Çocukluk çağında görülen tüm kanserlerin %30-35’ini lösemiler oluşturuyor ve her yıl yaklaşık 100 bin çocuktan 3-4’üne lösemi tanısı konuluyor. En sık görülen akut lenfoblastik lösemi (ALL) bilhassa 2-5 yaş ortasındaki çocuklarda daha sık görülüyor. Günümüzde erken teşhis, gelişmiş laboratuvar yolları, şahsileştirilmiş tedaviler ve destekleyici bakım sayesinde çocukluk çağı lösemilerinde güzelleşme oranları % 90’ların üzerine çıkıyor. Memorial Bahçelievler Hastanesi Çocuk Hematoloji ve Onkoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Barış Malbora, çocukluk çağı lösemileri hakkında bilgi verdi.
Çocukluk çağı lösemileri süratli ilerliyor
Lösemi, kemik iliğinde kan hücrelerini üreten hücrelerin denetimsiz çoğalması sonucu gelişen bir kanser çeşididir. Bu denetimsiz çoğalma ile sağlıklı alyuvar üretimi azaltmakta, trombosit düzeyleri düşmekte ve olağan akyuvarlar denetimsiz çoğalmaktadır. Bu durumda bedende kansızlık, sık enfeksiyonlar ile karşı karşıya kalınması ve morarma ve kanama üzere durumlar ortaya çıkabilmektedir. Çocuklarda lösemilerin büyük kısmı akut lösemi halindedir ve süratli ilerlemektedir.
Bu belirtiler uzun sürüyorsa dikkat!
Çocukluk çağında görülen lösemiler genel olarak üç ana kümede kıymetlendirilmektedir. Bunların içinde en sık rastlanan tip olan akut lenfoblastik lösemi (ALL) olup çocukluk çağı lösemilerinin yaklaşık %75–80’ini oluşturmaktadır. Bilhassa küçük yaş kümelerinde daha sık görülmektedir. İkinci sıklıkta görülen çeşit akut miyeloid lösemi (AML)’dir ve ALL’ye nazaran daha enderdir. Bunun dışında çocuklarda çok daha seyrek olarak görülen kronik lösemi çeşitleri de bulunmaktadır. Löseminin tipinin gerçek belirlenmesi, uygulanacak tedavinin planlanması ve muvaffakiyet bahtının artırılması açısından büyük değer taşımaktadır.
Lösemi hangi tip olursa olsun, belirtiler çoğunlukla kemik iliğinin sağlıklı kan hücresi üretememesi ve lösemi hücrelerinin organlara yayılması sonucu ortaya çıkmaktadır. Birinci belirtiler çoklukla sinsi başlamakta ve birkaç hafta içinde belirginleşmektedir. Kemik ve eklem ağrıları, lenf bezlerinde büyüme, karında şişlik ve dolgunluk hissi, iştahsızlık ve nedensiz kilo kaybı, ciltte döküntüler, diş etlerinde şişme ve kanamalar, baş ağrısı, kusma ve görme bozukluklarıdır. Bu belirtiler öbür hastalıklarda da görülebilmekte; lakin uzun sürmesi halinde kesinlikle çocuk tabibine başvurulması gerekmektedir.
Löseminin tipinin belirlenmesi tedavi için epey önemli
Çocukta üstteki belirtilerin görülmesi halinde klinik kuşkuya dayalı olarak kan sayımı ve periferik yayma ile başlamaktadır. Kesin teşhis ve risk sınıflaması için aşağıdaki ileri tetkikler sıra ile uygulanmaktadır. Bunlar şöyle sıralanmaktadır:
- Kemik iliği incelemesi: Kesin teşhis için kalça kemiğinden özel bir iğne ile küçük bir örnek alınmaktadır. Bu inceleme, lösemi hücrelerinin varlığını göstermede en emniyetli usuldür.
- Hücrelerin detaylı incelenmesi: Alınan örnekteki hücrelerin hangi lösemi tipine ilişkin olduğunu anlamak için özel laboratuvar testleri yapılmaktadır. Bu sayede en uygun tedavi planı hazırlanmaktadır.
- Genetik incelemeler: Lösemi hücrelerinde bulunan genetik değişiklikler araştırılmaktadır. Bu bilgiler hastalığın seyrini öngörmeye ve tedaviyi bireye özel planlamaya yardımcı olmaktadır.
- Belden sıvı alma süreci: Bazı çocuklarda hastalığın beyin ve omurilik etrafına yayılıp yayılmadığını kıymetlendirmek için bel bölgesinden ince bir iğne ile sıvı örneği alınabilmektedir.
- Kan biyokimya testleri: Kanda birtakım pahalar ölçülerek hastalığın bedende oluşturduğu tesirler ve tedavi süreci yakından takip edilmektedir.
- Görüntüleme sistemleri: Gerekli durumlarda ultrason, tomografi yahut MR üzere metotlarla bedendeki öteki organlar bedellendirilmektedir.
Bu testler hastalığın tipini belirleyerek en uygun tedavi planının yapılmasını katkı sağlamaktadır.
