Kalp ve damar hastalıkları dendiğinde akla birçok vakit erkek hasta profili geliyor. Halbuki bayanların kalbi ve damar sistemi, hastalıkların ortaya çıkışı, belirtilerin seyri ve tedaviye cevap açısından erkeklerden değerli farklılıklar gösterebiliyor. Bir bayanın kalp öyküsü, sırf bugünkü tansiyon ve kolesterol bedellerinden ibaret değil; gebelik geçmişi, ömür uzunluğu sıhhat hikayesi, kalbindeki farklı düzenekler da bu öykünün bir kesimi.
Bilim dünyasında son yıllarda bayan kalbi üzerine araştırmalar sürat kazansa da, bayanlar hâlâ kardiyovasküler araştırmalarda gereğince temsil edilmiş değil. İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Süha Çetin, “Kadınlarla ilgili tıbbi araştırmalar son yıllarda artsa da çağdaş tıpta erkekler hâlâ ön planda. Birçok kalp ve damar hastalığının teşhis ve tedavisine ait bilgilerimiz, yüklü olarak erkek hastalarda yürütülen çalışmalara dayanıyor. Bu durum bayanlarda hastalıkların fark edilmesini, hakikat teşhisin konmasını ve en uygun tedavinin seçilmesini zorlaştırabiliyor” diyor.
“Kadın kalbi, erkek kalbinin küçültülmüş bir versiyonu değil”
Prof. Dr. Süha Çetin, kadınlarda kalp hastalıklarının sadece belirtilerinin değil, hastalığın ortaya çıkma biçiminin de farklı olabildiğini söylüyor. Bilhassa küçük damar hastalığı, damar spazmı ve spontan koroner arter diseksiyonu (SCAD) üzere düzenekler bayanlarda daha fazla kıymet taşıyor. Bu farklılıklar, standart tetkiklerin birtakım hastalarda kâfi bilgi vermemesine ve teşhis süreçlerinin uzamasına sebep olabiliyor. 2026 yılında yayımlanan Avrupa Kardiyoloji Derneği bilimsel bildirisi de bayanlarda mikrovasküler hastalık, damar spazmı, koroner diseksiyon ve tanısal yaklaşımlardaki cinsiyet farklılıklarına dikkat çekiyor. Prof. Dr. Çetin’e göre bayanların kalp sıhhati konusunda bilinmesi gereken 5 kritik nokta var:
1. En büyük riskiniz yalnızca tansiyon ve kolesterol değil
Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, diyabet, sigara, hareketsiz hayat ve aile hikayesi bayanlarda da kıymetli kardiyovasküler risk faktörleri. Fakat bayanlar açısından öbür faktörler de var. Gebelik sırasında yaşanan preeklampsi ve gestasyonel diyabet (geçici diyabet) üzere komplikasyonlar, ilerleyen yıllarda kalp ve damar hastalığı riskinin artmasıyla ilişkilendiriliyor. Polikistik over sendromu (yeni adıyla Poliendokrin Metabolik Over Sendromu – PMOS), lupus ve romatoid artrit üzere kimi hastalıklar da kardiyovasküler risk açısından dikkate alınması gereken tablolardan.
2. Kritik dönüm noktası: Menopoz
Menopoz geçişi, bayanların kalp sıhhatinin yine kıymetlendirilmesi gereken değerli bir periyot. Zira menopozla birlikte bayanların kardiyovasküler risk profili de değerli ölçüde değişebiliyor. Menopoz geçişi sırasında tansiyon, kolesterol ve metabolik risk faktörlerinde olumsuz değişiklikler görülebiliyor. Bu sebeple 40’lı ve 50’li yaşlarda ortaya çıkan yeni kardiyovasküler risklerin sadece “yaşın ilerlemesine” bağlanmaması gerekiyor.
3. Bayanlarda kalp krizi belirtileri farklı olabilir
Kalp krizinin klasik belirtileri arasında göğüste şiddetli baskı yahut ağrı birinci sırada geliyor. Fakat bayanlarda tablo daha farklı seyredebilir. Göğüs ağrısının yanı sıra nefes darlığı, bulantı, soğuk terleme, alışılmadık yahut yoğun yorgunluk üzere belirtiler de görülebilir. Hasebiyle yorgunluk, gerilim, mide rahatsızlığı denilerek geçiştirilen birtakım belirtiler aslında kalbin alarmı olabilir. Bu belirtilerin kalp kaynaklı olduğunun fark edilmemesi ise teşhisin gecikmesi demek. Bayanlarda kalp hastalığının belirtilerinin erkeklerden farklılaşabileceği ve bayanların delile dayalı tedavilere daha az ulaşabildiği, aktüel bilimsel değerlendirmelerde de vurgulanıyor.
4. Hastalığın arkasında farklı düzenekler bulunabilir
Kalp krizlerinin kıymetli bir kısmı erkeklerde olduğu üzere bayanlarda da kalbi besleyen damarlardaki aterosklerotik plakların yırtılması ve pıhtı oluşması sonucu ortaya çıkıyor. Fakat bayanlarda bunun dışında öteki düzenekler da mevcut. Küçük damar hastalığı, koroner damar spazmı ve spontan koroner arter diseksiyonu (SCAD) bunlar arasında yer alıyor. Bilhassa genç ve orta yaşlı bayanlarda kalp krizi değerlendirilirken bu sistemlerin göz önünde bulundurulması çok değerli. Bir başka dikkat cazip tablo ise Takotsubo kardiyomiyopatisi, öbür ismiyle “kırık kalp sendromu.” Çoğunlukla yoğun fizikî yahut duygusal gerilim sonrasında ortaya çıkabilen bu durum, bilhassa menopoz sonrası bayanlarda görülür ve kimi hastalarda kalp işlevleri vakit içinde yine toparlanabilir.
5. “Anjiyoda damarlar pak çıktı” demek her vakit kalp sorunu yok demek değildir
Kadınlarda küçük damar hastalığı ve damar spazmı üzere durumlar, klasik koroner anjiyografide her vakit açık biçimde görüntülenemeyebilir. Bu sebeple şikâyetleri devam eden birtakım bayanlarda sadece büyük damarlara bakılarak sonuca varılması yetersiz kalır. Hastanın durumuna nazaran daha ileri ve özellikli testlere muhtaçlık duyulabileceği unutulmamalı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
