Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Tuğçe Tunçel, 10 Eylül İntiharı Önleme Günü hasebiyle, intihar riskinin erken işaretleri, kişinin sonlarına hürmet gösterirken güvenliğinin gözetilmesi ve kriz sonrasında profesyonel takviyenin sürdürülmesinin değeri hakkında açıklamalarda bulundu.
Ani ve bariz davranış değişiklikleri ciddiye alınmalı!
Psikolojik krizin herkeste tıpkı formda ortaya çıkmadığını söz eden Klinik Psikolog Tuğçe Tunçel, “Bu sebeple kişinin alışılmış davranışlarında meydana gelen besbelli ve bilhassa ani değişikliklere dikkat etmek gerekir.” dedi.
Yoğun ümitsizlik ve çaresizlik tabirlerinin, ‘artık dayanamıyorum’, ‘bunun bir manası yok’ üzere telaffuzların, toplumsal olarak geri çekilme, günlük sorumluluklarını yerine getirmekte zorlanma, uyku ve iştah değişiklikleri, yoğun suçluluk yahut değersizlik hisleri, alkol ya da madde kullanımında artışın kıymetli ihtar işaretleri olabileceğini lisana getiren Tunçel, “Bunun yanında vefattan yahut intihardan kelam etmek, hayatına son vermeyle ilgili araştırmalar yapmak, kıymetli ferdî eşyalarını dağıtmak, vasiyet niteliğinde düzenlemeler yapmak ya da yakınlarıyla vedalaşır üzere davranmak daha direkt risk göstergeleri olarak değerlendirilmeli. Burada değerli olan, bu belirtilerin her vakit intihar riski manasına gelmediğini; ancak birkaçının bir arada görülmesi, yeni başlaması yahut kısa müddette belirginleşmesi durumunda kişinin ciddiye alınması ve profesyonel kıymetlendirme için desteklenmesi gerektiğini vurgulamaktır.” halinde konuştu.
İntihar kanısını direkt sormak, kişinin aklına intihar fikrini sokmaz!
Daha evvel intihar fikrinden kelam etmeyen bir kişinin davranışlarındaki ani değişikliklerin epeyce ciddiye alınması gerektiğine işaret eden Tunçel, “Bir kişinin daha evvel intihardan kelam etmemiş olması, risk taşımadığı manasına gelmez. Birtakım bireyler yaşadıkları yoğun düşünceyi etraflarıyla paylaşmayabilir yahut yardım istemekte zorlanabilir.” dedi.
Özellikle ani içe kapanma, yoğun ümitsizlik, vedalaşma davranışları ve ferdî eşyalarını dağıtma gibi değişikliklerin birlikte görülmesi durumunda bunu ‘bir periyottan geçiyor’ diyerek geçiştirmemek gerektiğine vurgu yapan Tunçel, “Böyle bir durumda kişinin üzerine varsayımlarla gitmek yerine direkt ve sakin bir formda konuşmak kıymetlidir. Örneğin, ‘Son vakitlerde seni çok zorlanıyor üzere görüyorum. Kendine ziyan vermeyi yahut hayatına son vermeyi düşündüğün oluyor mu?’ diye sorulabilir. İntiharı direkt sormanın kişinin aklına intihar fikrini sokacağı yönündeki yaygın inanış gerçek değildir. Tersine, yargılamadan sorulan açık bir soru kişinin yaşadığı ezayı tabir edebilmesine ve yardım alabilmesine alan açabilir.” tabirlerini kullandı.
Kriz anında kişi yalnız bırakılmamalı ve güvenliği önceliklendirilmeli!
Kriz anında kişinin yanında bulunan biri öncelikle ne yapması ve ne yapmaması gerektiğine değinen Klinik Psikolog Tuğçe Tunçel, şunları söyledi:
“Öncelikle sakin kalmaya ve kişiyi yalnız bırakmamaya çalışmalıyız. Onu yargılamadan dinlemek, yaşadığı acıyı küçümsememek ve ‘Bunu sebep yapıyorsun?’, ‘Böyle düşünmek hakikat değil’ üzere tabirler yerine; ‘Bunun senin için ne kadar ağır olduğunu görüyorum’ üzere destekleyici bir lisan kullanmak kıymetli. Şahsa direkt intihar kanısı yahut kendisine ziyan verme kanısı olup olmadığı sorulabilir. Şayet kişi kendisine ziyan verme konusunda yakın ve önemli bir risk taşıyorsa, güvenliği önceliklendirmek gerekir. Mümkünse kişinin yalnız kalmaması, kendisine ziyan verebileceği araçlara erişimin inançlı biçimde sonlandırılması ve gecikmeden profesyonel/acil yardım alınması değerlidir.
