Üsküdar Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi tarafından, intihar konusunda toplumsal farkındalığın artırılması emeliyle “İntihar Olgusuna Çok Disiplinli Bakış ve Farkındalık” başlıklı çevrim içi seminer düzenlendi.
Programın açılış konuşmalarını Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve Yönetim Üst Kurulu Başkanı Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Üsküdar Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Nazife Güngör ve İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Deniz Ülke Kaynak gerçekleştirdi.
Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “Gerçeklerle yüzleşmezsek kendimizi düzeltemeyiz”
Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve Yönetim Üst Kurulu Başkanı, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, intiharı önlemede sırf farkındalık çalışmalarının kâfi olmadığını, risk kümelerinin ve hadiselerin bilimsel olarak tahlil edilmesi gerektiğini vurguladı.
Türkiye’de intiharın önlenmesine ait sistematik çalışmalar yürütülmesi gerektiğini tabir eden Tarhan, “Gerçeklerle yüzleşmezsek kendimizi düzeltemeyiz. Hoş kelamlar söyleyerek intiharı önleyemeyiz. İntihar, sırf halkı bilinçlendirme çalışmalarıyla önlenmiyor; hadiselerin tahlilleriyle öğreniliyor.” diye konuştu.
İntiharın sebeplerinin sosyolojik çalışmalarla da araştırılması gerektiğini lisana getiren Tarhan, “Toplum içerisinde intihar risk kümelerinin belirlenmesi ve istatistiklerin risk kümelerine nazaran kıymetlendirilerek müdahale planlarının yapılması gerekiyor. Sorunun teşhisini yaparsak fakat bunu çözebiliriz.” dedi.
Kopya intiharlara dikkat!
Türkiye’deki olayların sırf ekonomik sebeplerle açıklanamayacağını kaydeden Prof. Dr. Tarhan; ruhsal hastalıklar, alkol ve madde kullanımı, kumar ve bahis, yalnızlık, bağlantı kayıpları, şiddet, zorbalık ve ümitsizlik üzere farklı faktörlerin de kıymetlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Prof. Dr. Tarhan, “Türkiye’de bunun kök sebeplerinin tahlilinin yapılması gerekiyor. Sebep kaynaklanıyor bu? Kimileri yalnızca ekonomik sebebe bağlıyor fakat çok daha farklı sebepler var. Sosyalleşmenin, medyanın ve kopya intiharların tesirini de göz ardı etmemek gerekiyor.” sözlerini kullandı.
“Umutsuzluk ve çıkış yolu görememe önemli”
Yalnızlık, münasebet kaybı, şiddet ve zorbalığın da risk faktörleri arasında bulunduğunu lisana getiren Tarhan, “İnsanlarda ümitsizlik duygusu, ‘Çıkış yolu yok’ fikri ve mana karmaşası intihar riskini artırabiliyor. Siber zorbalık da bilhassa ergenlerde değerli.” dedi.
Dijitalleşmenin gençler üzerindeki tesirlerine de değinen Tarhan, sosyal medyada diğerlerinin ömürlerini daima takip etmenin yetersizlik hissini besleyebildiğini ve “gelişmeleri kaçırma korkusu” olarak tanımlanan FOMO’nun da bu açıdan dikkate alınması gereken olgulardan biri olduğunu tabir etti.
“Gerçeklerle yüzleşmezsek kendimizi düzeltemeyiz”
İntiharı önlemenin sadece bilgilendirme toplantılarıyla mümkün olmayacağını lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, “Gerçeklerle yüzleşmezsek kendimizi düzeltemeyiz. Hoş kelamlar söyleyerek intiharı önleyemeyiz. İntihar sırf halkı bilinçlendirme çalışmalarıyla önlenmiyor, hadiselerin tahlilleriyle öğreniliyor.” sözlerini kullandı.
Prof. Dr. Tarhan, “Bir insanın ‘ölmek istiyorum’ demesi tek başına yetmiyor. İntihar isteği, intihar niyeti, intihar planı ve teşebbüs farklı ayrı bedellendiriliyor. Kişinin vefat fikri farklı, intihar kanısı ayrı.” sözlerini kullandı.
“Antidepresan tek başına yetmez, terapiyle birlikte yürütülmeli”
Depresyon ve intihar riski arasındaki münasebete de değinen Prof. Dr. Tarhan, “Antidepresan ilaçlar önemli halde farmakolojik düzgünleşme yapıyor ancak tek başına yetmez. Kesinlikle terapi ile yapılması gerekiyor.” diye konuştu.
