Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Seren Doğantekin, sosyal medyada görünürlük arayışının ruhsal sebeplerini, tehlikeli sosyal medya akımlarının sebep süratle yayılabildiğini ve bilhassa çocuklar ile ergenlerin bu akımlardan sebep daha fazla etkilenebildiğini kıymetlendirdi.
Görünür olma isteğinin arkasında “görülme ve kabul edilme” gereksinimi var
Sosyal medyada daha görünür olabilmek için hudutların zorlanmasının sadece “dikkat çekme isteği” ile açıklanamayacağını belirten Klinik Psikolog Seren Doğantekin, “Sosyal medyada görünür olma isteğinin arkasında birden fazla vakit beğenilme, kabul görme, bir kümeye ilişkin olma, merak, heyecan arayışı ve toplumsal onay gereksinimi bulunur. Beğeni, yorum ve izlenme sayıları kişinin aldığı toplumsal geri bildirimi görünür ve ölçülebilir hale getirir. Bilhassa kişinin kendilik kıymetini dışarıdan aldığı onay üzerinden değerlendirmeye başladığı durumlarda, daha fazla ilgi çekebilmek için hudutları zorlama eğilimi ortaya çıkabilir. Burada sırf ‘dikkat çekme isteğinden’ değil, kişinin görülme ve kabul edilme muhtaçlığının sosyal medya üzerinden karşılanmaya çalışılmasından kelam ediyoruz.” dedi.
“Herkes yapıyorsa tehlikeli değildir” yanılgısı oluşabiliyor
“Bir davranışın çok sayıda kişi tarafından yapılması, o davranışın olağan ve kabul edilebilir olduğu algısını güçlendirebilir.” diyen Klinik Psikolog Seren Doğantekin, “Psikolojide toplumsal delil ve toplumsal normların tesiriyle açıklayabileceğimiz bu durumda kişi, etrafındaki insanların davranışlarını kendi kararına referans olarak kullanabilir. Bilhassa olumsuz sonuçları görüntülerde görmüyorsa risk olduğundan daha düşük algılanabilir. Gerçekten araştırmalar, ergenlerin çok sayıda beğeni almış içeriklere daha fazla yöneldiğini ve bunun riskli davranışları gösteren içerikler için de geçerli olabildiğini göstermektedir.” diye konuştu.
Sağlıklı paylaşım ne vakit riskli onay arayışına dönüşüyor?
Kendini söz etmenin, yaşadıklarını paylaşmanın ve toplumsal etraftan geri bildirim almak istemenin doğal bir gereksinim olduğunu vurgulayan Doğantekin, “İnsanların kendilerini söz etmek, yaşadıklarını paylaşmak ve etraflarından geri bildirim almak istemeleri son derece doğaldır. Burada belirleyici olan, sosyal medyadan alınan geri bildirimin kişinin kendilik pahasını ne ölçüde belirlemeye başladığıdır. Paylaşım beklenen ilgiyi görmediğinde yoğun değersizlik, öfke yahut telaş ortaya çıkıyorsa; kişi daha fazla izlenmek için giderek daha uç, mahrem ya da tehlikeli davranışlara yöneliyorsa sağlıklı paylaşım gereksiniminin yerini riskli bir onay arayışı almaya başladığını düşünebiliriz.” biçiminde konuştu.
Ergen için risk, birebir vakitte “gruba kabul edilme fırsatı” olarak görülebiliyor
Tehlikeli sosyal medya akımlarında en kıymetli risk kümelerinden birinin çocuklar ve ergenler olduğunu belirten Doğantekin, şöyle devam etti:
“Ergenlik periyodunda akranlar tarafından kabul edilmek ve bir kümeye ilişkin hissetmek gelişimsel olarak epeyce kıymetlidir. Birebir vakitte mükafata ve toplumsal geri bildirime hassaslık yüksekken, dürtü denetimi, uzun vadeli sonuçları kıymetlendirme ve özdenetimle bağlı sistemler gelişimini sürdürmektedir. Hasebiyle bir yetişkinin ‘gereksiz bir risk’ olarak değerlendirdiği davranış, ergen için arkadaşları tarafından kabul edilme, eğlenme yahut görünür olma fırsatı olarak algılanabilir. Araştırmalar da ergenlerde risk alma davranışlarının toplumsal bağlamdan ve akranların davranışlarından değerli ölçüde etkilenebildiğini ortaya koyuyor.”
“Daha çarpıcı içerik, daha fazla ilgi” döngüsü oluşabilir
Sosyal medyada gereğince ilgi görmediğini düşünen bir çocuğun vakit içerisinde daha sıra dışı ve riskli içeriklere yönelmesinin mümkün olduğunu söyleyen Doğantekin, “Çocuk, sıradan paylaşımlarının az ilgi gördüğünü lakin daha sıra dışı yahut hudutları zorlayan içeriklerin daha fazla izlendiğini fark ettiğinde, ‘daha çarpıcı içerik = daha fazla ilgi’ biçiminde bir öğrenme döngüsü oluşabilir. Beğenilerin ergenlerde ödül işlemeyle alakalı beyin bölgelerinde daha güçlü cevaplarla temaslı olduğunu gösteren çalışmalar da toplumsal geri bildirimin bu yaş kümesinde sebep güçlü olabileceğini anlamamıza yardımcı oluyor.” dedi.
Tehlike, ziyan görülmesine karşın davranışın sürdürülmesiyle büyüyor
Sürekli dikkat çekmeye çalışmanın tek başına ruhsal bir bozukluk göstergesi olmadığını vurgulayan Doğantekin, “Tek başına dikkat çekme isteği ruhsal bir bozukluk manasına gelmez. Burada davranışın sıklığı, şiddeti, denetim edilebilirliği ve kişinin ömrüne verdiği ziyan kıymetlidir. Kişi daha fazla ilgi görmek için fizikî güvenliğini tekrar tekrar tehlikeye atıyor, ziyan görmesine karşın birebir davranışları sürdürüyor, sosyal medyada ilgi görmediğinde yoğun değersizlik yahut öfke yaşıyor ya da giderek daha tehlikeli davranışlara gereksinim duyuyorsa ruhsal kıymetlendirme yararlı olacaktır. Bilhassa çocuk ve ergenlerde buna dürtüsellik, kendine ziyan verme davranışları, bariz his durum değişiklikleri, okul ve aile münasebetlerinde bozulma yahut sosyal medyadan uzak kaldığında yoğun zahmet eşlik ediyorsa profesyonel takviye alınması kıymetlidir.” diye konuştu.
Yasaklamak yerine düşündüren sorular sorun
Ailelerin çocuklarını tehlikeli sosyal medya akımlarından korumak için sadece yasaklayıcı bir lisan kullanmasının kâfi olmayabileceğine dikkat çeken Doğantekin, “Çocukları tehlikeli akımlardan korurken sadece ‘Bunu yapma’ demek yerine, sebep yapmak istediğini anlamaya çalışmak daha esirgeyici bir yaklaşım olabilir. ‘Bu görüntü çok izlendiği için mi sana inançlı geliyor?’, ‘Kamera olmasaydı bunu tekrar yapmak ister miydin?’ yahut ‘Bir şeyin çok beğenilmesi onun inançlı olduğu manasına gelir mi?’ üzere sorular çocuğun eleştirel düşünme ve risk kıymetlendirme maharetini destekleyebilir.” biçiminde kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
