Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Sultan Tarlacı, 30 Mayıs Dünya MS Günü kapsamında MS hastalığının nedenleri, belirtileri, risk faktörleri, genetik ve çevresel tesirleri ile tedavi yaklaşımları hakkında açıklamalarda bulundu.
MS, bağışıklık sisteminin hudut sistemine saldırmasıyla oluşuyor!
Multiple Skleroz’un (MS), bağışıklık ya da vücudumuzun savunma sisteminin hudut sistemini (beyin, omurilik) zedelemesi ve onu yabancı kabul ederek saldırması ile ortaya çıkan bir hastalık olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Sultan Tarlacı, “Normalde hudut sitemimiz, bağışıklık sisteminden uzakta, adeta gizli bir ortamdadır. Lakin, sebebini tam olarak anlayamadığımız nedenlerle, baştan ve denetimden çıkan bağışıklık sistemimiz, kendi hudut sistemine saldırır ve hasarlar oluşturur.” dedi.
Hasarların yerleşimine nazaran şikâyet ve bulguların da değişken olduğunu kaydeden Prof. Dr. Tarlacı, “Hastalığın en sık başlangıç belirtisi duyusal-hisle ilgili şikâyetlerdir. Ekseriyetle, eli ayağı hissetmeme biçiminde değil de uyuşma-karıncalanma-keçelenme biçiminde olur. Duyusal belirtiler, anlık izlenen belirtiler olarak hastaların yüzde 50-70’inde ortaya çıkar.” halinde konuştu.
MS’te görülen en sık belirtiler duyusal şikâyetler, güç kaybı ve görme sorunları!
Duyusal belirtilere açıklık getiren Prof. Dr. Sultan Tarlacı, şunları söyledi:
“Uyuşma, karıncalanma, iğnelenme, his azalması, gerilme, uyuşturulmuşluk hissi, kum üzerinde yürüme hissi, kaşınma, yanma, elektriklenme, yüze ani vuran elektrik çarpması, uzunluğundan sırta ve ayaklara ani elektrik çarpması biçiminde olabilir.
Duyusal şikâyetlerin akabinde en sık, güç (motor) kayıpları ile kendini gösterir. Kuvvet ya da güç sıkıntıları ile ilgili belirtiler, başlangıçta hastaların yüzde 32-40’ında görülmesine rağmen, yıllar içerisinde hastaların yüzde 60 kadarı değişik tartılarda güç kayıplarına maruz kalır. Bu direkt bir uzuvda kuvvet kaybı halinde olabileceği üzere, ‘ağırlaşma’, ‘sertleşme’, ‘direnç gösterme’ yahut ‘ağrı’ formunda de olabilir. Bu tıp belirtiler sıklıkla bacaklarda başlar. Üçüncü sırada ise, görme kayıpları ya da bozuklukları gelir. Bu durum, hastaların yüzde 15-20’sinde başlangıç belirtisidir.”
MS ekseriyetle 29–32 yaşlarında başlar ve bayanlarda daha sık görülür!
Pek çok çalışmada MS’in başlangıç yaşının 29-32 ortası olduğunun görüldüğüne işaret eden Prof. Dr. Sultan Tarlacı, “Kadınlarda, en sık ortaya çıktığı yaş erkeklere nazaran 5 yıl daha erkendir.” dedi.
Birincil ilerleyen tipte ise başlangıç yaşının 35-39 yaş aralığı olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tarlacı, “Hastaların yüzde 5’inde ise başlangıç yaşı 8 yaşın altında ve 70 yaş üzerindedir. Genelde, bağışıklık sisteminden kaynaklanan tüm hastalıklar bayanlarda daha sık izlenir. MS’de de birebir durum kelam mevzusudur. Bayan erkek oranı 1.77/1.00 kadardır. Yaklaşık bayanlarda 2 kat daha yüksek izlenir. MS köylü bayan ve erkeklerde daha azken, sosyo-ekonomik seviyesi yüksek bireylerde daha sıklıkla izlenir. Bu hem lokal olarak kentlerde hem de dünya coğrafyasına bakıldığında birebir formdadır.” açıklamasını yaptı.
MS ile virüsler ortasında kesin bir neden-sonuç alakası kanıtlanamadı!
Bir çok virüs enfeksiyonunun MS’e neden olduğu öne sürülmesine rağmen, direkt bir enfeksiyon akabinde ortaya çıkacağının katılığı olmadığına dikkat çeken Prof. Dr. Sultan Tarlacı, “Uzun yıllardır bu tartışma var ve devam da edecek. Enfeksiyon, taramalar, otopsi sonuçları ve öteki araştırmalar birbiri ile çelişkili sonuçlar vermekte. Virüslerin bağışıklık sistemini baştan çıkarıp, yanlış amaca atağa neden oldukları kabul edilir.” dedi.
Söz konusu virüslerin neler olabileceğini açıklayan Prof. Dr. Tarlacı, şöyle devam etti:
“Virüsler içerisinde, kuduz, uçuk virüsü olan herpes simpleks, Epstein Barr virüsü sayılabilir. Son vakitlerde, insan herpes virüs-6, Epstein Barr virüsü ve Chlamidya pnömonia MS’e neden olabilecek mümkün tetikleyiciler olarak ilgi çeker oldu. Lakin, MS ile ilgili mikrop enfeksiyonu tesiri konusunda son kelam şimdi söylenmedi. Bir araştırma sonucuna nazaran, 17 yaşından evvel sigaraya başlamak MS gelişim riskini arttırıyor.”
