Türkiye, yıllık 14,8 milyon adetlik akıllı telefon üretim kapasitesiyle bölgesinin değerli üretim merkezlerinden biri pozisyonunda bulunuyor. Buna karşın 2025 yılında IMEI kaydı yapılan yaklaşık 11,7 milyon adet akıllı telefonun sadece 5,27 milyon adedi yerli üretimden oluşurken, dalın kapasite kullanım oranı yüzde 35,7 düzeyinde kaldı.
Son yıllarda birçok global teknoloji markasının Türkiye’de üretim yatırımı gerçekleştirmesi, ülkenin üretim altyapısına duyulan itimadın değerli bir göstergesi olarak öne çıkıyor. Lakin bu yatırımların sürdürülebilir ekonomik bedele dönüşebilmesi için mevcut kapasitenin daha verimli kullanılması, yüksek katma bedelli üretimin teşvik edilmesi ve yerli teknoloji ekosisteminin güçlendirilmesi kritik kıymet taşıyor.
General Mobile İcra Kurulu Lider Yardımcısı İlkay Cihaner, Türkiye’nin son yıllarda akıllı telefon üretiminde kıymetli bir üretim yeteneği geliştirdiğini fakat mevcut potansiyelin tam manasıyla değerlendirilemediğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:
“Türkiye son yıllarda akıllı telefon üretiminde değerli bir altyapı ve bilgi birikimi oluşturdu. General Mobile olarak yüzde 70’e varan yerlilik oranına ulaşırken, yıllık 4,2 milyon adet üretim kapasitesine sahip tesisimizle hem kendi markamız hem de farklı markalar için üretim gerçekleştirebiliyoruz. Ancak sektör genelinde kurulu kapasitenin değerli kısmı işlevsiz durumda bulunuyor. Mevcut kapasitenin daha verimli kullanılması, yerli üretimi destekleyecek siyasetlerin hayata geçirilmesi ve teknoloji ekosisteminin güçlendirilmesi halinde Türkiye’de yaratılan katma paha değerli ölçüde artabilir. Bu sayede hem yatırımların sürdürülebilirliği sağlanabilir hem de elektronik üretiminde oluşan bilgi birikimi daha geniş bir sanayi ekosistemine yayılabilir.”
5G dönüşümü için finansmana erişimin ulaşılabilir olması gerekiyor
Türkiye’nin 5G dönüşüm sürecine güçlü biçimde hazırlandığını belirten Cihaner, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından açıklanan verilere nazaran 5G taşınabilir abone sayısının yaklaşık 42 milyona ulaştığını tabir etti.
“Bu sayı, Türkiye’de tüketicilerin yeni jenerasyon haberleşme teknolojilerine adaptasyonunun son derece güçlü olduğunu gösteriyor. Önümüzdeki devirde 5G’nin yaygınlaşmasıyla birlikte tüketicilerin bu teknolojiden tam manasıyla faydalanabilmesi için 5G dayanaklı yeni jenerasyon aygıtlara erişimin kolaylaştırılması gerekiyor.
Bugün 12 ay vadeli tüketici kredilerinde uygulanan 20 bin TL üst hudut, yaklaşık 39 bin TL düzeyine ulaşan ortalama akıllı telefon fiyatlarının epey gerisinde kalmış durumda. Mevcut düzenleme tüketicilerin yeni teknolojilere erişimini zorlaştırırken, iç pazardaki talebi de baskılıyor. Türkiye’nin 5G dönüşümünü hızlandırabilmesi ve tüketicilerin yeni jenerasyon teknolojilere erişiminin önünün açılabilmesi için kredi üst limitlerinin günümüz piyasa şartlarına uygun formda en az 40 bin TL düzeyine çıkarılmasının kıymetlendirilmesi gerektiğine inanıyoruz.
