Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, NPİSTANBUL Hastanesi Yönetim Kurulu Başkanı ve Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, hipnoterapinin nörobiyolojik temelleri ile dikkat, algı, öğrenme, hafıza, his ve davranış üzerindeki mümkün tesirleri hakkında açıklamalarda bulundu.
Hipnoz, beynin dikkat, anlamlandırma ve davranış süreçleriyle yakından ilişkili!
Hipnoterapinin son yıllarda psikiyatri ve nörobilim alanındaki çalışmalarla birlikte daha fazla gündeme geldiğini söz eden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Hipnoz sadece farklı bir şuur durumu oluşturmakla hudutlu değil. Beynin dikkat, anlamlandırma ve davranış süreçleriyle de yakından bağlantılı.” dedi.
Hipnozda kişinin terapötik gayeyle farklı bir şuur durumuna geçtiğini anlatan Prof. Dr. Tarhan, “Bu durum disosiyasyon kavramıyla açıklanabilir. Beynin farklı şuur durumlarına geçebilme özelliği, hipnoterapinin nörobiyolojik temelini oluşturan değerli ögelerden biri.” diye konuştu.
Klinik hipnoz, sorun karşısında harekete geçmeyi ve yeni bakış açıları geliştirmeyi destekleyebilir!
Beyindeki yapısal ve fonksiyonel temasların DTI ve işlevsel MR üzere yollarla incelenebildiğini aktaran Prof. Dr. Tarhan, özellikle ‘default mode network’ olarak isimlendirilen varsayılan ağın ehemmiyetine dikkat çekti. Bu ağın kişinin hayal kurduğu, iç dünyasına yöneldiği, kendisi ve omurundaki pozisyonu üzerine düşündüğü sırada aktifleştiğini söz etti.
Default mode network’ün tıpkı vakitte mana üretme ve yeni fikirler geliştirmeyle bağlantılı olduğunu aktaran Prof. Dr. Tarhan, şunları söyledi:
“Klinik hipnoz bu ağ üzerinde tesirli olur. Hipnoz, kişinin sırf bir sorunun farkına varmasını değil, sorun karşısında harekete geçmesini ve yeni bakış açıları geliştirmesini de destekleyebilir.
Hipnozla ilgili araştırmalarda üç temel beyin ağının öne çıktığı görülüyor. Bunlar merkezi yürütme ağı, salience yani değer ve öncelik ağı ve default mode network. Zihinsel imgelemede rol oynayan kimi bölgeler de hipnotik süreç sırasında etkinleşebiliyor.”
Amaç sırf keyifli olmak değil, manalı ve sağlam bir hayat sürdürebilmek olmalı!
Modern ömürde dijital teknolojilerin süratli ödül ve haz arayışını güçlendirdiğine işaret eden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bu durum da insanları daima bir dopamin arayışına yöneltebiliyor. Manalı ve uzun vadeli bir ömür için haz ile mutluluğun birbirinden ayrılması gerekiyor.” dedi.
Bu yaklaşımı Aristoteles’in haz memnunluğu ile mana memnunluğu ayrımı ve olumlu psikolojinin yeni yorumlarıyla ilişkilendiren Prof. Dr. Tarhan, pozitif psikoloji 2.0’ın sadece olumlu hislere odaklanmadığını; acı, travma ve zorlukları da ömrün bir kesimi olarak ele aldığını belirtti.
Prof. Dr. Tarhan’a göre amaç sırf memnun olmak değil, manalı ve güçlü bir ömür sürdürebilmek olmalı.
Hipnotik telkin, bilişsel süreçleri etkileyebiliyor!
Hipnotik telkinlerin algı ve davranış üzerinde değişiklik oluşturabileceğini gösteren araştırmalara değinen Prof. Dr. Tarhan, “Stroop testinde sözün manası ile yazı renginin birbirinden farklı olması kişinin daha yavaş cevap vermesine ve daha fazla kusur yapmasına sebep oluyor. Fakat yüksek derecede hipnotize edilebilir şahıslarda, sadece yazı rengine odaklanmaları yönündeki telkinin bu tesirin azalmasını sağlayabildiği aktarılıyor.” dedi.