Tek yumurta ikizlerinde MS’in daha sık görülmesi bir delil, fakat MS sırf genetik değil!
Tek yumurta ikizlerinde besbelli olarak yüksek oranda MS ortaya çıkmasının genetik tesirin en açık ispatı olduğuna vurgu yapan Prof. Dr. Sultan Tarlacı, “Tek yumurta ikizlerinin 100’ünün 24 eş ikizde MS ortaya çıkarken, farklı yumurtalardan doğan ikizlerin ise yüzde 2,4’ünde MS tespit edilmiştir. Bu şu manaya gelir, tek yumurta ikizlerinde MS, 10 kat daha yüksek sıklıkta ortaya çıkar. Hiçbir yakınması olmayan ikiz kardeşlerde yapılan beyin görüntülemelerinde ya da öbür inceleme usullerinde, MS’de ortaya çıkabilecek bozukluklar tespit edilebilir. Genel olarak bakıldığında, MS hastalarının birinci derece akrabalarının birinde MS tespit edilmesi ya da ortaya çıkma mümkünlüğü yüzde 20’dir. Lakin, MS yalnızca genetik bir hastalık değildir.” tabirlerini kullandı.
MS, genetik ve çevresel faktörlerin tesiriyle merkezi hudut sisteminde bozulmaya yol açıyor!
MS sıklığının Dünya üzerinde, yaşanılan bölgeye nazaran değişmekle birlikte 100 binde 2 ile 150 bireyde ortaya çıktığı bilgisini veren Prof. Dr. Sultan Tarlacı, “Yüksek sıklıkta ortaya çıktığı bölgeler (100 bin bireyde 100’ün üzerinde) Avrupa (Rusya dâhil), güney Kanada, Kuzey Amerika, Yeni Zelanda ve Güney Avustralya’dır. Orta sıklıkta görüldüğü yerler ise Avustralya’nın büyük kısmı, Amerika’nın güneyi, Akdeniz kıyısı (İtalya hariç), Sovyetler Birliğinin Asya kısmı, güney Amerika’nın birtakım bölgeleridir. Düşük riskli alanlar Güney Amerika, Meksika, Asya’nın birden fazla bölgeleri ve tüm Afrika’dır. Bu tabloya bakıldığında, beklenen bir enlem ve boylamla hastalık sıklığı bağlantısı dikkat cazibeli halde göze çarpmaktadır. Fakat, bunun birtakım istisnaları da vardır. Japonya, hastalığın sık izlendiği Avrupa ile birebir enlemde olmasına karşın sıklığı azdır.” dedi.
MS’de genetik yatkınlığın yanı sıra çevresel faktörlerin de tesiri olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Tarlacı, “Bu hastalıkta merkezi hudut sistemi, yani beyin ve omurilik etkilenir. Hudut hücrelerinin uzantılarını, adeta bir kablo telinin etrafındaki plastik üzere saran miyelin (yağ kılıfı) yapısında bozulma ve zedelenme oluşur. Bunun akabinde da şikâyetler ortaya çıkar.” diye konuştu.
Yeni oluşan atakların tek tedavisi kortizon!
MS’in tedavi edilebilir olup olmadığına açıklık getiren Prof. Dr. Sultan Tarlacı, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Daha evvel de tanımladığı üzere, atak geçirdiği anlaşılan bir hastada uygulanan en tesirli tedavi hali kortizon’dur. Kortizon tedavisi MS ataklarında 1970 yıllarında kullanılmaya başlanmıştır ve atakların kutsal ilacıdır. Atakların bir kısmı kortizona çok yeterli cevap verip, atak öncesi duruma dönmeyi sağlayabilir. Faydalı tesiri birinci bir kaç günde ve haftada ortaya çıkar.
Belli tipte MS tanısı almış hastaların, ataklarının sıklığını, şiddetini ya da atak olduğunda bıraktığı hasarları azaltmak için kullanılan tedavilerdir. 1993 yılında, Amerikan Besin ve İlaç Dairesi (FDA), MS’in seyrini değiştirebilecek birinci ilaç olan interferon beta-1b’ye onay verdi. Bunun akabinde ‘koruyucu ilaç’ periyodu başladı. Bu ilaçların özelliği, yalnızca atak olduğunda değil, atak olsun olmasın daima kullanımlarıdır. Bu ilaçların değerli bir kısmı vücuttaki savunma/bağışıklık sistemi üzerinden düzenleyici tesir ederek hastalığın saldırganlığını ve de atakları mahzurlar. Bahsedilen tedavilere ‘tamamlayıcı tedavi’ denilebilecek bir tedaviyi daha ekleyebiliriz. Bu tedavi diyet, bitkisel tedaviler, günlük ömür tertibinde değişiklikler, idmanlar (yoga, gevşeme egzersizleri) olarak belirtilebilir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