Prof. Dr. Nazife Güngör: “Büyük dönüşümler toplumlarda kaotik ortam oluşturabiliyor”
Üsküdar Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Nazife Güngör de intihar olgusunun insanlık tarihi boyunca var olduğuna dikkat çekerek, bilhassa büyük toplumsal dönüşüm devirlerinde bireyin varlığını ve ömrün manasını daha fazla sorgulayabildiğini söyledi.
Prof. Dr. Güngör, “Ne zaman makro seviyede büyük dönüşümler yaşansa toplumlarda bir formda kaos oluşuyor, krizler oluyor. Kaotik ortamların en değerli göstergelerinden biri de toplum içerisinde yaşayan bireylerin dünyadaki, omurdaki varlıklarını tekrar sorgulamaları.” dedi.
“İnsan varlık ve mana sorgulamasını tekrar tekrar yapıyor”
Bireyin krizlerle karşı karşıya kaldığında hayatın manasını sorgulayabildiğini lisana getiren Prof. Dr. Güngör, “Sıkıntı çektikçe, acıları yaşadıkça ya da yeni gelişmelere ve dönüşümlere ahenk sağlamakta zorlandıkça varlık sorgulamasını tekrar tekrar yapıyor. Kendi kendine sorduğu sorulara cevap bulamadığı ya da problemlere tahlil bulmakta zorlandığı vakit karşısına birtakım alternatifler geliyor.” tabirinde bulundu.
İnsanın his ve çatışmalarını yönetebilmesinin hayatın manasını güçlendirebileceğini belirten Prof. Dr. Güngör, “İnsanın kendi ruh durumunu, kendi krizlerini, kendi iç ve dış çatışmalarını daha kolay yönetebilmesi; var olmayı ve varlığını sürdürmeyi daha manalı bulabilmesi manasına geliyor.” dedi.
Prof. Dr. Kaynak: “Bağlantı bolluğu ve bağsızlık bir arada”
İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Deniz Ülke Kaynak ise intihar olgusuna farklı disiplinlerden bakmanın değerine işaret etti.
Üniversitelerin sahip oldukları akademik bilgiyi toplumla paylaşmalarının değerini vurgulayan Prof. Dr. Kaynak, dijitalleşmeyle birlikte ortaya çıkan yalnızlaşmaya dikkat çekti.
Prof. Dr. Kaynak, “Dünya üzerinde sonsuz sayıda ilişki kurabilme imkânımızın olduğu ancak neredeyse hiç bağımızın kalmadığı bir yeni ortama girmiş durumdayız. İrtibat bolluğu ve bağsızlık bir arada, insanları çok güç durumda bırakıyor.” sözlerini kullandı.
İntihar olgusuna ait sayıların tek başına değerlendirilmemesi gerektiğini söz eden Prof. Dr. Kaynak, toplumsal ve ruhsal değişimlerin de dikkate alınması gerektiğini söyledi.
Barış Erdoğan: “İntihar son derece ferdî görünse de toplumsal bir sorun”
“Toplumsal Bir Olgu Olarak İntihar” başlıklı sunumunu gerçekleştiren Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Barış Erdoğan, intiharın sırf psikoloji ve psikiyatrinin konusu olmadığını söyledi.
İntihar olgusunun tarih, ideoloji ve sosyoloji üzere farklı disiplinler tarafından da tartışılmasının ehemmiyetine işaret eden Erdoğan, “İntihar dediğimiz olgu bir yanıyla baktığımızda son derece kişisel. Pekala bu kadar ferdî bir bahis nasıl bir toplumsal sorun haline geldi? İşte tam da bu noktada sosyoloji intihar olgusunu ele alıyor.” dedi.
“İntiharı yalnızca ruhsal ya da ekonomik bir olgu olarak görürsek yanılırız”
Prof. Dr. Erdoğan, “İntiharı sadece ruhsal bir olgu olarak görmeye çalışırsak ya da yalnızca ekonomik sıkıntılardan kaynaklanan bir olay olduğunu düşünürsek yanılırız.” sözlerini kullandı.
İntihar oranlarının toplumdan topluma ve periyottan periyoda değişmesinin, olgunun toplumsal boyutunu ortaya koyduğunu tabir eden Erdoğan, “İnsan biyolojisi dünyanın her tarafında aşağı yukarı tıpkı. Sebep bir ülkede insanların intihar eğilimi artarken öteki bir ülkede düşüyor diye sorarsak, o vakit fotoğrafın öteki bir tarafına bakmamız gerekiyor.” dedi.
