Biyolojik çeşitlilik için kritik kıymete sahip alanları tanımlayarak müdafaa altına almak emeliyle geliştirilmiş bir yaklaşım olan ve ilk defa Doğa Derneği tarafından 2006 yılında yayınlanan Türkiye’nin Önemli Doğa Alanları envanterinin güncelleme çalışmaları 20 yıl sonra Ankara’da yapılan çalıştayla duyuruldu.
Ankara’da gerçekleşen ulusal uyum çalıştayı ile bir araya gelen 12 sivil toplum kuruluşunun temsilcisi, 11 üniversiteden akademisyenler ve Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı üç genel müdürlüğün uzmanları çalışmalara başladı. Çalıştayda yeni dataların Türkiye’nin tabiat muhafaza siyasetlerine entegrasyonu, Önemli Doğa Alanları üzerindeki tehditlere karşı kullanılması ve akademi-kamu-sivil toplum işbirliğinin formülleri ele alındı.
Önemli Doğa Alanları, hassas ekosistemleri, endemik çeşitleri ve kuşağı tehlike altındaki canlıları barındıran kritik habitatları kapsayarak, biyolojik çeşitliliğin korunmasına yönelik global standartların uygulanması ve muhafaza stratejilerinin geliştirilmesine imkan sağlıyor. 2006 yılında yayınlanan birinci envanterde bitkiler, kız böcekleri, kelebekler, iç su balıkları, çift ömürlüler, sürüngenler, kuşlar ve memeliler ile ilgili datalar sentezlendi ve Türkiye’de 305 Önemli Doğa Alanı tanımlandı.
Doğa Derneği’nin uyumunda 2023 yılında başlatılan ve 2029 yılında tamamlanması hedeflenen Önemli Doğa Alanları güncelleme çalışması, son yirmi yılda Türkiye tabiatında yaşanan değişimleri, kayıpları ve umut verici yeni keşifleri bilimsel bilgilerle kayıt altına alacak.
Türkiye’den Avrupa’ya Akademisyen ve Uzmanların Ortak Çalışması
ÖDA yaklaşımı, 2016 yılında Dünya Doğa Koruma Kurumu (IUCN) tarafından global ölçekte öncelikli alanların belirlenmesinde resmi bir standart olarak kabul edildi. Doğa Derneği, 2023 yılında IUCN takımından Avrupa, Kuzey Afrika ve Orta Doğu ÖDA’ları Bölge Sorumlusu Dr. Catherine Numa ve ÖDA milletlerarası sekreteryası lideri Dr. Andrew Plumptre, BirdLife International ÖKA/ÖDA Küresel Bilim Koordinatörü Olivia Crowe işbirliğinde ÖDA Güncelleme Programı’nı başlattı. Tükiye’den eklenen akademisyen ve uzman ağı vasıtasıyla bilgi derleme çalışmaları kesintisiz olarak sürdürüldü.
Kuşlardan Balıklara Bitkilerden Yumuşakçalara 9 tıp kümesine ilişkin 7.144 kıymetli pozisyon tespit edildi.
12 uzmanın iki yıl boyunca yürüttüğü kapsamlı çalışmanın birinci sonuçları, Türkiye’nin biyolojik çeşitliliğine ait dikkat cazibeli bilgiler ortaya koydu. Çalışma kapsamında 38 amfibi ve sürüngen tipine ilişkin 61 nokta, 2.333 bitki çeşidi ve varyetesine ilişkin 3.794 nokta, 122 içsu balığı çeşidine ilişkin 381 nokta, 56 kelebek çeşidine ilişkin 338 nokta, 14 kızböceği ve yusufçuk çeşidine ilişkin 92 nokta, 42 kuş tipine ilişkin 256 nokta, 26 göğüslü cinsine ilişkin 137 nokta ve 875 yumuşakça çeşidine ilişkin 2.083 nokta belirlendi.
