Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Gizem Karpat, insanların kendilerini korumak için farkında olmadan gerçekleri çarpıtmasına sebep olan öz-yalan düzeneği, bu durumun belirtileri ve bu döngüden çıkmanın yolları hakkında açıklamalarda bulundu.
Öz-yalan, kısa vadede zihni rahatlatsa da uzun vadede problemlerin tahlilini geciktirebilir!
Kişinin kendine palavra söylemesi durumunun psikolojide “öz-yalan” (self-deception) kavramı çerçevesinde ele alındığını söz eden Gizem Karpat, “Öz-yalan; bireyin korku, suçluluk, hayal kırıklığı ya da acı verici gerçeklerle başa çıkabilmek için birtakım durumları farkında olmadan çarpıtması yahut görmezden gelmesidir.” dedi.
Amacın, dış dünyadaki birilerini aldatmak değil; kişinin kendi ruhsal istikrarını ve bütünlüğünü muhafazaya çalışması olduğunu aktaran Karpat, “Kısa vadede zihni rahatlatan bir amortisör vazifesi görse de uzun vadede sıkıntıların gerçekçi bir formda çözülmesini geciktiren bir yapıya bürünebilir.” diye konuştu.
Öz-yalanda birinci aldatılan, kişinin kendisi olur!
Öz-yalan ile şuurlu inkâr arasındaki en kritik farkın, farkındalık seviyesinde gizli olduğunu lisana getiren Gizem Karpat, şunları söyledi:
“Öz-yalan süreçlerinde kişi gerçeği tam olarak fark etmeden kendisini farklı, daha katlanılabilir bir gerçekliğe inandırır. Yani birinci aldatılan kişinin kendisi olduğu bir süreç işler. Şuurlu inkârda ise kişi aslında gerçeğin pek farkındadır; fakat ego bütünlüğünü korumak ismine onu kabul etmek istemez ya da dış dünyaya söz etmekten kaçınır. Birinde farkındalık epeyce sınırlıyken, başkasında gerçeği bilmesine karşın ondan uzak durma eforu daha besbellidir. Özünde her iki süreç de kişinin zorlayıcı hislerle baş etme teşebbüsüdür.”
İnsan zihni, ruhsal bütünlüğünü korumak için gerçekleri çarpıtabilir!
İnsanlar sebep gerçekleri kendilerine çarpıtma gereksinimi duydukları hakkında bilgi veren Karpat, “Çünkü insan zihni sırf saf doğruyu kaydetmek için değil, tıpkı zamanda psikolojik bütünlüğünü ve konforunu korumak için de çalışır.” dedi.
Bazen bir gerçeği olduğu üzere kabul etmenin büyük bir kayıp, başarısızlık, reddedilme yahut ağır bir suçluluk hissiyle yüzleşmeyi gerektirdiğine işaret eden Karpat, “Zihin bu duygusal yükü azaltmak için gerçeği bükerek olduğundan farklı yorumlayabilir. Biz buna psikolojide bilişsel çelişkiyi azaltma eforu da deriz. Bu düzenek akut periyotlarda hami bir kalkan olabilir; ama kronikleştiğinde kişinin sağlıklı kararlar almasını ve gerçekçi değerlendirmeler yapmasını önemli formda zorlaştırır.” açıklamasını yaptı.
Bazı beşerler, kendi kurguladıkları yeni gerçeğe içtenlikle inanır!
Kişinin kendine palavra söylediğini fark edip edememesinin bireyden bireye ve savunma sistemlerinin gücüne nazaran değiştiğini vurgulayan Gizem Karpat, “Bazı beşerler gerçeği şuurlu bir halde halının altına süpürdüklerinin ve görmezden geldiklerinin farkındadır. Kimileri ise bunu büyük ölçüde bilinçdışı bir süreç olarak yaşar ve kendi kurguladıkları o yeni gerçeğe içtenlikle inanırlar.” dedi.
Ancak bunun mutlak bir körlük olmadığını lisana getiren Karpat, “Aynı husus her açıldığında içsel bir huzursuzluk ve yoğun bir rahatsızlık hissetmek, etrafa daima misal ve abartılı açıklamalar yapma gereksinimi duymak, zihnin arkalarında bir yerde ‘kaçılan bir gerçek’ olduğuna dair bıraktığı ayak izleridir.” tabirlerini kullandı.
Belirgin meselelere karşın ‘sorunum yok’ demek, inkâr düzeneğinin işareti olabilir!
