Günümüzde beşerler sıhhat, çevresel dertler ve hayvan refahına yönelik farklı sebeplerle vegan beslenmeyi tercih edebiliyor. Fakat et, balık, tavuk, süt ve süt eserleri ile yumurta üzere hayvansal kaynaklı besinlerin tüketilmediği bu beslenme modelinde dikkat edilmesi gereken temel bir nokta var. Listeden çıkarılan besinlerin yerine hangi besinlerin, ne ölçüde ve ne çeşitlilikte ekleneceğinin bireye özel, doğru planlanması gerekiyor.
İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi Beslenme ve Diyet Kliniği’nden Dyt. Ecem Çiçek Çakmak, vegan beslenmenin tek başına “sağlıklı” yahut “sağlıksız” olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek şunları söylüyor: “Her bireyin güç ve besin ögesi muhtaçlığı farklı olduğundan; yaş, cinsiyet, fizikî aktivite seviyesi, hayat üslubu, günlük rutin, mevcut beslenme alışkanlıkları ve kişisel gayeler, oluşturulacak beslenme planını direkt etkiliyor. Bu sebeple hazır bir beslenme listesini herkes için uygulamak yerine, kişinin gereksinimlerine uygun bir plan oluşturulması daha gerçek bir yaklaşım. Bilhassa uzun müddetli vegan beslenmede besin ögesi yeterliliğinin muhakkak aralıklarla kıymetlendirilmesi, gerekli durumlarda beslenme planının güncellenmesi ve destek gereksiniminin uzman görüşü doğrultusunda ele alınması gerekiyor.”
Vegan beslenmede protein, B12 vitamini, demir, kalsiyum, iyot, D vitamini, çinko ve omega-3 yağ asitlerinin yeterliliğinin gözetilmesi değerli. Bu sebeple baklagiller, soya eserleri, tam tahıllar, sebze-meyveler, kuruyemişler ve tohumlar üzere farklı besin kümelerinin istikrarlı biçimde tüketilmesine ihtimam gösterilmeli. Gerektiğinde zenginleştirilmiş besinler ve destekler ise uzman değerlendirmesi doğrultusunda ele alınmalı.
Bilimsel Araştırmalar da Söylüyor: Eksikleri İhmal Etmeyin
Academy of Nutrition and Dietetics’in 2025 yılında yayımladığı şimdiki değerlendirmede, uygun formda planlanan vegan ve vejetaryen beslenme modellerinin yetişkinlerde beslenme açısından kâfi olabileceği belirtilirken, kişisel gereksinimlerin ve besin ögesi yeterliliğinin gözetilmesinin değeri vurgulanıyor. Ayrıyeten 141 araştırmanın değerlendirildiği bir diğer çalışmada, vegan bireylerde özellikle B12 vitamini, kalsiyum ve iyot alımının daha düşük olabildiği bildiriliyor. Bu sonuçlar, tek bir besin kümesini “iyi” yahut “kötü” olarak kıymetlendirmekten fazla, beslenme tertibinin bütününün ele alınması gerektiğine işaret ediyor.
Dyt. Ecem Çiçek Çakmak, vegan beslenmeye geçişin kişinin mevcut alışkanlıklarının değerlendirilmesiyle başlaması gerektiğini belirterek kıymetli bir noktayı da vurguluyor: “Vegan beslenmeye geçişte önceliğimiz, kişinin bir anda tüm alışkanlıklarını değiştirmesinden fazla, beslenme sisteminin sürdürülebilir bir halde tekrar yapılandırılmasıdır. Gerektiğinde kan kıymetlerinin takip edilmesi ve profesyonel kıymetlendirme doğrultusunda hareket edilmesi de sürecin sağlıklı bir formda yürütülmesine takviye oluyor.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