İlk bulgular sonucunda, toplam 9 tıp kümesine ilişkin 7.144 farklı yer tespit edildi. Elde edilen datalar, Türkiye’nin biyolojik çeşitliliğinin aktüel durumunun ortaya konulması ve dünya çapında değer taşıyan alanların belirlenmesi açısından değerli bir bilimsel temel oluşturuyor.
Bu güncelleme çalışmasını evvelkilerden ayıran en kıymetli farklardan biri, tahlil edilen canlı kümelerinin genişletilmesi oldu. Bitkiler, yusufçuklar ve kızböcekleri, kelebekler, iç su balıkları, amfibiler, sürüngenler, memeliler ve kuşlar bu güncellemede de yer aldı. Mevcut uzmanlık kümelerine bu yıl yumuşakçalar da eklendi. Devam eden süreçte onlarca farklı disiplinden çok sayıda uzmanın da katkı sunacağı çalışmada; endemik, jenerasyonu tehlike altında olan ve hassas cinslerin habitatları titizlikle haritalandırılacak.
Çalışmaları gerçekleştiren uzman kümesinde yer alan uzmanlar: Prof. Dr. Ahmet Emre Yaprak – Bitkiler, Prof. Dr. Ali Kandemir – Bitkiler, Prof. Dr. Hasan Yıldırım – Bitkiler, Dr. Tuğkan Özdöl – Bitkiler, Prof. Dr. Ahmet Karataş – Memeliler, Uzman Cem Orkun Kıraç – Memeliler, Prof. Dr. Kerim Çiçek – Sürüngenler ve Amfibiler, Dr. Evrim Karaçetin – Kelebekler, Prof. Dr. Burçin Aşkım Gümüş – Yumuşakçalar, Doç. Dr. Ali Miroğlu – Kızböcekleri & Yusufçuklar, Prof. Dr. Baran Yoğurtçuoğlu – İç Su Balıkları, Dr. Şafak Arslan – Kuşlar – Memeliler, Prof. Dr. Muhammed Zeynel Öztürk – CBS, Dr. Enes Taşoğlu – CBS.
Bilimsel bulgular, endemik, tehlike altında, hassas yahut eşsiz tiplerin Türkiye’deki hayat alanlarını belgeliyor.
Çalıştaya dair açıklamalarda bulunan Doğa Derneği Koruma Programı Koordinatörü Dr. Şafak Arslan; ’’COP 31’e sayılı günler kala gerçekleştirdiğimiz bu çalıştay, Türkiye’nin tabiat muhafaza ve iklim değişikliği mevzularındaki siyaset ve planlamalarını direkt etkileyecek seviyede bir çalışma. Elde edilen bilimsel bulgular, endemik, tehlike altında, hassas yahut eşsiz cinslerin Türkiye’deki ömür alanlarını belgeliyor. Bu datalar, Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi’nin %30 Korunan Alan (30×30) Hedefi doğrultusunda ulusal muhafaza siyasetlerine ve Diğer Etkili Alan Temelli Koruma Önlemleri (OECM) düzeneklerine ve ulusal veritabanlarına uyarlanarak entegre edilebilecek nitelikte. Kelam konusu dataların ulusal veritabanlarına eklenmesi, ulusal muhafaza stratejilerine şeffaf, çok paydaşlı ve bilimsel bir çerçevede entegre edilmesi, milletlerarası standartlar ve Uluslararası ÖDA Sekretaryası ile ahenginin sağlanması ve alan bazlı muhafaza gayelerine altlık oluşturması gayesiyle ÖDA Ulusal Koordinasyon Grubu oluşturulması hedefleniyor. 2029’da çalışma tamamlandığında Türkiye’nin ÖDA envanteri statik bir yazılı envanter olmaktan çıkıp, anlık olarak güncellenebilen çevrimiçi bir yazılım haline getirilecek,’’ dedi.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