Lösemide birçok tedavi seçeneği birlikte kullanılabiliyor
Çocukluk çağı lösemilerinde tedavi, hastalığın tipine ve risk kümesine nazaran şekillenen multidisipliner bir süreçtir. Çocukluk çağı lösemileri günümüzde yüksek muvaffakiyet ile tedavi edilebilmektedir. Tedavide; kemoterapi, radyoterapi, amaca yönelik ilaçlar, immünoterapi, gerektiğinde kök hücre (kemik iliği) nakli ve dayanak tedavileri uygulanabilmektedir. Bilhassa ALL’de yeni tedavi protokolleri ile muvaffakiyet oranları hayli yüksektir. Erken teşhis konulan çocukların kıymetli bir kısmı büsbütün güzelleşerek sağlıklı hayatlarına dönebilmektedir.
- Kemoterapi: Tedavinin ana omurgasını oluşturmaktadır. Kanserli hücreleri yok etmek için farklı evrelerde (indüksiyon, konsolidasyon, idame) uygulanan ilaç kombinasyonlarını içermektedir.
- Radyoterapi: Genellikle merkezi hudut sistemi ve erkek çocuklarda testis tutulumu olan yahut yüksek riskli olaylarda kullanılmaktadır.
- Kök Hücre Nakli (Kemik İliği Nakli): Yüksek riskli yahut nüks eden olaylarda uygulanmaktadır.
- Hedefe Yönelik Akıllı İlaçlar ve Moleküler Tedaviler: Klasik kemoterapinin bilakis, yalnızca kanser hücresindeki muhakkak moleküler gayesi (mutasyonu) bulup yok edebilmektedir. Sağlıklı hücrelere verilen ziyan minimal seviyededir.
- İmmünoterapi: İmmünoterapide, bispesifik antikorlar ve CAR-T hücre tedavisi uygulanabilmektedir. Bispesifik antikorlar; bağışıklık sisteminin T hücrelerini lösemi hücresine bağlayan ve köprü vazifesi gören “akıllı” molekülleridir. CAR-T hücre tedavisi ise hastanın kendi T hücreleri laboratuvarda, lösemi hücrelerini tanıyacak ve yok edecek halde düzenlenmektedir. Bilhassa nüks yahut dirençli ALL’de %80-90’a varan karşılık oranları bildirilmiştir.
Erken teşhis alan çocuklarda tedavi başarısı epey yüksek
Lösemi tanısı aileler için korkutucu olabilmektedir, lakin günümüzde çocukluk çağı lösemileri yüksek oranda tedavi edilebilir hastalıklar ortasında yer almaktadır. Donanımlı ve multidisipliner bir yaklaşım sunan merkezlerde erken teşhis ve şahsa özel tedavi süreci başarıyı belirleyen en değerli ögelerdir. Erken teşhis:
- Tedavi bahtını ve muvaffakiyet oranını yükseltir: Erken evrede yakalanan lösemilerde, tam güzelleşme (remisyon) sağlama bahtı %90’ın üzerine çıkabilmektedir. İlerlemiş yahut komplikasyonlu hadiselerde bu oran düşebilmektedir.
- Tedavinin yoğunluğunu ve yan tesirlerini azaltır: Erken teşhis, hastalığın yayılmadan denetim altına alınmasını sağlamaktadır. Bu da daha az agresif kemoterapi protokolleri, daha düşük ilaç dozları ve hasebiyle daha az kısa ve uzun vadeli yan tesir manasına gelmektedir.
- Kök hücre nakli gereksinimini azaltır: Erken ve tesirli tedaviyle birçok hasta yalnızca kemoterapi ile iyileşebilirken, geç teşhis edilen ve yüksek riskli hale gelen hastalarda kök hücre nakli tek küratif seçenek olabilmektedir.
Günümüzde aileden yarı uyumlu nakiller ile tedavi başarısı artıyor
Kök hücre nakli alanında son yıllarda yaşanan gelişmeler, çocukluk çağı lösemilerinin tedavisinde muvaffakiyet bahtını daha da artırmaktadır. Geçmişte tam uyumlu bir verici bulunamaması değerli bir sorun olarak görülürken, bugün anne, baba yahut kardeş üzere aile bireylerinden alınan yarı uyumlu nakiller de inançlı ve başarılı halde uygulanabilmektedir. Ayrıyeten kordon kanından elde edilen kök hücrelerin özel sistemlerle çoğaltılması, naklin muvaffakiyet bahtını yükseltmekte ve daha fazla çocuk için umut oluşturmaktadır. Nakil öncesinde uygulanan hazırlık tedavilerinin de daha inançlı hale gelmesi sayesinde çocuklar bu süreci daha rahat geçirmekte, yan tesirler ise geçmişe nazaran daha yeterli denetim altına alınabilmektedir. Tüm bu gelişmeler, bilhassa dirençli yahut tekrarlayan lösemi hadiselerinde tedavi seçeneklerini genişletmektedir.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
