Her yıl Eylül ayının ikinci cumartesi günü kutlanan Dünya İlk Yardım Günü, bu yıl “Göç Ortamlarında İlk Yardım” temasıyla göç yollarında yaşanan sıhhat risklerine ve birinci yardımın hayati önemine dikkat çekiyor. Atlas Üniversitesi İlk ve Acil Yardım Program Başkanı Öğr. Gör. Kadir Şeker, göç yollarında fizikî yaralanmaların yanı sıra ruhsal travmaların da dikkate alınması gerektiğini vurgularken; birinci yardımın sırf sıhhat çalışanlarının değil, toplumun tamamının sahip olması gereken temel bir ömür mahareti olduğunu söyledi.
2003 yılından bu yana her yıl Eylül ayının ikinci cumartesi günü kutlanan Dünya İlk Yardım Günü, Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Dernekleri Federasyonu’nun (IFRC) öncülüğünde dünya genelinde yüzü aşkın Kızılhaç ve Kızılay derneğinin iştirakiyle gerçekleştirilen etkinliklerle anılıyor.
Dünya İlk Yardım Günü’nün odağında “göç” var
Günün temel maksadı, birinci yardımı sadece sıhhat çalışanlarının uzmanlık alanı olmaktan çıkararak her yaştan ve her kesitten insanın günlük hayatının doğal bir kesimi hâline getirmek. Bu yaklaşım, kazaların, afetlerin ve ani sıhhat krizlerinin daha az can kaybıyla atlatılabilen, dirençli toplumların oluşturulmasını hedefliyor.
Atlas Üniversitesi İlk ve Acil Yardım Program Başkanı Öğr. Gör. Kadir Şeker, bu yılın “Göç Ortamlarında İlk Yardım” temasının göç yollarında karşılaşılan sıhhat ve güvenlik risklerini gündeme taşıdığını belirterek “IFRC bilgilerine nazaran, 2024 yılı ortası prestijiyle dünya genelinde 300 milyonu aşkın kişi doğduğu topraklardan uzakta, memleketler arası göçmen olarak hayatını sürdürüyor. Bu bireylerin değerli bir kısmı savaş, çatışma, yoksulluk yahut iklim krizinin tesiriyle zarurî ve birden fazla vakit tehlikeli seyahatlere çıkıyor” dedi.
Göç yollarında fizikî ve ruhsal riskler artıyor
Göç yollarında insanların karşılaştığı fizikî risklerin epeyce ağır olduğuna dikkat çeken Kadir Şeker, günlerce süren yürüyüşlerin sebep olduğu aşırı yorgunluk ve susuzluk, yetersiz beslenmeye bağlı güçsüzlük, aşırı sıcak yahut soğuğa maruz kalmaya bağlı sıcak çarpması ve hipotermi, deniz geçişlerinde boğulma tehlikesi, düşme ve trafik kazalarının kıymetli sıhhat riskleri oluşturduğunu kaydetti.
Diyabet, tansiyon ve kalp hastalığı üzere kronik rahatsızlığı bulunan bireylerde ilaçlara erişimin kesintiye uğramasının da başlı başına hayati bir tehdide dönüşebildiğini tabir eden Şeker, gebe bayanlar ve küçük çocukların ise bu şartlarda en kırılgan kümeler arasında yer aldığını söyledi.
Psikolojik birinci yardım da çok önemli
Ancak göç ortamlarında birinci yardımı karmaşık hâle getiren ögenin sadece fizikî yaralanmalar olmadığını vurgulayan Öğr. Gör. Kadir Şeker, ruhsal travmalara da dikkat çekti. Geride bırakılan bir mesken, kaybedilen bir yakın ve haftalarca hatta aylarca süren belirsizliğin insan ruhunda derin izler bırakabileceğini belirten Şeker, bu sebeple ruhsal birinci yardımın fizikî müdahaleler kadar kıymetli olduğunu söz etti.
“Bir bireye sakin bir ses tonuyla yaklaşmak, onu yargılamadan dinlemek, inançlı bir alana yönlendirmek, tıpkı bir yara bandı uygulamak kadar hayati bir birinci müdahale olabiliyor” diyen Öğr. Gör. Kadir Şeker, göç ortamlarında vazife yapan birinci yardımcıların ruhsal birinci yardım konusunda da şuurlu olması gerektiğinin altını çizdi.
İlk yardımda kimlik değil, insanlık esas
“Göç Ortamlarında İlk Yardım” temasının en güçlü bildirilerinden birinin kapsayıcılık olduğunu belirten Kadir Şeker, birinci yardımın hiçbir ayrım gözetmeksizin herkes için erişilebilir olması gerektiğini vurguladı. Şeker, şunları söyledi:
“Bir insanın hayatını kurtarmadan evvel kimliğine, uyruğuna, lisanına ya da türel statüsüne bakmak, insanlık onuruyla da uyuşmaz. Kanaması olan bir beşere evvel pasaportu sorulmaz; nefes almakta zahmet çeken bir çocuğun evvel ikamet dokümanı denetim edilmez. Bu sadece etik bir tercih değil, milletlerarası insancıl hukukun ve tıp etiğinin de temel bir gereğidir. Acil ve hayat kurtarıcı birinci yardım hizmetlerine erişim, hiçbir ayrım gözetilmeksizin her bireyin sahip olması gereken en temel haklardan biri olarak görülmelidir.”
