Madde bağımlılığı günümüzde sırf bireyin değil; ailenin, toplumun ve gelecek kuşakların ruhsal, toplumsal ve fizikî sıhhatini tehdit eden değerli bir halk sıhhati sorunu olarak öne çıkıyor. Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sıhhati ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hülya Ensari, madde bağımlılığının sırf bireyi değil; aileyi, toplumu ve gelecek kuşakları etkileyen değerli bir halk sıhhati sorunu olduğuna dikkat çekti. Bağımlılığın irade eksikliği değil; biyolojik, ruhsal ve toplumsal etkenlerin rol oynadığı tedavi edilebilir bir hastalık olduğunu vurgulayan Ensari, erken farkındalık ve güçlü aile ilgilerinin bağımlılıkla gayrette kritik ehemmiyete sahip olduğunu söyledi.
Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sıhhati ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hülya Ensari, 26 Haziran Memleketler arası Uyuşturucu Kullanımı ve Kaçakçılığı ile Çaba Günü hasebiyle yaptığı değerlendirmede, bağımlılığın sırf bir alışkanlık değil, kişinin dürtü kontrolünü, benlik fonksiyonlarını, alakalarını ve toplumsal ahengini bozan psikiyatrik bir hastalık süreci olduğunu belirtti.
Bağımlılık biyopsikososyal bir hastalıktır
Modern psikiyatri yaklaşımına nazaran bağımlılığın biyolojik, ruhsal ve toplumsal etkenlerin birlikte rol aldığı “biyopsikososyal” bir hastalık olduğunu tabir eden Prof. Dr. Hülya Ensari, bağımlılığın sadece davranışsal değil, nörobiyolojik değişimlerle seyreden bir beyin hastalığı olduğuna dikkat çekti.
Bağımlılıkta bilhassa mezolimbik dopamin sisteminin etkilendiğini belirten Ensari, tekrar eden kullanımın nöroadaptasyona ve kompulsif davranış örüntüsüne yol açtığını söyledi. Bağımlılık davranışında sadece kimyasal tesirin değil; kişinin ruhsal çatışmalarının, dürtü kontrol problemlerinin, eksiklik hislerinin ve çevresel etkenlerin de kıymetli rol oynayabildiğini vurguladı.
Madde bağımlılığında teşhis kriterleri nelerdir?
Madde bağımlılığının, kişinin kullandığı maddenin ziyanlarını bilmesine karşın kullanımı sürdürmesi, madde arayışının ömrünün merkezine yerleşmesi ve vakitle kullanım üzerinde denetim kaybı gelişmesi durumu olduğunu belirten Prof. Dr. Hülya Ensari, teşhis kriterlerine ait şu bilgileri paylaştı:
“Bağımlılık yapan bir maddenin planlanandan daha fazla ya da daha uzun müddet kullanılması, maddeyi bırakma yahut azaltma teşebbüslerinin başarısız olması, madde temini ve kullanımına aşırı vakit ayrılması, madde kullanımına karşı şiddetli istek (craving) duyulması, kullanım bırakıldığında huzursuzluk, dert, uykusuzluk ve sonluluk üzere mahrumluk belirtilerinin ortaya çıkması, giderek kullanılan madde ölçüsünün artması, iş, okul ve aile sorumluluklarında aksamaların yaşanması ve toplumsal meselelere karşın kullanımın sürdürülmesi bağımlılığın kıymetli göstergeleri arasında yer almaktadır.”
Madde bağımlılığında risk faktörlerine dikkat!
Sağlık Bakanlığı Uyuşturucu ile Mücadele Ulusal Hareket Planı’nda da belirtildiği üzere bağımlılığın çok faktörlü bir süreç olduğunu söz eden Prof. Dr. Hülya Ensari, bağımlılık gelişiminde erken yaşta madde ile müsabakanın, parçalanmış yahut yoğun çatışmalı aile ortamlarının, aile içi bağlantı eksikliğinin, çocukluk çağı travmaları ve ihmalin kıymetli rol oynadığını belirtti. Düşük benlik hürmetinin yanı sıra dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, depresyon ve davranım bozukluğu üzere psikiyatrik hastalıkların da riski artırdığını tabir eden Ensari, riskli arkadaş etrafı, akademik başarısızlık, okuldan uzaklaşma, toplumsal medya ve dijital ortamda madde kullanımını özendirici içeriklere maruz kalma, işsizlik, toplumsal yalnızlık ve ümitsizlik hislerinin bağımlılığın ortaya çıkmasında tesirli olabildiğini söyledi.
