Üsküdar Üniversitesi Toplumsal Hizmet Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Abdullah Karatay, toplumdaki dezavantajlılık konusunu kıymetlendirdi.
Dezavantajlı bireylerden çok dezavantajlı kümeler kavramı daha açıklayıcı
“Toplumda ‘dezavantajlı’ bireylerin ve kümelerin varlığı, aslında ‘avantajlı’ birey ve kümelerin varlığına bağlıdır” diyen Karatay, şunları söyledi:
“Dezavantajlılık en az iki seviyede anlaşılabilir. Birincisi insanın tabiatından kaynaklanan nedenlerle ortaya çıkan dezavantajlılıktır. Engellilik, birtakım ruhsal ya da bedensel hastalıklar buna örnek gösterilebilir. İkinci küme ise toplumların tabiatından, eşitsiz siyasetlerinden ve adaletsiz yapılarından kaynaklanan dezavantajlılıklardır. Şiddet gören bayanlar, yoksulluk nedeniyle kurum bakımına bırakılan çocuklar, göçmenler ve fakir kümeler bu kapsamda kıymetlendirilebilir.”
Dezavantajlılığın sırf kişisel değil, toplumsal bir olgu olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Karatay, “Dolayısıyla dezavantajlılık yalnızca bireyle ilgili değildir. Toplumsal kümelerle da ilgilidir. Örneğin Suriyeli göçmenler ya da Roman topluluklar üzere küme halinde dezavantajlılık yaşayan beşerler kelam hususudur. Bu nedenle bireylerden çok ‘dezavantajlı gruplar’ kavramı daha kapsayıcı ve açıklayıcı olabilir.” diye konuştu.
Sosyal dışlanma ruhsal çöküntüye neden oluyor
Dezavantajlı kümelerin yaşadığı en değerli problemlerden birinin önyargılar ve toplumsal dışlanma olduğunu söz eden Prof. Dr. Karatay, “Ekonomik, toplumsal ve kültürel dışlanmaya maruz kalan bireyler, kendi durumlarının olağan olmadığını fark ettiklerinde birden fazla vakit bunu kendi başarısızlıkları olarak görürler. Bu da suçluluk, öfke, değersizlik hissi üzere hislere yol açar. Yani ekonomik ve toplumsal bir sorun üzere görünen dezavantajlılık en çok bireyin ruh dünyasında çöküntü yaratmaktadır. Bir baskın kültür haline gelen bu telaffuz; dezavantajlılık halinin yaşanmasını daha da dayanılmaz kılacaktır.” formunda konuştu.
Her dezavantajlı kümenin gereksinimi farklı
Çocuklar, yaşlılar, engelliler, bayanlar, mülteciler ve ekonomik mahrumluk yaşayan bireylerin muhtaçlıklarının birbirinden farklı olduğunu belirten Prof. Dr. Karatay, “Sosyal nedenlerle dezavantajlı hale gelen kişi kümelerin muhtaçlıkları temel olarak ekonomik iken; yaşlılık, engellilik üzere insan tabiatından kaynaklanan sebeplerle dezavantajlı hale gelen bireylerin gereksinimleri öncelikle bakım ve müdafaa hizmetleridir. Ancak hem engelli hem fakir olunması durumunda gereksinimler daha karmaşık ve çok katlı olabilecektir. Kamuya temel büyük yük bu kümeden gelmektedir.” sözünde bulundu.
Toplumsal farkındalık için medya ve eğitim kritik rol oynuyor
Toplumsal farkındalığın artırılmasında aileye, eğitim kurumlarına ve medyaya değerli vazifeler düştüğünü lisana getiren Prof. Dr. Karatay, “Toplumsal farkındalık temel olarak dezavantajlı halde olan kişi ve kümelerin bu durumlarının kendi bünye ve koşullarından bağımsız olduğu şuurunun yayılması; insanların içinde bulunduğu dezavantajlılık durumunun ferdî tercihleri imiş üzere görmemeleri ve kendilerine karşı dışlayıcı, etiketleyici (stigmatize) bir lisan kullanılmaması hepimizin ortak misyonudur. Toplumda hükümran telaffuzlar ayrımcılıkta çok tesirli olacağından; medya ve kamuoyunda yapılacak bilgilendirilmeler yargılayıcı, dışlayıcı lisanın azalmasında da çok tesirli olacaktır.” dedi.
Empati dezavantajlılığı ortadan kaldırmaz ancak dayanışmayı artırır
Empati kültürünün toplumdaki toplumsal dayanışmayı güçlendirdiğini tabir eden Prof. Dr. Karatay, “Empati kültürü dezavantajlılığı ortadan kaldırmaz; fakat onlara yönelik telaffuzun azalması ve bu kümelerin anlaşılması, kendileriyle daha fazla ilgi kurulmasına ve dayanışmanın artmasına aracılık edebilir. Empati yalnızca dezavantajlılık şartlarında değil; bütün insan ilişiklerinde anlayış ve müsamahaya dayalı bir kültürün gelişmesine katkı sunabilir.” diye konuştu.
“Yardım alan kişi” etiketi yeni eşitsizlikler doğuruyor
Dezavantajlı bireylerin sadece “yardım alan kişiler” olarak görülmesinin önemli sıkıntılara yol açtığını belirten Prof. Dr. Karatay, şöyle devam etti:
“Toplumda ‘yardım alan’ diye söylemsel kategoriler aslında dışlayıcı pratiklerin varlığına işarettir. Kendisinin yardıma muhtaç olarak kodlandığının farkında olan bireyler, bununla övünmezler; tersine utanırlar ve bu durumu en yakınlarından bile gizlemeye çalışırlar. Yardım alan kişi yardım veren kişi ya da kurum karşısında birçok defa zayıf olandır ve dışlanandır. Eşitsiz bir alaka vardır ortalarında. Yardım etmek kadim ‘armağan’ kültüründe olduğu bir karşılık beklenen verme biçimidir. Yardım alan kişi, yardımdan sonra daha bağımlı ve istenen tarafta hareket etmek baskısı altında hisseder kendini. Bağımsız, kendi kendine yeten birey vasfı yaralanmıştır değerli oranda.”
Çözüm kozmik ve kapsayıcı kamusal hizmetler
Prof. Dr. Karatay, toplumun kırılgan kümelere yönelik daha kapsayıcı bir yaklaşım geliştirebilmesi için toplumsal yardımlardan çok hak temelli siyasetlerin güçlendirilmesi gerektiğine vurgu yaparak, kelamlarını şöyle tamamladı:
“İdeal olan insanları ‘kırılgan’ ve ‘kırılgan olmayan’ diye kümelere ayırmadan ‘herkese’ taban seviyede hayat imkânı sağlayacak kozmik kamusal hizmetler sağlanmasıdır. Bunun için herkes için yeteneğine uygun erişilebilir eğitim imkanlarının sağlanması, herkes için erişilebilir hami ve tedavi için sıhhat hizmetleri, ulaşım imkanları, rekreasyon alanları yaratılmasıdır. Kamusal hizmetleri meta alanın dışına çıkarılarak kamu tarafından kapsayıcı şartlarda sağlanması durumunda, mevcut şartlarda karşılaşılan birçok toplumsal sorun olmayacaktır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
