Mimarlık bir fikri gerçeğe dönüştürmek, tekraren denemek ve bu dönüşümü mümkün kılan süreci yönetmek manasına gelir. Zira mimarlık, sadece tekil yapılar üretmek değil, toplumsal ömrün mekânsal şartlarını kurmakla ilgilidir. Yeditepe Üniversitesi Mimarlık Kısmı Lideri Dr. Öğr. Üyesi Burçin Başyazıcı, mimarlığın nasıl değiştiğini anlattı.
Bugün mimarlıkta yerleşik birtakım kabuller giderek sorgulanıyor. Artık sorun sadece ortaya çıkan bina değil.
Mimarlık eğitimi boyunca yerleşen en esaslı kabul şudur: mimarlığı anlamak, ortaya çıkan yapıyı anlamak demektir. Meğer bu görünür çıktı, uzun ve çok katmanlı bir üretim sürecinin eseridir. Tasarım kararları, teknik gereklilikler, ekonomik şartlar ve farklı aktörlerin katkıları bu sürecin kesimidir.
Dr. Öğr. Üyesi Burçin Başyazıcı bu durumu şöyle tabir ediyor:
“Mimarlığı sırf tamamlanmış yapı üzerinden kıymetlendirmek sınırlayıcı bir yaklaşımdır. Bir yapıyı anlamak, onun nasıl tasarlandığını, hangi karar süreçlerinden geçtiğini ve hangi şartlar altında üretildiğini birlikte ele almayı gerektirir. Bu manada mimarlık, tekil bir sonuçtan çok, farklı ölçeklerde işleyen süreçler bütünü olarak okunmalıdır.”
Temsil Değil Üretim
Mimarlıkta “temsil” yapının görsel ve biçimsel sunumunu, “üretim” ise onun nasıl inşa edildiğini ve hangi kararlarla şekillendiğini tabir eder. Mimarlığı tasarım merkezli bir araştırma alanı olarak ele almak, bilgiyi gereçten üretime uzanan farklı ölçeklerde genişletmiştir. Fakat bu yaklaşım, birçok vakit üretim süreçlerinin kendisini art plana iter.
Başyazıcı’ya nazaran, “Bir yapının nasıl göründüğünden fazla, nasıl üretildiği ve hangi münasebetlerle bu biçimi aldığı kritik sorulardır. Bu sorular, mimarlığı yalnızca estetik bir obje olmaktan çıkarıp, toplumsal yapı içinde konumlandırır.”
Tasarım Süreci: Doğrusal Olmayan Bir Yapı
Tasarım süreci çoğunlukla lineer olmayan, geri dönüşler ve yine tanımlamalar içeren bir süreçtir. Bu durum ferdi yaratıcılıktan çok, bilgi üretiminin nasıl organize edildiği ile ilgilidir.
“Denemeler ve revizyonlar, ferdi yanılgılardan fazla tasarım sürecinin yapısal özellikleridir. Bu süreç, farklı bilgi tiplerinin müsabakasıyla şekillenir.”
Mimarlık Eğitimi ve Bilgi Üretimi
Mimarlığın obje odaklı bir çerçeveden, süreç ve üretim odaklı bir yaklaşıma kayması, mimarlık eğitimine de yansımaktadır. Eğitim, sadece mevcut bilgiyi aktaran bir yapıdan çok, bilginin nasıl üretildiğini açığa çıkaran bir süreç olarak ele alınmaktadır.
Başyazıcı, “Mimarlık eğitimi, sonuç üretmekten çok, üretim süreçlerini anlamaya ve yine kurmaya odaklanmalıdır. Öğrencinin rolü, hazır bilgiyi uygulamak değil, bu bilginin nasıl oluştuğunu sorgulamaktır” diyor.
Yeni Kuşak Mimar: Durum Almak
Bugün mimarlık pratiği sırf teknik yeterliliklerle tanımlanamaz. Dizaynın içinde yer aldığı süreçleri kavrayan ve bu süreçlerdeki pozisyonunu sorgulayabilen bir yaklaşım belirleyici hale geliyor.
Yeditepe Üniversitesi Mimarlık Kısım Lideri Dr. Öğr. Üyesi Burçin Başyazıcı’ya göre, “Mimarın rolü sırf tasarım yapmak değil, içinde yer aldığı üretim sistemini anlamak ve bu sistem içindeki pozisyonuna dair eleştirel bir farkındalık geliştirmektir.”
Yapay Zeka ve Üretim Süreçleri
Yapay zeka, mimarlık üretiminde makul basamakları hızlandıran ve çeşitlendiren bir araç olarak kullanılmaktadır. Lakin bu araçlar şimdi süreçlerin kendisini ortadan kaldırmıyor.
Yapay zekanın mimarlık üretiminin birtakım teknik ve operasyonel boyutlarını dönüştürmesi, tıpkı vakitte tasarım sürecinin öteki katmanlarını da tekrar görünür kılıyor. Bu dönüşüm, bilhassa sorunu tanımlama, bağlamı yorumlama ve eleştirel çerçeve kurma üzere alanların değerini daha besbelli hale getiriyor. Bununla birlikte, mimarlık bilgisinin nasıl yine dağılacağı hâlâ açık bir tartışma alanı olmaya devam ediyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