‘Ben iyiyim’, ‘benim bir sıkıntım yok’ üzere tabirlerin tek başına direkt bir inkâr düzeneği manasına gelmediğine değinen Karpat, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Bazen kişi sahiden kendisini düzgün hissediyordur. Fakat ortada önemli bir kayıp, travma yahut besbelli ruhsal/fiziksel belirtiler varken ve hatta etrafındaki birçok kişi birebir hususta önemli bir tasa duyuyorken kişinin ısrarla ve katı bir şekilde ‘benim hiçbir sıkıntım yok’ demesi, inkâr düzeneğinin devrede olabileceğini düşündürür. Burada klinik olarak bizim baktığımız şey sadece söylenen cümle değil; kişinin davranışları, ömür fonksiyonelliği, bedensel yansıları ve duygusal dünyasının bütünü arasındaki tutarlılıktır.”
Öz-yalanın en kıymetli göstergesi, söylenenlerle yaşananların birbiriyle örtüşmemesi!
Öz-yalanın ömrün çabucak her alanında filizlenebileceğini aktaran Karpat, “Ancak klinikte en sık karşılaştığımız alanlar; ilişkiler, duygusal gereksinimler, sıhhatle ilgili alışkanlıklar ve iş hayatıdır.” dedi.
‘Bu bağlantı beni aslında hiç üzmüyor’, ‘o yalnızca biraz gergin’, ‘işimden çok mutluyum, tükenmiş hissetmiyorum’, ‘bu ziyanlı alışkanlığı istersem yarın bırakırım, beni etkilemiyor’ üzere kalıplaşmış tabirlerin, zorlayıcı gerçeklerle yüzleşmeyi erteleyen klasik telaffuzlar olduğunu belirten Karpat, bu noktada en kıymetli turnusol kağıdının; kişinin sözleri ile omurundaki gerçek tecrübelerinin ne kadar örtüştüğüdür.” halinde konuştu.
Aynı problemleri tekrar tekrar yaşıyorsanız, bunun sebebi kendinize söylediğiniz bir öz-yalan olabilir!
Kişinin kendine palavra söylediğini fark edebilmesinin birinci ve en değerli adımının, yürekle kendine ‘Söylediklerim ile nitekim yaşadıklarım birbiriyle uyumlu mu?’ sorusunu sorabilmesi olduğuna dikkat çeken Gizem Karpat, “Eğer hayatınızda birebir sıkıntılar farklı beşerlerle tekrar ediyor, benzeri hayal kırıklıkları kronik bir döngüye dönüşüyor yahut kendinizi daima birilerine haklı olduğunuzu kanıtlamak için tıpkı açıklamaları yaparken buluyorsanız, orada dürüstçe masaya yatırılması gereken bir öz-yalan olabilir.” dedi.
Karpat, yakın etraftan gelen yapan geri bildirimlere kulak tıkamamak ve hissedilen olumsuz hisleri bastırmak yerine onları anlamaya çalışmanın öz farkındalığı artıran en kıymetli adım olduğunu söyledi.
Kendine dürüst olmak vakitle geliştirilebilen ve pratik edilen bir ruhsal beceridir!
Kendine dürüst olmayı öğrenmenin mümkün olduğunu lisana getiren Karpat, “Kendine dürüst olmak vakitle geliştirilebilen ve pratik edilen bir psikolojik marifettir.” dedi.
Karpat, bu bahisteki tekliflerini sıralayarak kelamlarını şöyle tamamladı:
“Yargılamayan farkındalığın temelinde, kişinin kendi hislerini (korku, kıskançlık, başarısızlık üzere kabulü güç hisleri bile) suçluluk hissetmeden, şefkatle fark etmeyi öğrenmesi yer alır. Şayet kendimizi çok sert yargılarsak, zihnimiz bizi korumak için daha çok palavra üretecektir. Yazarak iç dökme, günlük tutma üzere prosedürlerle sistemli öz kıymetlendirme yapmak, his ve niyetleri filtresiz bir formda kağıda dökmek zihinsel bükülmeleri görmeyi kolaylaştırır.
Gerçeklerle yüzleşmek her vakit kolay değildir ve insanın kendi kör noktalarını tek başına görmesi bazen çok güç olabilir. Psikoterapi, kişinin sadece ne düşündüğünü değil, sebep o halde düşünmeye gereksinim duyduğunu inançlı bir bağlamda anlamasına yardımcı olur. Unutmamak gerekir ki kendine dürüst olmak kısa vadede konforu bozsa da uzun vadede ruhsal sağlamlığın ve düzgün oluşun en temel yapı taşıdır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
