Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ramazan Acar, Çumra’nın Fethiye Mahallesi’nde yaşayan üreticiler Mevlüt Pak ve Naim Sert ile yaptığı röportajda, yörede geçmişi 19. yüzyıla uzanan sarı içli mahallî karpuz çeşidini tekrar gündeme taşıdı. Halk ortasında “Buz Karpuzu” ve vakitle “Tatar Karpuzu” olarak anılan bu özel karpuzun tekrar çoğaltılması ve tescillenmesi isteniyor.
1876’dan Çumra’ya taşınan bir tohum mirası
Fethiye Mahallesi sakinleri, cetlerinin 1876 yılında Kırım Savaşı sonrasında Çumra’ya yerleştiğini ve beraberlerinde bu karpuzun tohumlarını da getirdiğini anlatıyor. O devir Çumra’da ne “buz karpuzu” ne de sarı içli karpuz yetiştiğini belirten mahalle sakinleri, bu çeşidin vakitle yörede tanındığını söz ediyor.
Dış kabuğunun beyaza yakın rengi nedeniyle “Buz Karpuzu” olarak anılan çeşidin, içi sarı ve epeyce tatlı bir aroması bulunuyor. Vakit içinde bu sarı içli karpuz, bölgede “Tatar Karpuzu” ismiyle bilinmeye başlanmış. Ayrıyeten dışı koyu siyah, içi sarı olan öbür bir tipi daha olduğu; çekirdek renginin ise alışılmış siyah yerine kırmızı olduğu vurgulanıyor.
Tatar Karpuzu’nun sırf Fethiye Mahallesi’nde değil, Çumra’nın Yörük, dağ ve Türkmen köylerinde de geçmişten bugüne ekilen kıymetli bir cet tohumu olduğu belirtiliyor. Bölge halkı tarafından uzun yıllardır yetiştirilen bu mahallî çeşit, hem kültürel hafızada hem de kırsal üretim geleneğinde kıymetli bir yer tutuyor.
“Bıçakla değil, yere vurarak kırardık”
Mevlüt Pak, çocukluk anılarında bu karpuzun meskenlere at otomobiliyle getirildiğini ve bıçakla kesilmek yerine yere vurularak kırıldığını anlatıyor. Kırılan karpuzun içinin annesi tarafından tencereye doldurulduğunu ve kaynatılarak karpuz pekmezi yapıldığını belirtiyor. Bu istikametiyle karpuzun yalnızca taze tüketim değil, klasik eser imalinde da kullanıldığı ortaya konuyor.
Susuz, ilaçsız, doğal üretim
Üretim formüllerine dair aktarılan bilgiler ise dikkat alımlı. Günümüzde gübre ve ilaç kullanımına karşın istenen randımanın alınamadığını söz eden mahalle sakinleri, geçmişte bu karpuza neredeyse hiç su verilmediğini, sırf iki defa çapa yapıldığını söylüyor. Buna karşın periyodun üreticilerinin 20 dekara kadar ekim yaptığı belirtiliyor.
Tescil çağrısı
Röportajın sonunda mahalle sakinleri, bu lokal karpuz çeşidinin Çumra’da yine yaygınlaştırılmasını ve resmi olarak tescillenmesini talep ediyor. Akademik ilgiyle yine gündeme gelen sarı içli bu cet tohumu karpuzun, hem kültürel miras hem de ziraî çeşitlilik açısından kıymetli bir bedel olduğuna dikkat çekiliyor.
Öte yandan Çumra Belediye Başkanı Mehmet Aydın öncülüğünde Çumra Belediyesi tarafından da Tatar Karpuzu’nun tescillenmesi ismine çeşitli çalışmalar yürütülüyor. Mahallî mirasın korunmasına yönelik bu teşebbüslerin, cet tohumu niteliği taşıyan karpuzun gelecek jenerasyonlara aktarılmasına katkı sağlaması bekleniyor.
Bu davet, Çumra’nın geçmişinden günümüze taşınan az bir ziraî mirasın kayıt altına alınması ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından yeni bir sürecin kapısını aralıyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
