Yapay zeka harcamaları süratle artarken, bankaların sırf hudutlu bir kısmı bu teknolojiyi sağlam halde hayata geçirmek için gerekli yönetişim ve denetim düzeneklerini kurabilmiş durumda. Üstelik bankaların neredeyse yarısı, kendi yapay zekâ hazırlık düzeylerini olduğundan daha yüksek kıymetlendiriyor.
Bankacılıkta itimat bir tercih değil, temel bir gerekliliktir. Lakin bankalar yapay zeka yatırımlarını öbür bölümlere kıyasla daha süratli artırıyor. Buna karşın birden fazla kurum, bu teknolojiyi itimat oluşturacak yönetişim, nezaret ve altyapıdan mahrum halde hayata geçiriyor. IDC’nin araştırma bilgilerine dayanan SAS Data ve Yapay Zeka Tesir Raporu: İnanç Temeli (The Trust Imperative), kesimdeki bu temel çelişkiye dikkat çekiyor.
Araştırmada, incelenen dört kesim ortasında bankacılık; hem yapay zeka harcamalarında hem de güvenilir yapay zeka uygulamalarının benimsenmesinde kamu, sigorta ve ömür bilimleri dallarını geride bırakıyor. Hakikaten bankaların yaklaşık dörtte biri (%23), IDC’nin Sağlam Yapay Zeka Endeksi’nde en yüksek düzeyde yer alıyor. Lakin bu avantajlara karşın, kurumların büyük çoğunluğu raporun “ideal durum” olarak tanımladığı “yüksek iç inanç ve kanıtlanmış güvenilirlik” kombinasyonunun çok uzağında kalıyor. Rapora nazaran:
- Bankaların sadece %11’i hem kurum içi yapay zekâ inancını yüksek düzeyde tesis edebilmiş hem de somut olarak güvenilirliği kanıtlanmış yapay zekâ sistemlerine sahip.
- Bankaların yaklaşık yarısı (%47) IDC’nin “güven ikilemi” olarak tanımladığı noktada konumlanıyor. Bu kurumlar ya inanç eksikliği nedeniyle muteber yapay zekayı gereğince kullanamıyor ya da doğrulanmamış sistemlere çok bağımlı hale geliyor.
SAS Risk, Dolandırıcılık ve Ahenk Tahlillerinden Sorumlu Kıdemli Lider Yardımcısı Stu Bradley, bahse ait şunları söyledi: “Güvenilir yapay zeka kelam konusu olduğunda bankacılık, bu çalışmadaki tüm bölümlerin önünde yer alıyor. Buna karşın birçok bankanın temel hazırlık düzeyi olması gereken noktanın epey gerisinde kalıyor. Yaklaşık 10 bankadan 9’u şimdi inanç algısını somut ispatlarla hizalayamadı ve her beş bankadan biri hâlâ izole edilmiş (silo) data yapılarıyla çalışıyor. Yapay zeka amaçları ile hazırlık düzeyi ortasındaki bu boşluğu kapatmak, tüm bankalar için idare katında bir öncelik olmalıdır.”
Yatırımlar artıyor, lakin temeller hâlâ kırılgan
Dünya genelinde 2.375 BT ve iş dünyası önderinin iştirakiyle gerçekleştirilen araştırma, kaygı verici bir tabloyu ortaya koyuyor: Yapay zeka yetkinliklerine yapılan yatırımlar; bu teknolojiyi sağlam kılan “sorumlu inovasyon” unsurları ile yapılan yatırımlarla eşleşmiyor. Tek bir model yanılgısının bile ağır düzenleyici cezalara yol açabileceği yahut müşteri itimadını bir gecede yerle bir edebileceği bu bölümde, kelam konusu kopukluk önemli bir risk arz ediyor.
Sorun yatırım eksikliği değil: Bankaların yapay zeka harcama grafiği, araştırmadaki öteki tüm dalların üzerinde seyrediyor. Bankaların %60’ı bu alanda %4 ile %20 ortasında bir büyüme beklerken, %12’lik bir kesim çok daha keskin artışlar öngörüyor. Bu ivmeye karşın, çalışmada şu kritik temel yapısal zayıflıklara dikkat çekiyor:
- Veri siloları: Bankaların %19’u hâlâ silo data altyapısıyla faaliyet gösteriyor; bu oran araştırmadaki en yüksek düzey.