“Bağlarımız koptukça bizi yaşama bağlayan ögeler da azalıyor”
Toplumsal bütünleşmenin hami rolüne dikkat çeken Prof. Dr. Erdoğan, aile, toplumsal etraf ve toplumsal kümelerle kurulan bağların insanın hayata tutunmasında kıymetli olduğuna işaret etti.
İntiharın birinci bakışta ferdî bir aksiyon olarak algılandığını kaydeden Erdoğan, “İntihar dediğimiz olgu, bir yanıyla baktığımızda son derece ferdî. Pekala bu kadar kişisel bir mevzu nasıl bir toplumsal sorun haline geldi? İşte tam da bu noktada sosyoloji intihar olgusunu ele alıyor.” tabirlerini kullandı.
“Toplumsal değişimlere karşı dirençli bireyler yetiştirilmeli”
Hızlı toplumsal değişimlerin bireylerde yarattığı tesirlerin de göz önünde bulundurulması gerektiğini belirten Erdoğan, sadece ferdî ruhsal müdahalelerle yetinilmemesi gerektiğini söyledi.
Prof. Dr. Erdoğan, “Toplumsal değişimlere karşı toplumsal olarak dirençli bireyler yetiştirecek ve oluşturacak siyasetler üretirsek bu intihar konusunda kıymetli bir aralık alabileceğimizi düşünüyorum.” sözlerini kullandı.
Prof. Dr. Hadiye Yılmaz intihar olgusunu tarihî hadiselerle ele aldı
Üsküdar Üniversitesi Tarih Bölüm Başkanı Prof. Dr. Hadiye Yılmaz, “Tarih Boyunca İntihar Olgusu: Tarihsel Örnek Vakalar ve Türkiye Gerçeği” başlıklı sunumunu gerçekleştirdi. Yılmaz, Osmanlı’nın son devrinde kamuoyunda geniş yankı uyandıran Sultan Abdülaziz’in vefatı ile Beşir Fuad’ın intiharı üzerinden mevzunun tarihî görünümünü kıymetlendirdi.
“Sultan Abdülaziz için bugün bile net konuşamıyoruz”
Sultan Abdülaziz’in tahttan indirilmesinden beş gün sonra Feriye Sarayı’nda bilekleri kesilmiş halde bulunduğunu hatırlatan Prof. Dr. Yılmaz, olayın intihar mı yoksa cinayet mi olduğuna ait tartışmaların günümüzde de sürdüğünü söyledi.
Beşir Fuad olayına dikkat çekti
Prof. Dr. Yılmaz, Osmanlı niyet tarihinde materyalist fikrin erken temsilcilerinden Beşir Fuad’ın intiharının ise tarihî evraklar açısından daha açık bir olay olduğunu söyledi.
Beşir Fuad’ın ömrüne son verirken yaşadıklarını kaydetmeye çalışmasının olayın vakit içerisinde kimi etraflarda idealize edilmesine yol açtığını lisana getiren Yılmaz, bunun aldatıcı bir yaklaşım olabileceğine dikkat çekti.
“Osmanlı’da intihar daha azdı demek kolay değil”
Tarihsel dataların değerlendirilmesinde kayıt sistemlerinin dikkate alınması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Yılmaz, Osmanlı periyodunda intiharın daha az görüldüğü halinde kesin bir yargıya varmanın bilimsel açıdan mümkün olmadığını söz etti.
Modernleşme, kentleşme ve kişiselleşme etkisi…
İntihar olgusunun tarihî değişiminde çağdaşlaşma sürecine de dikkat çeken Yılmaz; yoğun endüstrileşme, kentleşme, kişiselleşme, sekülerleşme ile ekonomik ve toplumsal istikrarsızlıkların araştırmacıların üzerinde durduğu faktörler arasında bulunduğunu söyledi.
Avrupa’da kayıt sistemine daha erken geçilmesinin istatistiklerdeki görünürlüğü de artırmış olabileceğini söz eden Prof. Dr. Yılmaz, Osmanlı toplumunda dini ve cemaat temelli normların daha güçlü olmasının da farklı bir toplumsal yapı oluşturduğunu kaydetti.
Tarihsel sürecin kıymetli bir noktayı ortaya koyduğunu söz eden Prof. Dr. Yılmaz, “İntiharın yalnızca kişisel bir hareket olmadığını görüyoruz. İkincisi, çağdaşlaşma ve intihar olgusu arasında bir tarihî bağ olduğunu görüyoruz. Ancak imtina ediyorum; çağdaşlaşma intiharı artırmıştır demiyorum, arasında bir alaka olduğunu söylüyoruz.” dedi.
