Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Cumali Aydın, sağduyulu karar vermenin hisler, mantık, bedeller ve duygusal zekâ ortasındaki istikrarla alakası hakkında açıklamalarda bulundu.
Sağduyu, hislerin, pahaların ve mantığın istikrarda çalıştığı andır!
Sağduyulu karar vermenin, hislerimizin, kıymetlerimizin ve mantığımızın bir istikrar içinde çalıştığı an olduğunu tabir eden Cumali Aydın, “Günlük hayatın suratında birden fazla vakit ‘anlık dürtülerle’ hareket ederiz; meğer sağduyu, bizi kısa vadeli rahatlamalar yerine uzun vadeli yarara yönlendirir.” dedi.
Psikolojide bu durumun ‘soğukkanlı bilişsel işlem’ olarak isimlendirildiğini kaydeden Aydın, “Daniel Kahneman’ın çalışmalarında da vurguladığı üzere, süratli ve sezgisel düşünme ile yavaş ve kıymetlendirmeli düşünme ortasındaki istikrar, sağduyulu kararların temelidir. Kolay bir örnekle; trafikte bir şoför sizi sıkıştırdığında çabucak reaksiyon vermek kolaydır. Lakin bir nefes alıp ‘bu reaksiyon bana ne kazandırır?’ diye düşünmek, sağduyulu davranıştır. Bu cins farkındalık, hem ruhsal dengeyi hem de ilişkisel barışı korur.” halinde konuştu.
Duygusal zekâ, sağduyunun en yakın yol arkadaşı!
Sağduyu ile duygusal zekanın birbirini besleyen iki kapasite olduğuna değinen Cumali Aydın, “Duygusal zeka, kişinin kendi hislerini tanıma, düzenleme ve diğerlerinin hislerini manaya marifetidir. Bu maharet olmadan sağduyulu karar almak neredeyse imkânsızdır.” dedi.
Duyguların bastırıldığında değil, tanındığında yönetilebilir olduğunu aktaran Aydın, “Öfkeliyken öfkeyi bastırmak yerine ‘şu an kırıldım, bu reaksiyon aslında savunma’ diyebilmek, duygusal zekanın göstergesidir. Bu farkındalık, sağduyulu bir kararın kapısını açar. Bilimsel araştırmalar da bunu doğrular. Yapılan bir çalışmada duygusal zekâ eğitimi alan bireylerin, gerilimli durumlarda daha bilgece ve dengeli kararlar aldıkları görülmüştür. Yani duygusal zekâ, sağduyunun en yakın yol arkadaşıdır.” açıklamasını yaptı.
Sağduyulu ilgiler, duygusal tepkisellik yerine duygusal olgunluğu besler!
Sağduyulu kararların, ilgilerde ‘anlamaya çalışmak’ ile ‘haklı çıkmak istemek’ ortasındaki farkı belirlediğini lisana getiren Cumali Aydın, şunları söyledi:
“Aile içinde, arkadaşlıkta ya da iş ortamında birden fazla çatışma, karşı tarafı duymadan reaksiyon vermekten kaynaklanır. Sağduyulu bir tavır ise, evvel hislerin yatışmasını beklemek, sonra bağlantısı sürdürmektir. Bir iş yerinde fikirleriniz reddedildiğinde çabucak savunmaya geçmek yerine, ‘belki de bu öneriyi geliştirebiliriz’ demek hem sizin hem de kümenin ilerlemesini sağlar. Birebir şey konut içinde de geçerli. ‘Benim dediğim olsun’ yerine ‘bizim için en doğrusu ne olur?’ sorusunu sormak, sağduyunun lisanıdır. Sağduyulu bağlar, duygusal tepkiselliği değil, duygusal olgunluğu besler. Bu da uzun vadede itimadı artırır.”
Sağduyulu kararlar, hisleri bastırmakla değil duygusal dengeyi korumakla mümkün olur!
Stresli ya da telaşlı olduğumuzda beynimizin ön lobunun karar verme misyonunu ikinci plana attığını, duygusal merkez olan amigdalanın idaresi ele geçirdiğini vurgulayan Aydın, “Bu nedenle ağır telaş altındayken alınan kararlar ekseriyetle kısa vadeli rahatlama odaklıdır, sağduyulu değil.” dedi.
“Kaygılandığımızda düşünmeden bildiri atar, çabukla karar verir, sonrasında ‘keşke bekleseydim’ deriz.” diyen Aydın, “Bu yüzden sağduyulu karar verebilmek, hisleri bastırmakla değil duygusal dengeyi korumakla mümkündür. Bunun için de birtakım tesirli yollar var. Nizamlı nefes antrenmanları ve kısa meditasyonlar beynin karar merkezini aktive eder. Hisleri bastırmak yerine yazmak yahut paylaşmak duygusal regülasyonu artırır. Uyku ve beslenme nizamı özdenetimi direkt tesirler. Bir çalışmaya nazaran, uyku yoksunluğu yalnızca 24 saatte karar kalitesini yüzde 20 düşürüyor. Yani, sağduyu bazen en çok bir gece uykusuyla başlar.” tabirlerini kullandı.
Sağduyu, yalnızca mantıksal değil, tıpkı vakitte ahlaki ve duygusal bir pusula!
Sağduyulu kararların, sadece ‘akıllı’ değil, pahalarla uyumlu kararlar olduğuna işaret eden Cumali Aydın, “Bir kişi kendi kıymetlerini bilmeden yanlışsız karar veremez. Zira sağduyu, yalnızca mantıksal değil, birebir vakitte ahlaki ve duygusal bir pusuladır.” dedi.
Pozitif psikolojide buna ‘otantik yaşam’ dendiğini aktaran Aydın, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Yani kişinin kararlarının kendi içsel kıymetleriyle dengeli olması. Dürüstlüğü paha olarak benimseyen biri, kısa vadede avantaj sağlayacak bir palavrası reddediyorsa bu sağduyunun eseridir. Sağduyulu kararlar, gayelerle kıymetlerin kesişim noktasında doğar. Yani ‘bunu istiyorum’ demek kadar ‘bu benim kim olmak istediğimle uyumlu mu?’ diye de sormak gerekir. Bu soruyu kendine sistemli soran bireyler, hem daha az pişmanlık yaşar hem de ömür doyumları artar.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
