Yaşlı nüfusun artmasıyla birlikte geriatrik kırıklar da giderek daha sık görülmeye başladı. Bilhassa kolay konut kazaları ve düşük güçlü düşmeler sonrası ortaya çıkan kırıklar; hareket kaybından bağımsız hayatın sona ermesine kadar önemli sonuçlara yol açabiliyor. Memorial Bodrum Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü’nden Op. Dr. Serkan Akçay, geriatrik kırıkların sadece ortopedik bir sorun olmadığını, tıpkı vakitte yaşlı bireylerin ömür kalitesini ve genel sıhhatini direkt etkileyen değerli bir halk sıhhati sorunu olduğunu belirterek bahis hakkında bilgi verdi.
Yaşla birlikte kemikler daha kırılgan hale geliyor
İleri yaşla birlikte kemik mineral yoğunluğunda doğal bir azalma meydana gelmektedir. Bilhassa menopoz sonrası bayanlarda hızlanan osteoporoz, kemiklerin daha hassas ve kırılgan hale gelmesine neden olmaktadır. Uzmanlara nazaran birçok yaşlı birey kemik erimesi yaşadığını lakin kırık oluşana kadar fark etmemektedir. Kemik kalitesindeki düşüşe ek olarak kas gücünün azalması, istikrar sorunları ve reflekslerde yavaşlama da düşme riskini artırmaktadır. Bu durum bilhassa kalça ve omurga kırıkları açısından önemli tehlike oluşturmaktadır.
En tehlikeli kırıkların başında kalça kırığı geliyor
Geriatrik yaş kümesinde en sık görülen kırıkların başında kalça kırıkları gelmektedir. Kolay bir düşme sonrası oluşabilen bu kırıklar, yaşlı bireyin uzun mühlet yatağa bağımlı kalmasına neden olabilmektedir. Uzmanlar, kalça kırığı sonrası birinci bir yıl içinde mevt oranlarında besbelli artış görülebildiğine dikkat çekmektedir. Bunun temel nedenleri ortasında; hareketsizliğe bağlı gelişen enfeksiyonlar, kas kaybı, damar tıkanıklıkları ve genel sıhhat durumunun bozulması yer almaktadır. Kalça kırıklarının yanı sıra şu kırık tipleri de ileri yaşta sık görülmektedir:
- Omurga çökme kırıkları
- El bileği kırıkları
- Omuz etrafı kırıkları
- Pelvis kırıkları
Evdeki kapalı tehlikeler kırık riskini artırıyor
Uzmanlara nazaran geriatrik kırıkların en kıymetli nedeni düşmelerdir. Bilhassa konut ortamındaki birtakım küçük ihmaller önemli sonuçlara yol açabilmektedir. Risk oluşturan en önemli faktörler şunlardır:
- Kaygan halılar
- Yetersiz aydınlatma
- Banyoda tutunma aparatlarının olmaması
- Uygun olmayan terlik ve ayakkabılar
- Dağınık kablolar ve eşikler
- Ayrıca tansiyon ilaçları, uyku ilaçları ve kimi nörolojik tedaviler de baş dönmesi ve istikrar kaybına neden olarak düşme riskini artırabiliyor.
Sarkopeni yaşlılarda saklı bir tehdit oluşturuyor
Yaşlanmayla birlikte görülen kas erimesi yani “sarkopeni”, geriatrik kırıkların oluşumunda kıymetli rol oynamaktadır. Kas gücünün azalması hem düşme ihtimalini artırıyor hem de kırık sonrası güzelleşme sürecini zorlaştırır. Uzmanlar bilhassa ileri yaş kümesinde tertipli yürüyüş, direnç antrenmanları ve istikrar çalışmaları yapılmasının hayati ehemmiyet taşıdığını vurgulamaktadır.
Tedavide en kıymetli amaç hastayı süratle ayağa kaldırmak
Geriatrik kırıklarda tedavi planı; kırığın tipi, hastanın genel sıhhat durumu ve günlük ömür beklentisine nazaran belirlenmektedir. Günümüzde birçok hastada cerrahi tedavi ön plana çıkmaktadır. Cerrahi tedavide şunlar amaçlanır:
- Hastayı mümkün olan en kısa müddette ayağa kaldırmak
- Yatağa bağlı komplikasyonları önlemek
- Hastanın bağımsız hayatını korumak
Tedavide vida-plak sistemleri, intramedüller çiviler ve bilhassa kalça kırıklarında protez uygulamaları tercih edilebilmektedir. Birtakım özel durumlarda ise ameliyatsız tedavi uygulanabilir. Stabil kırıklar yahut ameliyat riski yüksek hastalarda alçı, ortez, ağrı denetimi ve fizik tedavi sistemleri kullanılabilmektedir.
Kırıkları önlemek mümkün
Uzmanlara nazaran geriatrik kırıkların büyük kısmı alınacak bu kolay tedbirlerle önlenebilmektedir;
- Kemik sıhhatinizi koruyun
- Düzenli kemik yoğunluğu ölçümü yaptırın
- Kalsiyum düzeyinizi denetim ettirin eksikse destek alın
- D vitamini düzeyinizi denetim ettirin eksikse destek alın
- Güneş ışığından gereğince faydalanın
- Gerekirse osteoporoz tedavisine başlayın
- Düşme riskini azaltın
- Ev içi aydınlatmayı güçlendirin
- Kaymaz halılar tercih edin
- Banyoya tutunma barları yerleştirin
- Kaymayan tabanlı ayakkabılar kullanın
- Aktif hayattan vazgeçmeyin
- Haftada en az 150 dakika fizikî aktivite yapın
- Düzenli yürüyüş alışkanlığı kazanın
- Denge ve direnç idmanlarını ihmal etmeyin
- Tai-chi ve pilates üzere dengeyi artıran aktiviteleri değerlendirin
- Düzenli denetimleri ihmal etmeyin
- Görme ve işitme muayeneleri yaptırın
- Kullanılan ilaçları tertipli gözden geçirin
- Nörolojik ve kardiyolojik değerlendirmeleri aksatmayın
Yaşlı bireylerin bağımsız ömrü korunabilir
Uzmanlar, geriatrik kırıkların yaşlı bireylerde sırf fizikî değil ruhsal ve toplumsal tesirler de oluşturduğunu belirtmektedir. Bilhassa hareket kaybı sonrası gelişen yalnızlık, özgüven kaybı ve bağımlılık hissi hayat kalitesini önemli biçimde etkileyebilir. Lakin erken teşhis, yanlışsız tedavi ve hami tedbirler sayesinde yaşlı bireylerin etkin ve bağımsız hayatlarını uzun yıllar sürdürebilmeleri mümkün olabilmektedir.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
