İzmir’in simge yapılarından Şato, 1954’teki “Şark Kahvesi” günlerinden bugüne uzanan kıssasıyla yine İzmirlilerin buluşma noktası oldu. Tarihi yapı bugün kütüphane ve İzmirli Kahve olarak hizmet verirken, geçmişte kahve içilen masalarda artık gençler ders çalışıyor, kitap okuyor.
İzmir’in belleğinde yer eden yapılardan Şato’da yaklaşık 70 yıl sonra geçmişle bugün tekrar buluşuyor. Varyant’ın üst kısmında, kente hakim bir noktada 1954 yılında mimarlar Rıza Aşkan ve Doğan Tekeli tarafından “Şark Kahvesi” olarak tasarlanan yapı, bugün yeniden kahve kokusu, sohbet ve kent ömrüyle iç içe. Fakat masaların başında artık çoğunlukla imtihanlarına hazırlanan gençler var. İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından kütüphane ve İzmirli Kahve olarak kullanılan Şato, kuruluşundaki kamusal buluşma fonksiyonunu yeni bir jenerasyona taşıyor.
Varyant’ın üzerinde 70 yıllık İzmir hatırası
Eşrefpaşa ve Hatay’ın gelişiminde kıymetli rol oynayan Varyant yolunun açıldığı yıllarda kente kazandırılan Şato, İzmir’in 1950’li yıllardaki değişimine de tanıklık etti. Yol ile Bahri Baba Parkı arasındaki eğimli arazi üzerine iki katlı olarak tasarlanan yapının giriş katında büyük bir salon, alt kısmında ise açık oturma terasları bulunuyordu. Periyodun belediye yayınlarında yapının emeli da açıkça anlatılıyordu. Şark Kahvesi’nin Vali Rahmi Bey Parkı’nın üst kısmında, körfeze, Karşıyaka’ya ve Yamanlar Dağı’na hâkim bir noktada inşa edildiği belirtilirken, İzmirlilere “temiz ve nezih bir formda istirahat ve cümbüş imkanı” sunmasının amaçlandığı tabir ediliyordu. Aradan geçen yaklaşık 70 yılın akabinde tıpkı noktada yeniden İzmirliler dinleniyor, kahvelerini içiyor ve kentin görüntüsünü seyrediyor.
Şark Kahvesi’nden İzmirli Kahve’ye
Şato’nun öyküsünü bugüne bağlayan en dikkat cazibeli detaylardan biri, kahve kültürünün yıllar sonra birebir yapıya dönmesi oldu. 1954’te Şark Kahvesi olarak kapılarını açan yapıda bugün İzmirli Kahve hizmet veriyor. Bir vakitlerin kahvehane masalarının yerini çalışma masaları, sohbetlerin yanına ise kitaplar ve ders notları aldı. Yapının fonksiyonu yıllar içinde birçok sefer değişti. Düğün salonu ve restoran olarak kullanılan Şato, 1990’lı yıllarda yapısal değişiklikler geçirdi. Lakin İzmir görüntüsüne hâkim pozisyonu ve kentlinin kullanımına açık karakteri varlığını korudu. Bugün İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından kütüphane olarak kullanılan Şato, İzmirli Kahve ile geçmişindeki toplumsal ömür kültürünü farklı bir biçimde sürdürüyor. Bir vakitler Şark Kahvesi’nde buluşan İzmirlilerin yerini bugün imtihanlarına hazırlanan gençler alırken, kahve Şato’nun öyküsündeki yerini koruyor.
“Burada kendimi daha huzurlu hissediyorum”
Şato Kütüphanesi’ni KPSS’ye hazırlanmak için kullanan 21 yaşındaki Rümeysa Acay, Buca’dan çabucak her gün Şato’ya geldiğini söyledi. Sabah saatlerinde gelip akşama kadar burada çalıştığını belirten Acay, tarihi yapının atmosferinin imtihan sürecinde kendisine yeterli geldiğini anlatarak, “Bu kütüphanede çalışırken kendimi daha huzurlu hissediyorum. Geçmişini de biliyorum, vakit zaman araştırıyorum. Bahçesinde dinlenmek, kahve içmek güzel geliyor. İmtihan gerilimini azaltmaya yardımcı oluyor. Havası, insanları, her şey hoş. Bu cins yerlerin artırılması lazım. Öğrenciler daima dışarıdan yemek yiyemez. Kendi yemeğini getirmek hem daha sağlıklı hem daha ekonomik. Kahve hizmetinden de memnunum” diye konuştu.
“Burası meskenimiz gibi”
KPSS ön lisans imtihanına hazırlanan 26 yaşındaki Elif Şavli de gününün yaklaşık 11 saatini Şato’da geçiriyor. Yapının geçmişte Şark Kahvesi olarak kullanıldığını bilmediğini söyleyerek, “Burası bize meskenimiz üzere. Görünümü güzel hissettiriyor. Her gün geliyorum” dedi. İzmirli Kahve’den de yararlandığını belirten Şavlı, “Sabah kahvemi konuttan getiriyorum fakat gün içerisinde bittiğinde buradan rahatlıkla alabiliyorum. Fiyatları uygun, lezzetini de beğeniyorum” dedi.
“Bir yaşanmışlık olduğu hissediliyor”
28 yaşındaki KPSS adayı Merve Zemzem ise Şato Kütüphanesi’ni 2024 yılından bu yana kullandığını anlattı. Farklı çalışma alanlarını denemesine karşın yine Şato’ya döndüğünü söyleyen Zemzem, yapının kendine has atmosferini “ev huzuru” kelamlarıyla tanım etti. Zemzem, “Farklı yerler de denedim fakat burası nitekim konutum üzere hissettiriyor. Burada bir huzur var, insanı içine çekiyor. Kahve, işçi, sağlanan imkanlar bizim için çok uygun. 2024’te de burayı kullanıyordum lakin o vakit İzmirli Kahve yoktu. Bu yıl onun artısını çok hissettik. Buranın kıssasını bilmiyordum lakin muhakkak; burada bir yaşanmışlık var. O hissiyat var. Sizi içine çekiyor, bir anda onunla harmanlanıyorsunuz” formunda konuştu.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
