Bilhassa ömrün birinci ayında görülebilen yenidoğan sepsisi, erken fark edilip müdahale edilmediğinde hayati risk oluşturabiliyor. Bu sebeple bebeğin emmesinde azalma, halsizlik, ateş ya da beden ısısında düşme, teneffüs zahmeti ve cilt renginde değişiklik üzere işaretlerin göz ardı edilmemesi gerekiyor. “Bir şeylerin yolunda gitmediğine” dair ebeveyn sezgisinin önemsenmesi gerektiğine dikkat çeken Memorial Ataşehir Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü’nden Prof. Dr. Turan Tunç, “13 Eylül Dünya Sepsis Günü” kapsamında aileleri yenidoğan sepsisinin belirtileri, risk faktörleri ve korunma yolları konusunda uyarıyor.
Sepsis çok süratli ilerleyen bir hastalık
Bebeğin kan dolanımına mikropların (bakteri, mantar vb) bulaşması sonucu tüm bedeni etkileyen önemli bir enfeksiyon hastalığı olan yenidoğan sepsisi, bağışıklık sistemi şimdi olgunlaşmadığı için bebeklerde çok süratli ilerleyebilmektedir. Sepsis, bedenin enfeksiyona karşı aşırı reaksiyon vermesi sonucu gelişir. Bu enfeksiyon bakteriyel, viral yahut fungal kaynaklı olabilir. Sepsis kolay bir enfeksiyon değildir, geliştiğinde acil müdahale gerektiren bir tabloya yol açabilir ve hayati risk yaratabilir. Bilhassa bağışıklık sistemleri şimdi gelişmemiş olan yenidoğan bebeklerde saniyelerin bile paha taşıdığı sepsis, erken fark edilmediğinde trajik sonuçlar doğurabilmektedir.
Yenidoğanda birinci bir ay kritik
Sepsisin ortaya çıkmasında birinci bir ay çok kıymetli bir süreçtir. Sepsis erken ve geç başlangıçlı olarak ikiye ayrılmaktadır. Görülme vaktine nazaran yenidoğan sepsisi iki kümede kıymetlendirilir; 0-3 günde yani erken başlangıçlı durumda ekseriyetle doğum sırasında anneden bebeğe geçebilmektedir. 4-28 gün arası (prematürelerde bu mühlet hastanede yatış boyunca uzayabilir) geç başlangıçlı durumda ise doğumdan sonra etraf, hastane ortamı, hijyen yahut temas yoluyla bulaş yaşanabilmektedir. Bu periyotta mesken ziyaretçilerinin sayısı ve hijyen kurallarına uyulması bilhassa ehemmiyet taşır.
Yenidoğan sepsisi için bu ihtar işaretleri göz ardı edilmemeli!
Prematüre bebekler, düşük doğum yüklü bebekler sepsis açısından risk altında olabilir. Yeniden annede GBS taşıyıcılığı varsa bu şahıslar de doğumda enfeksiyon kapma riski taşıyabileceğinden bu bebekler de yenidoğan sepsisi açısından risk taşıyabilir. Sepsis gelişimini anlamak için bebeği takip etmek değerlidir. Bebekteki her huzursuzluğu endişelenmeden önemseyin ve takip edin. Olağan bebek huzursuzluğu ile sepsis belirtileri karıştırılmamalıdır. Bebek sırf ağlamakla kalmayıp halsizlik, emmede azalma, kusma, ateş yahut düşük beden ısısı, teninde solukluk yahut morarma, teneffüs zorluğu üzere belirtiler gösteriyorsa vakit kaybetmeden acile başvurulmalıdır. Aileler içindeki “bir şeyler zıt gidiyor” hissine güvenmelidir.
Gebelikte streptokok taraması yenidoğanı sepsisten koruyor
Gebeliğin sonlarında yapılan B Grubu Streptokok (GBS) taraması bu mevzuda hayati kıymet taşımaktadır. Taşıyıcı olduğu tespit edilen annelere doğum sırasında uygulanan antibiyotik tedavisi, enfeksiyonun bebeğe geçmesini büyük ölçüde engellemektedir. Doğum formundan çok hijyen şartları ve enfeksiyonun bulaşma riski önceliklidir; uzamış ve steril olmayan kaidelerde yapılan kuvvetli doğumlar maalesef yenidoğanda sepsis riskini artırabilmektedir.
Yenidoğanı sepsisten korumak için aileler ne yapmalı?
- Anne sütü (En güçlü kalkan): İçerdiği gözetici antikorlarla bebeğin bağışıklık sistemini güçlendirir ve enfeksiyonlara karşı doğal bir savunma sınırı oluşturur.
- Kanguru bakımı/Ten tene temas (Doğal bir destek): Bebeğin annesiyle nizamlı olarak ten tene temas ettirilmesi bağışıklık sistemini güçlendirir. Beden ısısının istikrarda kalmasına yardımcı olur ve bebek-anne bağını kuvvetlendirir.
- Hijyen kuralları (Basit ancak hayati): Bebeğe dokunmadan evvel ellerin kesinlikle yıkanması gerekir. Yenidoğan periyodunda bebeğin öpülmesinden ve kalabalık ziyaretlerden kaçınılması önerilir. Ayrıyeten biberon ve emzik kullanımı varsa bunlar da tertipli olarak mikroptan arındırılmalı (sterilize edilmeli), göbek kordonu ise hep pak ve kuru tutulmalıdır.
Tanı ve tedavide vakit kaybetmemek bebeğinizin hayatını kurtarır
Fizik muayene, kan ve idrar analizi ve de kültür ile konulan teşhisin akabinde hastanede damar yoluyla antibiyotik tedavisi uygulanabilir. Sepsiste erken teşhis hayat kurtarırken maalesef geç kalındığında kalıcı hasar yahut hayati risk artabilir. Tüm bu belirtiler varsa yalnızca ateş düşürücü şurup verip beklemek en sık yapılan yanlışlardan biridir. Ayrıyeten yenidoğanlarda sepsis varlığında, ateşten çok beden ısısında düşme daha yaygın görülen bir durumdur. Ateş düşüren ilaçlar sepsisi tedavi etmez, sırf belirtiyi süreksiz olarak gizlemektedir.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