Benzer biçimde, siyah-beyaz imajlara bakarken renk görme telkini verilen yüksek hipnotize edilebilir şahıslarda beynin renk sürece bölgelerinin aktifleştiğini gösteren çalışmaların da bulunduğunu da söyleyen Prof. Dr. Tarhan, “Bu bulgular, hipnotik telkinin bilişsel süreçler üzerinde ‘üstten aşağıya’ bir tesir oluşturabileceğine işaret ediyor. Hipnoterapinin uyku sıkıntıları, gerilim idaresi, ağrı ve birtakım davranışsal sıhhat problemlerinde da tesiri araştırılıyor.” formunda konuştu.
Klinik hipnozda kişi denetimini kaybetmez!
Hipnoterapinin kamuoyunda vakit zaman yanlış anlaşıldığına dikkat çeken Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Klinik hipnoz kişinin denetimini büsbütün kaybettiği bir durum değil. Hipnoterapi sırasında kişi farkındalığını koruyabilir, süreci hatırlayabilir ve hatta irtibat kurabilir.” dedi.
Hipnoterapinin temel etaplarının farkındalık, odaklanma ve gevşeme olarak ele alınabileceğini lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, “Kişinin öncelikle terapiye istekli olması ve ne üzerinde çalışacağını fark etmesi, akabinde dikkatini muhakkak bir noktaya yöneltmesi ve gevşemesi gerekiyor.
Hipnoterapinin kişinin gereksinimine nazaran şekillendirilmesi gerekir. Terapi öncesinde kişinin sıkıntıları, güçlü ve zayıf yönleri, kendilik şemaları, tetikleyicileri ve çalışma hipotezi değerlendirilmeli. Böylelikle hipnoterapi daha sistematik bir tedavi sürecinin kesimi hâline getirilebilir.” diye konuştu.
Duyguyla ilişkilendirilen bilgi daha kalıcı olur, tekrarlandıkça alışkanlığa dönüşebilir!
Beynin öğrenme ve hafıza süreçlerinde tekrarın ve hissin kıymetli olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, “Bir bilgi hisle ilişkilendirildiğinde daha kalıcı hâle gelebilir, tekrarlandıkça davranışa ve alışkanlığa dönüşebilir.” dedi.
Bu sebeple hipnoterapide de tekrarın değerli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, şöyle devam etti:
“Kişiye otohipnoz tekniklerinin öğretilmesi kazanımların günlük yaşama taşınmasına katkı sağlayabilir. Beynin öğrenme süreçlerini açıklarken 5N1K yaklaşımından faydalanılabilir. ‘Kim, ne, nerede, ne vakit, nasıl ve niçin’ soruları bilgiyi anlamlandırmaya yardımcı olur. Bilhassa bir bilginin ‘neden’ gerçekleştiğinin anlaşılması, bilginin zihinde daha manalı ve kalıcı hâle gelmesini sağlayabilir.”
Nörofeedback ile kişi kendi beyin süreçlerini düzenlemeyi öğrenebilir!
Prof. Dr. Tarhan, nörofeedback uygulamalarını da beynin çalışma biçiminin eğitilmesi üzerinden açıkladı. Kişinin kendi beyin dalgalarına ait geri bildirim almasının, dikkat ve gerilim idaresi üzere hünerlerin geliştirilmesine yardımcı olabileceğini belirtti.
Bu süreci orkestra şefine benzeten Prof. Dr. Tarhan, beynin yürütücü fonksiyonlarından sorumlu frontal bölgenin farklı beyin süreçlerini koordine eden bir yönetici üzere düşünülebileceğini; Nörofeedback ile kişinin bu süreçleri daha uygun düzenlemeyi öğrenebileceğini söyledi.
Beynin algılama ve yorumlama biçimi, fizikî tecrübeler üzerinde kıymetli rol oynar!
Hipnozun uykuya benzeyen lakin uykudan farklı bir şuur durumu olduğunun altını çizen Prof. Dr. Nevzat Tarhan, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Hipnoz sırasında kişinin şuuru açık kalabilir. Uyku öncesinde verilen olumlu telkinler de kişinin zihinsel süreçleri üzerinde tesirli olabilir.
Ayrıca beynin algılama ve yorumlama biçimi fizikî tecrübeler üzerinde kıymetli rol oynar. Fantom fenomenini göz önüne alırsak uzvu ampute edilen kimi şahısların olmayan uzuvlarında ağrı yahut hareket hissedebilmesi, beynin bedensel algıyı nasıl oluşturduğunu gösteren örneklerden biridir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
