“Hayır dersem aramız bozulur, berbat biri olduğumu düşünür, beni niyetsiz zanneder…” Bu çeşit kanılar, pek çok insanın günlük hayatında zihnini meşgul ediyor. Diğerlerini üzmemek ismine kendi gereksinimlerini daima erteleyen bireyler, vakitle fark etmeden duygusal yüklerini artırabiliyor. Daima anlayış gösteren, sorumluluk alan ve herkese yetişmeye çalışan bu bireyler dışarıdan fedakâr görünse de; uzun vadede tükenmişlik, bastırılmış öfke ve ilgi sorunları yaşayabiliyor. Memorial Göztepe Hastanesi Psikoloji Bölümü’nden Klinik Psk. İlayda Kutevu, “hayır” diyememenin ruhsal sebeplerini ve sağlıklı hudutlar oluşturmanın kıymetini anlattı.
Hayır demek sebep bu kadar güç?
Birçok kişi için “hayır” demek sırf bir isteği reddetmek değildir. Tıpkı vakitte karşı tarafı üzmek, hayal kırıklığına uğratmak ya da münasebetin ziyan göreceğinden kaygı etmek manasına gelebilir. Bu sebeple kişi kendi gereksiniminden çok, karşısındaki insanın vereceği reaksiyona odaklanır. Bilhassa çocukluk devrinde “uyumlu, fedakar ve herkesi düşünen” davranışlarıyla takdir gören bireyler, yetişkinlikte de kendi gereksinimlerini geri planda bırakmaya daha yatkın olabilir. Lakin bu durum sırf çocuklukla açıklanamaz; iş hayatı, arkadaşlık bağlantıları ve romantik bağlantılar de bu davranış kalıbını pekiştirebilir.
Suçluluk hissetmeniz yanlış yaptığınız manasına gelmeyebilir
“Hayır” dedikten sonra hissedilen suçluluk hissinin temelinde birçok vakit karşı tarafın hislerinden kendimizi sorumlu hissetmek yatar. Halbuki empati kurmak ile karşımızdaki kişinin sorumluluğunu üstlenmek birebir şey değildir. Bir insanın üzülmesi, ona ziyan verdiğimiz manasına gelmez. Bazen suçluluk hissi, yanlış bir davranışın değil; birinci kere sağlıklı bir hudut koymanın doğal sonucu olabilir.
Sürekli evet demenin görünmeyen bedeli
Herkese yetişmeye çalışan beşerler birçok zaman güçlü ve yardımsever olarak görülür. Lakin daima oburlarının gereksinimlerini öncelemek vakitle kişinin kendi muhtaçlıklarını fark edememesine sebep olabilir. Bu süreç ekseriyetle bir anda değil; yavaş yavaş gelişir. Evvel yorgunluk başlar, akabinde isteksizlik, motivasyon kaybı ve duygusal tükenmişlik ortaya çıkar. Bastırılan muhtaçlıklar ise vakitle kırgınlık ve öfkeye dönüşebilir.
Her sorunu çözmeye çalışmak karşı tarafa da ziyan verebilir
Bir alakada daima tahlil üreten, yük alan ve toparlayan kişi olmak birinci bakışta fedakârlık üzere görünse de uzun vadede ilgi istikrarını bozabilir. Zira bir taraf daima sorumluluk üstlendiğinde, öteki taraf farkında olmadan daha az sorumluluk almaya başlayabilir. Sağlıklı bağlantılarda dayanak olmak kıymetlidir; lakin diğerinin tüm yükünü taşımak değil.
Sınır koymak münasebetleri bitirmez, güçlendirir
Uzun yıllar uyumlu ve fedakar olarak tanınan bireyler hudut koymaya başladığında etraflarından şaşkınlık, kırgınlık yahut reaksiyon görebilir. Fakat karşı tarafın bu değişime alışmaya çalışması, hudut koymanın yanlış olduğu manasına gelmez. Değişen sadece kişinin davranışı değil, tıpkı vakitte yıllardır süren ilginin dengeleridir.
Hayır demeyi öğrenmek bencillik değildir
Psikolojik olarak sağlıklı olmak, her isteğe “evet” demek ya da herkesi mutlu etmeye çalışmak değildir. Sağlıklı olan; kendi vaktini, gücünü ve duygusal kapasitesini de hesaba katabilmektir. Kendi gereksinimlerine alan açabilen bireyler sırf kendilerini korumaz; birebir vakitte daha istikrarlı, daha sürdürülebilir ve daha sağlıklı alakalar kurabilir.
Hayır demek öğrenilebilen bir irtibat becerisidir
Peki, ne vakit ve nasıl “hayır” demelisiniz? Bir talep sizi fizikî ya da duygusal olarak zorluyorsa, istemediğiniz halde sadece suçluluk hissiyle “evet” diyorsanız, kendi gereksinimlerinizi daima ertelemek zorunda kalıyorsanız yahut bu isteği kabul etmek sizde huzursuzluk yaratıyorsa, hudut koymanın vakti gelmiş olabilir. Kendinize şu soruyu sorun: “Bunu hakikaten istediğim için mi kabul ediyorum, yoksa karşımdakini kırmamak için mi?” Eğer yanıtınız ikincisiyse ve bu durum size yük, huzursuzluk ya da tükenmişlik hissettiriyorsa, “hayır” demek hem kendinize hem de ilginize karşı sağlıklı bir adım olacaktır.
Öncelikle unutulmamalıdır ki “hayır” demek kaba olmak ya da ilgiyi reddetmek manasına gelmez. Sağlıklı bir hudut koyarken uzun açıklamalar yapmak yahut kendinizi daima savunmak zorunda değilsiniz. Karşınızdaki kişinin talebini anladığınızı tabir ettikten sonra, kendi durumunuzu kısa ve net bir formda lisana getirebilirsiniz. Örneğin; “Bu bahiste sana yardımcı olmayı isterdim ancak şu an buna vakit ayıramıyorum.” ya da “Şu an buna evet diyemeyeceğim.” üzere açık ve saygılı tabirler kafidir. Unutmayın, her “hayır” aslında hakikaten değer verdiğiniz şeylere söylenmiş bir “evet”tir. Kendi sonlarınızı korumak bencillik değil; ruh sıhhatinizi, gücünüzü ve bağlarınızı sürdürülebilir kılmanın en kıymetli yollarından biridir.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