Böyle bir durumda yakın kişinin bütün sorumluluğu tek başına üstlenmesi beklenmemeli. Acil risk varsa lokal acil sıhhat hizmetlerinden takviye alınmalı; 112 Acil Çağrı Merkezi aranarak durum açıkça belirtilmeli. Kaçınılması gereken en kıymetli şeylerden biri ise kişiyi utandırmak, suçlamak, tehdit etmek yahut yaşadığı sorunu küçümsemek olur. ‘Aileni düşün’, ‘Bunca şeyin varken nasıl bu türlü düşünürsün?’ ya da ‘Bunu yapacak kadar güçlü değilsin’ üzere sözler kişiyi daha da yalnızlaştırabilir.”
Sınırlarına hürmet göstermek, kişiyi büsbütün kendi haline bırakmayı gerektirmiyor!
Psikolojik olarak zorlandığı görülen bir kişinin yardım istemeyi reddetmesi durumunda temel prensibin kişinin özerkliğine hürmet gösterirken güvenliğini göz ardı etmemek olduğuna dikkat çeken Tuğçe Tunçel, “Kişi yardım almak istemediğinde onu zorlayıcı, suçlayıcı yahut tartışmacı bir tavır çoklukla yararlı olmaz.” dedi.
Bunun yerine ‘Seni zorlamak istemiyorum fakat yanında olduğumu bilmeni istiyorum’ halinde bir yaklaşımın sürdürülebilir olacağını kaydeden Tunçel, “Ancak intihar riski barizse bunu sırf ‘kendi kararı’ olarak pahalandırmak doğru olmaz. Bilhassa kişi kendisine ziyan verme niyetinden kelam ediyor, bir planından bahsediyor yahut yakın vakitte kendisine ziyan verme ihtimali yüksek görünüyorsa güvenlik öncelikli hale gelir. Bu türlü bir durumda kişinin istememesi, yakınlarının profesyonel yahut acil yardım aramasına mahzur olmamalı. Münasebetiyle sonlarına hürmet göstermek, kişiyi büsbütün kendi haline bırakmak manasına gelmez. Bazen en değerli takviye, ‘Sen şu anda yardım istemesen bile ben bu süreci seninle birlikte taşıyacağım’ diyebilmektir.” açıklamasını yaptı.
Krizin yatışması, riskin büsbütün ortadan kalktığı manasına gelmez!
Krizin yatışmasının, riskin büsbütün ortadan kalktığı manasına gelmediğine vurgu yapan Tunçel, “Bazen kişi akut olarak sakinleşebilir; lakin krize sebep olan depresyon, travma, yoğun kayıp, ilgi problemleri, madde kullanımı yahut öteki ruhsal zahmetler devam ediyor olabilir. Bu sebeple kriz sonrasında profesyonel kıymetlendirme ve sistemli takip son derece değerlidir.” dedi.
Kişinin sadece o anki güvenliğini sağlamak değil, krizin altında yatan sebepleri anlamak ve uzun vadeli bir takviye planı oluşturmak gerektiğini aktaran Tunçel, “Psikoterapi, gerektiğinde psikiyatri değerlendirmesi ve toplumsal dayanakların güçlendirilmesi tedavi planının modülleri olabilir. Kişinin yakınlarının da süreçte nasıl takviye olabilecekleri konusunda bilgilendirilmesi yararlıdır. Bilhassa kriz sonrasında ‘artık düzeldi’ diyerek takibi bırakmak yerine, kişinin nasıl olduğunu tertipli olarak sormaya ve profesyonel dayanak sürecini sürdürmesine yardımcı olmak gerekir.” diye konuştu.
Yardım istemek zayıflık değil!
10 Eylül İntiharı Önleme Günü vesilesiyle, yardım istemekte zorlanan yahut kendisini çıkmazda hisseden şahıslara değerli bir bildiri veren Tuğçe Tunçel, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Şu anda yaşadığınız acı ne kadar yoğun olursa olsun, bunu tek başınıza taşımak zorunda değilsiniz. Yardım istemek zayıflık değil; zorlayıcı bir periyottan çıkabilmek için atılabilecek en kıymetli adımlardan biridir.
Kendinizi çıkmazda hissettiğinizde bütün hayatınızı, bütün meselelerinizi yahut geleceğin tamamını bir anda çözmeniz gerekmiyor. Bazen birinci adım sırf güvendiğiniz birine ‘İyi değilim ve dayanağa gereksinimim var!’ diyebilmektir.
10 Eylül bize sadece intiharı önlemenin değil, ruhsal sorunlar hakkında daha açık konuşabilmenin de kıymetini hatırlatıyor. İntihar kanısı bir ‘dikkat çekme davranışı’ olarak küçümsenmemeli; kişinin yaşadığı yoğun ruhsal acının bir işareti olarak ele alınmalı. Hakikat vakitte kurulan bir temas ve gerçek yönlendirme, yardım alma sürecinin başlangıcı olabilir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