Bununla birlikte sürdürülebilirlik yaklaşımı kapsamında yenilenmiş akıllı telefonlarda uygulanan 12 ay kredi kartı taksit imkanının, yerli üretim 5G akıllı telefonlar için de kıymetlendirilmesi değerli bir kaldıraç tesiri yaratacaktır. Bu türlü bir düzenleme, tüketicilerin yeni kuşak teknolojilere erişimini kolaylaştırırken, 5G aygıtların klâsik satış kanalları başta olmak üzere daha geniş bir noktada ulaşılabilirliğini ve tercih edilebilirliğini artıracaktır. Bu sayede yerli üretim desteklenirken, 5G aygıt penetrasyonunun ve Türkiye’nin dijital dönüşüm suratının artmasına da kıymetli katkı sağlanacaktır.”
Yerli üretime yönelik vergi teşvikleri kayıt dışılığı azaltabilir
Akıllı telefonların artık lüks tüketim eseri değil, günlük hayatın vazgeçilmez bir kesimi haline geldiğini belirten Cihaner, mevcut vergi yapısının hem tüketiciyi hem de yerli üreticiyi zorladığını söz etti.
“Bugün akıllı telefonlar eğitimden sıhhate, bankacılık süreçlerinden kamu hizmetlerine, iş hayatından toplumsal yaşama kadar hayatın her alanında kullanılan temel gereksinim eserlerinden biri haline geldi. Taşınabilir Bağlantı Araçları ve Bilgi Teknolojileri İş İnsanları Derneği’nin (MOBİSAD) paylaştığı datalara nazaran kesimde kayıt dışılık oranı yüzde 35 düzeylerine ulaşmış durumda. Bu oran dikkate alındığında, her yıl yaklaşık 3 ila 3,5 milyon adet aygıtın kayıt dışı yollarla ülkeye girdiği ve bunun ülke iktisadında yaklaşık 2,6 milyar dolarlık ekonomik kayba sebep olduğu hesaplanıyor.
Yerli üretimi yapılan aygıtlara yönelik vergi indirimi yahut muhakkak vergi istisnalarının hayata geçirilmesi, hem tüketicilerin teknolojiye erişimini kolaylaştıracak hem de talebi canlandıracaktır. Bu türlü bir uygulamanın sadece Türkiye’de üretilen aygıtları kapsaması halinde yerli üretim teşvik edilirken kayıt dışılığın azaltılması da mümkün olabilir. Bunun sonucunda kapasite kullanım oranları yükselirken kesimin iktisada sağlayacağı katkı da değerli ölçüde artacaktır.”
Yüksek teknoloji üretimi için 200 dolar nezaret uygulaması güncellenmeli
Akıllı telefon ithalatında uygulanan 200 dolar düzeyindeki nezaret uygulamasının günümüz maliyet yapısını yansıtmadığını belirten Cihaner, bilhassa yapay zeka yatırımlarının elektronik kesiminde değerli maliyet değişimlerine sebep olduğunu söyledi.
“Yapay zeka yatırımları ile yüksek bant genişlikli belleklere yönelik global talep son derece süratli arttı. Data merkezleri ve yapay zeka altyapı yatırımları sebebiyle tüketici elektroniğinde kullanılan belleklerde arz baskısı oluşurken, birtakım eser kümelerinde bellek maliyetleri geçen yıla nazaran altı kata kadar yükseldi.
Bugün birçok akıllı telefonda bellek maliyetinin toplam aygıt maliyetinin yaklaşık yüzde 50’sine kadar ulaştığını görüyoruz. Bu durum eser maliyet yapısını kıymetli ölçüde değiştirmiş durumda. Mevcut 200 dolar düzeyindeki nezaret uygulaması üreticileri yüklü olarak giriş ve giriş-orta segment eserlere yönlendirirken, daha yüksek teknoloji içeren eserlerin Türkiye’de üretilmesini gereğince teşvik etmiyor.
Gözetim uygulamasının en az 300 dolar düzeyine çıkarılması, daha geniş eser segmentlerinin Türkiye’de üretilmesine, yüksek katma pahalı yatırımların artmasına ve Türkiye’nin teknoloji üretimindeki rekabet gücünün güçlenmesine katkı sağlayacaktır.”