“Yalnızlaşıyoruz ve toplumsal takviyesi kaybediyoruz”
Geleneksel toplumdan çağdaş topluma geçişin bireyin toplumsal etrafıyla alakasını de değiştirdiğini belirten Prof. Dr. Yılmaz, “Geleneksel toplum yapısından çağdaşa geçerken evvelden aile, mahalle, cemaat vesaire her şeyde yanımızda olan beşerler daha az. Münasebetiyle yalnızlaşıyoruz ve toplumsal takviyesi kaybediyoruz.” sözlerini kullandı.
Tayfun Doğan: “Elimizdeki en güçlü şey toplumsal destek”
“Hayata Tutunmak İçin Nedenler: Umut Psikolojisi” başlıklı sunumunu gerçekleştiren Psikoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Tayfun Doğan, intihar olgusunun ruhsal boyutunu ve ümidin hami rolünü kıymetlendirdi.
İnsanların bazen hayatla tekrar bağ kurabilmeleri için küçük bir dayanak noktasına gereksinim duyabildiğini söyleyen Doğan, “Bazen küçücük bağlanabileceği bir yer olursa, tutunabileceği bir yer olursa beşerler intihardan vazgeçebiliyor. O yüzden elimizdeki en güçlü şey aslında intihar olaylarında toplumsal dayanak.” dedi.
“Depresyonda ümitsizlik çok önemli”
Ruh sıhhati problemlerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Doğan, özellikle depresyon ile ümitsizlik arasındaki münasebete dikkat çekerek, “Ruh sıhhati problemlerini göz ardı etmememiz gerekiyor. Zira burada bilhassa ümidin azalması, yaşamak için bir sebep bulamama çok değerli bir etken.” tabirlerini kullandı.
“Umutsuzluk, sizi yaşama bağlayan her şeye inancınızı yitirmektir”
Umutsuzluğun sadece berbat hissetmekten ibaret olmadığını tabir eden Doğan, “Gerçek manada ümitsizlik, sizi yaşama bağlayan her şeye inancınızı yitirmiş olmanız demektir. Bu aileniz olabilir, inancınız olabilir, mesleğiniz, ülküleriniz olabilir. Sizi yaşama bağlayan her şeye karşı inancınızı yitirmiş olmak demektir.” dedi.
Umutsuz kişinin içinde bulunduğu olumsuz şartların hiç değişmeyeceğini düşünme eğiliminde olduğunu belirten Doğan, “Umutsuzluk anı mutlaklaştırmak manasına geliyor. Takvimi durdurmak, saati durdurmak; içinde bulunduğumuz şartlar hiç değişmeyecekmiş üzere düşünmek, geleceğe ipotek koymak aslında ümitsizlik dediğimiz şey.” dedi.
“Umut öğrenilebilir ve geliştirilebilir”
Umut kavramının sadece bir his olmadığını, tıpkı vakitte zihinsel bir marifet olarak değerlendirilebileceğini söyleyen Prof. Dr. Doğan, bunun geliştirilebilir olmasının kıymetli olduğunu lisana getirerek, “Ben büyük oranda ümidi mental bir maharet olarak görüyorum. Umut, içinde bulunduğumuz şartlardan çok zihinsel tavırla, olaylara yaklaşım biçimimizle alakalıdır. Ümidin öğrenilebilir, geliştirilebilir bir şey olması bizim için en umut verici tarafı. Bir şeyi maharet olarak nitelendiriyorsak bu, öğrenilebilir, öğretilebilir, geliştirilebilir ve artırılabilir manasına geliyor.” dedi.
“Umutlu insan tek bir seçeneğe odaklanmıyor”
Umutlu insanların geleceğin daha yeterli olabileceğine inandığını, bunun için kendi gayretlerinin kıymetli olduğunu düşündüğünü ve gayelerine ulaşmak için alternatif yollar geliştirebildiğini belirten Doğan, “Umutlu beşerler ‘Amaçlarıma ulaşabilmem için birçok yol vardır’ diye düşünüyorlar. Bu inanılmaz güçlü bir cümle. Hayatta seçeneklerin olduğunu bilmek, tek bir kapıya odaklanmamak çok kıymetli.” biçiminde konuştu.
Felsefe Bölümü Araştırma Görevlisi Arş. Gör. Dr. Merve Arlı Özekes de “Felsefi Bir Soruşturma Olarak İntihar” başlıklı sunumuyla mevzuyu felsefi açıdan ele aldı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
