Üsküdar Üniversitesi Rektör Yardımcısı ve Birleşmiş Milletler Uluslararası Uyuşturucu Kontrol Kurulu (INCB) Lideri Prof. Dr. Sevil Atasoy, INCB’nin 2025 yılı raporlarını New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde Ekonomik ve Toplumsal Konsey’e (ECOSOC) sundu.
Kontrollü unsurlara erişimde önemli eşitsizlik sürüyor
INCB’nin Yıllık Raporu ile Öncül Unsurlar Raporu’nu üye ülke temsilcilerine aktaran Prof. Dr. Atasoy, narkotik ilaçlar ve psikotrop hususlar için uygulanan global kestirim ve kıymetlendirme sisteminin memleketler arası iş birliğinin değerli başarılarından biri olduğunu belirtti.
Yasal olarak üretilen denetimli hususların yasa dışı kanallara saptırılma oranının son derece düşük olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Atasoy, buna rağmen tıbbi gayeli erişimde global eşitsizliklerin devam ettiğini vurguladı.
Uluslararası iş birliğinin muvaffakiyet öyküsü
INCB Yıllık Raporu, milletlerarası uyuşturucu denetim sisteminin işleyişini gözden geçiriyor, uyuşturucu denetimindeki gelişmeleri vurguluyor ve üç uyuşturucu denetim mukavelesi çerçevesindeki milletlerarası işbirliğine ait tematik bir kısım içeriyor.
INCB Lideri Prof. Dr. Atasoy, yasal olarak üretilen denetimli unsurların saptırılma oranının çok düşük olmasıyla örneklendirilen, narkotik ilaçlar ve psikotrop unsurlar için global iddia ve kıymetlendirme sistemini milletlerarası iş birliğinin bir muvaffakiyet hikayesi olarak vurguladı.
Morfine erişimde global eşitsizlik sürüyor
Tıbbi ve bilimsel gayelerle bu unsurların erişilebilirliğinin artırılmasına yönelik global ilerlemenin, üye devletlerin INCB’ye bildirdiği datalara şimdi yansımadığını lisana getiren Prof. Dr. Atasoy, şöyle devam etti:
“Morfin, ağrı tedavisi ve palyatif bakım için en uygun fiyatlı opioidlerden biridir, fakat global tüketimin yüzde 86’sı Avrupa ve Kuzey Amerika’da ağırlaşmaktadır. Dünya nüfusunun yüzde 82’si, bilhassa düşük ve orta gelirli ülkelerdeki nüfus, 2024 yılında ağrı idaresi için global olarak kullanılan morfinin sadece yüzde 14’ünü tüketmiştir. Emsal biçimde, nörolojik ve ruh sıhhati bozukluklarının tedavisinde kullanılan psikotropik hususların tüketiminde de hâlâ kıymetli bölgesel eşitsizlikler bulunmaktadır. İnsani acil durumlar da dahil olmak üzere erişilebilirliğin artırılması, uygun fiyatlılığı da ele alan entegre bir yaklaşım gerektirir. INCB Tahsil programı, tıbbi emellerle erişilebilirliği artırmak emeliyle hükümetlerin uyuşturucu denetim mukavelelerini uygulamasına yardımcı olmaktadır.”
INCB’den sentetik uyuşturuculara karşı güçlü takip
Prof. Dr. Atasoy, INCB öncül unsur denetimi ve Tehlikeli Unsurların Global Seviyede Süratli Engellenmesi (GRIDS) programlarının, eğitim ve teknolojik araçlar yoluyla hükümetleri, fentaniller ve nitazenler üzere yüksek tesirli sentetik uyuşturucuların yasadışı üretimi ve kaçakçılığını önlemede nasıl desteklediğini vurguladı.
2025 itibariyle, 3 milyondan fazla kaçakçılık sinyalini içeren 125 binden fazla istihbarat bilgisinin, INCB IONICS araçları aracılığıyla gerçek vakitli olarak paylaşıldığını anlatan Prof. Dr. Atasoy, “Mart 2025’te, INCB PEN Online platformunun kullanımı, 1,6 milyar potansiyel olarak ölümcül dozda fentanil üretmek için kullanılabilecek bir fentanil öncülü olan üç ton 1-boc-4-piperidonun kaçağa kaymasını önlemiştir. 2025 Öncül Unsurlar Raporu, dünyadaki öncül unsur durumuna ait aktüel bilgileri ve yasadışı uyuşturucu üretiminde kullanılan öncül kimyasallar, materyaller ve ekipmanlara ait 1988 Sözleşmesi’nin 12. ve 13. unsurlarının uygulanması için alınan tedbirleri sunmaktadır.” dedi.
Tıbbi kullanım ile kontrol ortasında istikrar kurulmalı
Her iki raporun da memleketler arası uyuşturucu denetimine yönelik istikrarlı bir yaklaşım için tekliflerde bulunduğunu kaydeden Atasoy, kontratların tedbirlerin seçiminde esneklik sağladığını tabir etti. Atasoy, buna rağmen ulusal sistemlerin narkotik ilaçlar ve psikotrop hususların kullanımını münhasıran tıbbi ve bilimsel hedeflerle sınırlaması, ayrıyeten uygulama tedbirlerinin orantılılık prensibi, hukukun üstünlüğü ve insan haklarını gözetmesini sağlaması gerektiğini vurguladı.
Prof. Dr. Atasoy, konuşmasının sonunda, INCB’nin halk sıhhatini ve refahını muhafazaya yönelik faaliyetlerinin, sürdürülebilir mali kaynaklar da dahil olmak üzere üye devletlerin etkin iştirakine ve dayanağına bağlı olduğunu kelamlarına ekledi.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