Güvenli alanlar ve şuurlu toplumlar hayati ehemmiyet taşıyor
Göç güzergâhları boyunca oluşturulan İnsani Yardım Hizmet Noktalarının, göç eden şahısların damgalanma korkusu yaşamadan birinci yardım, temel sıhhat takviyesi, psikososyal danışmanlık ve aile birleşimi üzere hizmetlere ulaşabilmeleri açısından kıymetli olduğunu belirten Şeker, bu alanlarda mahremiyet ve inanç hissinin korunmasının gerekliliğine dikkat çekti.
Bu noktalarda vazife yapan gönüllüler ve sıhhat işçisinin de göç eden bireylerin karşılaştığı özgün risklere yönelik eğitimlerden geçirilmesi gerektiğini tabir eden Şeker, kültürel hassaslık, lisan bariyerlerini aşma hüneri ve travma şuurlu yaklaşımın bu eğitimlerin değerli kesimleri olduğunu söyledi.
Bu noktaların aktifliğinin sadece oradaki profesyonellerin varlığıyla sonlu kalmaması gerektiğini kaydeden Kadir Şeker, “Bir acil durumun yaşandığı an ile profesyonel yardımın ulaştığı an arasındaki mühlet, birçok vakit dakikalarla, hatta saniyelerle ölçülür. Bu yüzden göç yollarının geçtiği bölgelerdeki mahallî topluluklarda; hudut kapıları, otogarlar, süreksiz barınma merkezleri etrafında yaşayan sıradan vatandaşlar da temel birinci yardım bilgisine sahip olmalıdır. Yanlışsız bilgiyle donanmış bir öğretmen, bir esnaf, bir sürücü ya da bir komşu, resmi yardım ulaşana kadar geçen o kritik dakikalarda fark yaratabilecek birinci kişi olabilir” diye konuştu.
Türkiye’nin göç ve birinci yardım tecrübesi
Bu yılki temanın Türkiye için soyut bir global başlıktan çok daha fazlasını tabir ettiğini kaydeden Şeker, “Ülkemiz, on yılı aşkın müddettir dünyanın en fazla göçmen ve sığınmacı barındıran ülkelerinden biri olma sorumluluğunu taşıyor. Başta AFAD ve Türk Kızılayı olmak üzere pek çok kurum ve binlerce istekli, bu süreçte hudut bölgelerinde, süreksiz barınma merkezlerinde ve kentlerin göçle yoğunlaşan mahallelerinde yıllardır birinci yardım ve sıhhat takviyesi sunuyor. Bugün bu birikim, dünyaya örnek olabilecek bir deneyime dönüşmüş durumdadır” dedi.
Akademinin sorumluluğu artıyor
Göç ortamlarında birinci yardım konusunda üniversitelere ve akademiye de değerli sorumluluklar düştüğünü belirten Öğr. Gör. Kadir Şeker, şunları söyledi:
“Atlas Üniversitesi İlk ve Acil Yardım Programı olarak biz de müfredatımızda sadece teknik beceriyi değil, kültürel hassaslığı, gönüllülüğü, travma şuurunu ve etkili iletişimi de önceliklendiriyoruz. Zira göç ortamında vazife yapacak bir birinci yardımcının sadece kanamayı durdurmayı bilmesi yetmiyor; farklı bir lisan konuşan, farklı bir kültürden gelen ve derin bir belirsizlik içindeki bir beşerle birkaç saniye içinde inanç inşa etmeyi de bilmesi gerekiyor. Bizler Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kızılay, AFAD ve alanda çalışan sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği içinde ortak eğitim modülleri geliştirerek, bu alanda somut katkılar oluşturmaya uğraş ediyoruz.”
İlk yardım herkes için temel bir ömür marifeti olmalı
Dünya İlkyardım Günü’nün yıllardır kutlanmasının birinci yardımın ehemmiyetini azaltmadığını, bilakis artırdığını belirten Şeker, trafik kazaları, konut kazaları, ani kalp durmaları ve boğulma olaylarında yanlışsız birinci yardım müdahalesinin hayat kurtarıcı olabileceğini söz etti.
“İlk yardım bilmek, sırf sıhhat çalışanlarının değil, her vatandaşın taşıması gereken bir sorumluluktur; tıpkı yüzme bilmek ya da trafik kurallarını bilmek üzere, temel bir ömür mahareti olarak görülmelidir” diye konuştu.
Yardıma gereksinimin var mı?
Dünya İlkyardım Günü vesilesiyle vatandaşlara iki temel davette bulunan Öğr. Gör. Kadir Şeker, birinci sefer birinci yardım eğitimi alacak yahut daha evvel aldığı eğitimi tazelemek isteyen herkesi sağlam eğitim merkezlerinden eğitim almaya davet etti.
Şeker, ikinci olarak ise göç yollarındaki insanlara, nereden geldiklerine, hangi lisanı konuştuklarına yahut tüzel statülerine bakmaksızın insan olarak yaklaşılması gerektiğini vurgulayarak kelamlarını şöyle tamamladı: “Çünkü bir kanamayı durdururken, ağlayan bir çocuğu sakinleştirirken ya da yorgun bir yolcuya bir bardak su uzatırken sorulacak tek bir soru vardır: ‘Yardıma muhtaçlığın var mı?’ Gerisi, insanlığın ortak vicdanına kalmıştır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
