlarından farklı olarak daha erken yaşta ve daha sık taranabilir. Böylelikle kanser gelişmesi durumunda hastalık çok daha erken evrede yakalanabilir; ayrıyeten o kansere has hayat şekli değişiklikleriyle riskin azaltılması ve mümkünse hastalığın hiç ortaya çıkmaması hedeflenir” sözlerini kullanıyor.
O testler hala çok değerli. Çünkü…
Günümüzde göğüs kanseri için mamografi, rahim ağzı kanseri için Pap smear, kalın bağırsak kanserleri için kolonoskopi ve gaitada kapalı kan testleri, akciğer kanseri için ise akciğer grafisi ya da düşük doz bilgisayarlı tomografi üzere taramaların kanserin erken yakalanmasında hâlâ en değerli metotlar ortasında yer aldığını belirten Doç. Dr. Ahmet Yeşilyurt, “Gelişen teknoloji sayesinde erken teşhis artık sadece bu klasik prosedürlerle sonlu değil. Günümüzde kanda, tümör hücrelerinden dolanıma karışan DNA kesimlerinin tespit edilmesi mümkün hale geldi. Bu sayede hem kanserin çok daha erken devirde fark edilmesi hem de kanser hastalarında tedaviye verilen karşılığın takip edilmesi mümkün olabiliyor. Ayrıyeten DNA’daki kimi biyolojik değişiklikleri inceleyen yeni jenerasyon testlerle, tek bir kan örneği üzerinden birden fazla kanser cinsini erken periyotta saptamayı hedefleyen yollar geliştiriliyor. Bu gelişmeler, kanser taramasında gelecekte çok daha erken ve bireye özel bir sıhhat idaresinin önünü açacak” diyor.
Kanserde “kitle saptama” devri yerini “kanserleşme sürecini izleme”ye bırakıyor
Kanserin erken teşhisinin “kitle saptama” yaklaşımından daha çok “kanserleşme sürecini izleme” yaklaşımına hakikat evrildiğini vurgulayan Acıbadem Life Danışmanı, Tıbbi Genetik Uzmanı Doç. Dr. Ahmet Yeşilyurt, “Genetik ve moleküler teknolojilerdeki süratli gelişmeler, kanserin erken teşhisinde yeni bir devrin kapılarını aralıyor. Günümüzde farklı biyolojik dataların birlikte değerlendirildiği tahliller, yapay zekâ dayanaklı risk hesaplamaları ve çeşitli biyobelirteçlerin takibi giderek daha fazla kullanılmaya başlanıyor. Bu yaklaşımlar sayesinde genetik taramalar ve hücresel seviyedeki değişikliklerin izlenmesi, klasik tarama metotlarını tamamlayan güçlü araçlar haline geliyor. Yakın gelecekte sıhhat idaresinin odağı, kanser ortaya çıktıktan sonra tedavi etmekten çok, şimdi klinik bir hastalık oluşmadan evvel kanser riskini belirleyip yönetmek olacak. Böylelikle şahsa özel sıhhat yaklaşımlarıyla kanserin mümkün olduğunca erken saptanması ve hatta birtakım durumlarda ortaya çıkmadan önlenmesi hedefleniyor” tabirlerini kullanıyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