Ergenlik periyodu bağımlılık açısından kritik önemde
Prof. Dr. Ensari, özellikle ergenlik periyodunun kimlik gelişiminin sürdüğü ve dürtü denetim düzeneklerinin tam olgunlaşmadığı bir periyot olması sebebiyle bağımlılık açısından kritik risk taşıdığını belirtti.
Madde bağımlılığının belirtileri güzel gözlemlenmeli
Madde kullanan bireylerde görülebilecek belirtilerin bireyden bireye farklılık gösterebildiğini belirten Prof. Dr. Hülya Ensari, ailelerin bilhassa ani arkadaş etrafı ve davranış değişikliklerine, meskene geç gelme ve kapalılık davranışında artışa, palavra söyleme eğilimine, ders muvaffakiyetinde yahut iş performansında düşüşe, içine kapanma ya da saldırgan davranışlara ve sorumluluklardan kaçınma üzere değişimlere dikkat etmesi gerektiğini söyledi.
Fiziksel belirtiler arasında gözlerde kızarıklık yahut donukluk, uyku sisteminde değişiklikler, iştahın azalması ya da artması, kilo kaybı, şahsî bakımda bozulma ile konuşma ve istikrar problemlerinin görülebileceğini söz eden Ensari, ruhsal belirtiler açısından ise his durum dalgalanmaları, sonluluk, ani öfke patlamaları, telaş ve huzursuzluk, motivasyon kaybı, dikkat ve hafıza meseleleri ile çökkünlük ve toplumsal geri çekilmenin değerli işaretler arasında yer aldığını belirtti.
Ailelerin en değerli vazifesi, inanç bağlantısını sürdürebilmektir
Ailelerin burada en değerli misyonunun sırf denetim etmek değil, çocuğun ruhsal dünyasını anlayabilmek ve inanç bağlantısını sürdürebilmek olduğunu belirten Prof. Dr. Hülya Ensari, aşırı cezalandırıcı, suçlayıcı yahut dışlayıcı tavırların yardım arama davranışını azaltabildiğine dikkat çekti.
Sınırları net biçimde belirlenmiş aile ortamı oluşturulmalı
Bağımlılıkla çabanın sadece sıhhat kurumlarının değil; ailelerin, okulların, mahallî idarelerin, medyanın ve tüm toplumun ortak sorumluluğu olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Hülya Ensari, ailelerin çocuklarıyla sağlıklı ve tesirli irtibat kurmasının, onların duygusal muhtaçlıklarını fark etmesinin ve kendilerini tabir edebilecekleri fakat hudutları da net biçimdebelirlenmiş bir aile ortamı oluşturmasının kıymetine dikkat çekti. Ensari ayrıyeten ailelerin çocuklarının arkadaş etrafı ve dijital hayatıyla yakından ilgilenmesi, sorun fark edildiğinde ise gecikmeden profesyonel takviye alması gerektiğini tabir etti.
Bağımlılık ahlaki bir zayıflık olarak değerlendirilmemeli
Toplumsal seviyede ise gençlerin toplumsal, kültürel ve sportif faaliyetlere erişiminin artırılmasının, okullarda bilimsel temelli bağımlılık eğitimlerinin yaygınlaştırılmasının ve madde kullanımını özendirici içeriklerle aktif biçimde uğraş edilmesinin kıymet taşıdığını belirten Ensari, bağımlılığın ahlaki bir zayıflık olarak değil; tedavi edilebilir bir hastalık olarak görülmesi ve ruh sıhhati hizmetlerine erişimin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Erken farkındalık ve bilimsel tedavi büyük değer taşıyor
Bağımlılıkla uğraşta gözetici ruh sıhhati hizmetleri, erken müdahale, rehabilitasyon ve toplumsal farkındalık çalışmalarının temel değere sahip olduğunu belirten Prof. Dr. Hülya Ensari, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Bağımlılık; bireyin iradesizliği değil, biyolojik, ruhsal ve toplumsal yönleri olan karmaşık bir hastalıktır. Erken farkındalık, güçlü aile bağlantıları, sağlıklı toplumsal etraf ve bilimsel tedavi yaklaşımları bağımlılıkla gayrette en tesirli araçlardır. 26 Haziran vesilesiyle bilhassa çocuklarımızı ve gençlerimizi bağımlılıktan muhafazanın sadece ailelerin değil, tüm toplumun ortak sorumluluğu olduğunu bir defa daha hatırlatmakta yarar var.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