- Yetersiz bilgi temelleri: Bankaların kıymetli bir kısmı faal bilgi yönetişimi (%45) ve/veya merkezi ya da optimize edilmiş bilgi altyapısından (%41) mahrum.
- Yetenek açığı: Kurumların %42’si uzmanlaşmış yapay zekâ yetkinliklerinde eksiklik yaşıyor.
Bu problemleri aşmak için bankaların %52’si yapay zekâ mimarisini genişletmeyi, %43’ü ise özel yapay zekâ takımları kurmayı yahut büyütmeyi planlıyor. Lakin sadece %31’i direkt yapay zekâ modellerinin geliştirilmesi ve güzelleştirilmesine odaklanmayı hedefliyor. Bu da karşı karşıya olunan mahzurların teorik değil, direkt yapısal olduğunu ortaya koyuyor.
IDC Yapay Zeka ve Otomasyon Kısmı Araştırma Yöneticisi Kathy Lange, “Bankacılık dalı yapay zekanın potansiyelini açıkça anlıyor, lakin anlamak ile uygulamak birebir şey değil. Güçlü bilgi mimarileri, yönetişim çerçeveleri ve ehil insan kaynağı olmadan bankalar, yatırım getirisi (ROI) sağlayamayan projelere kaynak ayırma riskiyle karşı karşıya kalır. Daha da kıymetlisi, bu durum inanç temelini zedeleyebilir.” ihtarında bulundu.
Yapay zekada gerçek bedel: maliyet değil, inovasyon
Rapor, yapay zekânın bankacılıktaki temel bedelinin maliyet azaltımı olduğu istikametindeki yaygın varsayımı da sorguluyor. Buna karşılık bankacılık bölümü, yapay zekâdan elde edilen bedelin ana kaynağı olarak süreç verimliliği yerine eser ve hizmet inovasyonunu önceliklendiren tek kesim olarak öne çıkıyor.
Sektörler ortası yatırım getirisi (ROI) bilgileri de bu yaklaşımı destekliyor. Yapay zekayı müşteri tecrübesini güzelleştirmek için kullanan kurumlar, yapılan her 1 dolarlık yatırım karşılığında 1,83 dolar ile en yüksek getiriyi elde ediyor. Pazar hissesini artırmaya odaklananlar 1,74 dolar ile ikinci sırada yer alırken, maliyet tasarrufuna odaklananların getirisi 1,54 dolar ile en düşük düzeyde kalıyor. Ayrıyeten sağlam yapay zekâyı önceliklendiren kurumların, yapay zekâ yatırımlarından elde ettikleri toplam getiriyi iki katına çıkarma mümkünlüğü %60 daha yüksek.
Bankalar tıpkı zamanda agentic AI (ajan tabanlı yapay zeka) konusunda öteki bölümlere nazaran daha kararlı adımlar atıyor. Kurumların yaklaşık üçte biri, daha otonom sistemleri desteklemek için emniyetli yapay zeka yatırımlarını artırmayı planlıyor. Lakin yapay zeka sistemleri daha fazla karar verme yetkisi kazandıkça, zayıf yönetişimin doğuracağı sonuçlar da bir o kadar ağırlaşıyor.
SAS Küresel Finansal Hizmetler Yöneticisi Alex Kwiatkowski ise şunları söyledi: “Düzenleyici kurumlar ve müşteriler süreci yakından takip ediyor. Şu anda bankaların neredeyse yarısı ya doğrulanmamış yapay zekalar kullanıyor ya da onayladıkları teknolojileri hayata geçirmekte tereddüt ediyor,” diyerek ekledi: “Hiçbir banka bu rekabetçi rekabette geri planda kalan oyuncu olmak istemez fakat maliyet tasarrufu tek başına onları yarışta tutmaya yetmeyecektir. Kazananlar; yönetişim, açıklanabilirlik, şeffaflık ve güçlü bilgi temellerine işi ölçeklendirmeden evvel, yani şimdi bir şeyler bozulmadan yatırım yapan bankalar olacak.” dedi.
Daha fazla bilgi almak Data and AI Impact Report’a erişmek için SAS.com/ai-impact adresini ziyaret edebilirsiniz.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