Türkiye, değişen global tedarik zincirlerinde kıymetli bir pozisyona sahip
Küresel şirketlerin son yıllarda üretim ve tedarik zincirlerini çeşitlendirmeye yöneldiğini belirten Cihaner, Türkiye’nin bu dönüşümden faydalanabilecek en güçlü ülkelerden biri olduğunu söz etti.
“Doğu ile Batı arasında değişen jeopolitik istikrarlar ve global tedarik zincirlerinde yaşanan dönüşüm, Türkiye için değerli fırsatlar sunuyor. Avrupa pazarına yakınlığımız, Gümrük Birliği avantajımız, güçlü lojistik altyapımız, yetişmiş iş gücümüz ve üretim yeteneğimiz sayesinde Türkiye teknoloji yatırımları açısından stratejik bir merkez pozisyonunda bulunuyor.
Özellikle Avrupa, Orta Doğu ve Afrika pazarlarına erişim açısından sahip olduğumuz avantajlar yeni teknoloji yatırımlarının ülkemize çekilmesinde değerli rol oynayabilir. Bugün kurulu bulunan üretim kapasitesinin daha verimli kullanılması sadece iç pazarın gereksinimlerini karşılamak için değil, Türkiye’nin bölgesel teknoloji üretim ve ihracat üssü haline gelmesi için de kıymetli bir fırsat sunuyor.”
Kritik haberleşme teknolojilerinde yerli üretim stratejik kıymet taşıyor
Günümüzde telekom altyapılarının güç ve savunma sistemleri kadar kritik hale geldiğini belirten Cihaner, birçok ülkenin haberleşme ekipmanlarını artık sırf ticari eser olarak değil, stratejik ulusal güvenlik ögesi olarak değerlendirdiğine dikkat çekti.
“Hindistan başta olmak üzere birçok ülke kritik haberleşme altyapılarında sağlam tedarikçi modellerini destekliyor ve yerli üretimi teşvik ediyor. Avrupa’da da telekom altyapıları artık sırf maliyet perspektifiyle değil, siber güvenlik ve stratejik bağımsızlık perspektifiyle bedellendiriliyor.
Türkiye’nin de sahip olduğu üretim altyapısını sadece akıllı telefonlarla sınırlamaması gerekiyor. Modemler, fiber erişim ekipmanları, kurumsal ağ tahlilleri ve IoT haberleşme eserleri üzere kritik teknolojilerde yerli üretimin teşvik edilmesi hem dışa bağımlılığı azaltacak hem de ülkemizin siber güvenlik ve ulusal teknoloji amaçlarına katkı sağlayacaktır.
Akıllı telefon üretiminde uygulanan nezaret sistemine misal halde, kritik haberleşme ekipmanlarında da yerli üretimi destekleyecek nezaret uygulamalarının ve gümrük siyasetlerinin kıymetlendirilmesi gerektiğine inanıyoruz. Bu sayede Türkiye sadece tüketici elektroniğinde değil, stratejik haberleşme teknolojilerinde de bölgesel üretim merkezi haline gelebilir.”
Güçlü bir yan sanayi ekosistemi yeni yatırımların önünü açabilir
Türkiye’de akıllı telefon üretimiyle oluşan bilgi birikiminin elektronik dalının başka alanlarına da yayılabileceğini belirten Cihaner, yerli tedarik ekosisteminin güçlendirilmesinin kritik ehemmiyette olduğunu söyledi.
“Bugün otomotiv kesiminde güçlü bir yan sanayi yapısı bulunuyor. Emsal bir dönüşümün elektronik kesiminde de gerçekleşmesi gerekiyor. Elektronik bileşenler, mekanik kesimler ve öbür kritik komponentlerde yerli üretimin artırılması sırf akıllı telefon kesimine değil, otomotiv elektroniğinden IoT aygıtlarına kadar birçok farklı bölüme katkı sağlayacaktır.
Türkiye’nin sahip olduğu üretim altyapısı ve mühendislik yeteneği gerçek inisiyatiflerle desteklendiğinde sırf tüketen değil, teknoloji geliştiren, üreten ve ihraç eden bir ülke pozisyonunu daha da güçlendirebilir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
