İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin dayanak verdiği Liman Tepe kazılarında yaklaşık 5 bin yıllık drenaj sistemi keşfedildi. Taş kanallardan oluşan ve yağmur sularını yönlendirmek emeliyle kullanıldığı bedellendirilen sistemin, Ege ve Batı Anadolu’da az rastlanan örneklerden biri olduğu belirtildi.
İzmir Büyükşehir Belediyesi, arkeolojik mirasın gelecek nesillere aktarılması hedefiyle hafriyat çalışmalarına dayanağını sürdürüyor. Büyükşehir Belediyesi’nin 2026 yılı dayanak programında yer alan 16 arkeolojik hafriyata toplam 19 milyon 665 bin 625 lira kaynak sağlanıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ankara Üniversitesi’nin takviyeleriyle sürdürülen Liman Tepe kazılarında 35 kişilik grup, Urla’nın 7 bin yıllık geçmişini aydınlatmak için çalışıyor.
Ankara Üniversitesi ismine yürütülen hafriyatlarda sırf karadaki antik yerleşim değil, 2000 yılından bu yana araştırılan deniz altındaki liman da inceleniyor. Türkiye’nin birinci su altı liman hafriyatlarının gerçekleştirildiği Liman Tepe’de bu yıl yaklaşık 5 bin yıllık yerleşimin sokakları, “uzun evleri”, surları ve su sistemi üzerinde çalışıldı. Deniz altında ise limanın mendirek yapısının tarihini belirlemek maksadıyla yeni araştırmalar yapıldı.
5 bin yıllık kentin sokağında
Ankara Üniversitesi Deniz Arkeolojisi Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü ve Liman Tepe Kazı Başkanı Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu, kazıların 1992 yılında Prof. Dr. Hayat Erkanal başkanlığında başladığını, 2020 yılından bu yana ise kendi başkanlığında sürdüğünü söyledi. Urla’nın 7 bin yıllık geçmişini araştırdıklarını belirten Şahoğlu, “Şu an içinde bulunduğumuz kısım günümüzden 5 bin yıl geriye gidiyor. Surlarla çevrili bir kentin içindeyiz. Sağımızda ve solumuzda ‘uzun evler’ dediğimiz yapılar var. Biz bugün aslında günümüzden 5 bin yıl evvel kullanılan bir sokağın içerisindeyiz” dedi.
Taş kanallarla suyu yönlendirmişler
Bu yılki çalışmaların en dikkat cazip bulgularından birinin antik yerleşimde ortaya çıkarılan su sistemi olduğunu söyleyen Şahoğlu, farklı kotlardaki teraslar arasında taşlarla oluşturulmuş kanallar tespit ettiklerini anlatarak, “Taşlarla kanallar yapmışlar ve o kanalların içerisinden sular akıyor. İçme suyuyla ilgili olmayabilir. Yerleşimin ortasına hakikat derinleşen bir yapı olduğu için akan yağmur sularını muhakkak bir yere kanalize etmek hedefiyle yapılmış olabileceğini düşünüyoruz. Terasların arasında taşlarla inşa edilmiş bir drenaj sistemi var. Batı Anadolu’da pek bilmediğimiz, Ege’de de çok az örneği bulunan bir sistem. Bunu daha detaylı inceleyeceğiz” diye konuştu.
5 bin yıllık konutların kapısında dev çömlekler
Kazılarda yaklaşık 5 bin yıllık “uzun evler”de de yeni bilgiler elde edildi. Meskenlerin giriş kısmında tabana sabitlenmiş büyük çömlekler bulunduğunu anlatan Şahoğlu, bunların su, tahıl ya da diğer eserlerin depolanması için kullanılmış olabileceğini belirtti. Çömleklerden alınacak örneklerin uzmanlar tarafından inceleneceğini tabir eden Şahoğlu, “Sabit bir çömlek bulduğumuz vakit sıvı ya da katı bir materyalin depolandığını düşünüyoruz. Birinci akla gelenlerden biri su. Lakin içinden toprak örnekleri toplayacağız. Botanikçiler inceleyecek, yanmış tohumlar varsa bize ne saklandığı konusunda bilgi verecek. Mikromorfolojik araştırmalarla gözümüzle göremediğimiz kalıntılardan bile içindeki malzemeyi anlamaya çalışacağız” dedi.
5 bin yıl evvel mesken tıpkı vakitte atölyeydi
Liman Tepe’nin yaklaşık 4 bin 500-5 bin yıl öncesine tarihlenen devrinde surlarla çevrili güçlü bir yerleşim olduğunu belirten Şahoğlu, hafriyatlarda ortaya çıkarılan uzun meskenlerin Ege’de bu periyot için bilinen en büyük yapılar arasında yer aldığını söyledi. Yapıların 25 metreden uzun ve yaklaşık 5 metre genişliğinde olduğunu kaydeden Şahoğlu, burada sırf gündelik hayatın sürmediğini, üretimin de yapıldığını anlattı. Şahoğlu, “Bir meskende maden üretildiğini biliyoruz. Beşerler orada hem yaşıyor hem madencilik yapıyor. Yanındaki konutta ise dokumacılık üretimine ait dokumacılık tartıları buluyoruz. Bu sebeple bunları ‘atölye-ev’ olarak tanımlayabiliriz. Hem günlük ömrün hem de üretimin sürdüğü mekanlar” diye konuştu.
4 bin 500 yıl evvel Ege adalarıyla ticaret
Liman Tepe’nin binlerce yıldır Ege’nin önemli deniz ticareti merkezlerinden biri olduğunun altını çizen Şahoğlu, hafriyatlarda Kiklad Adaları’ndan geldiği belirlenen seramik örneklerine ulaşıldığını söyledi. Bu buluntuların Anadolu’da çok az merkezde görüldüğünü belirten Şahoğlu, Liman Tepe’nin Ege adalarıyla kurduğu ilginin binlerce yıl öncesine uzandığını anlattı. Şahoğlu, Kiklad Adaları’nda üretilerek deniz yoluyla Liman Tepe’ye ulaştırılan seramik kapların bulunduğunu, bu kaplarda zeytinyağı yahut şarap üzere eserlerin taşınmış olabileceğini fakat içeriklerinin kesin olarak bilinmediğini belirtti. Bu buluntuların Liman Tepe’nin yaklaşık 4 bin 500 yıl evvel Ege adalarıyla deniz aşırı ilişki kurduğunu ortaya koyduğunu söz eden Şahoğlu, seramiklerin yerleşimin kıymetli bir liman ve ticaret merkezi olduğuna ait değerli datalar sunduğunu söyledi.
7 bin yıl evvel Ege Denizi’ni aşmışlar
Liman Tepe’deki deniz irtibatının daha da eskiye uzandığını vurgulayan Şahoğlu, 7 bin yıl öncesine ilişkin tabakalarda Melos Adası kökenli obsidyen bulunduğunu söyledi. Volkanik cam olan obsidyenin, metal kullanımından evvel kesici alet üretiminde son derece değerli olduğunu belirten Şahoğlu, “7 bin yıl evvel Melos Adası’ndan gelen obsidyen örneklerimiz var. Beşerler denizleri aşıp bu malzemeyi buraya getirmeyi başarıyor. Hatta küçük bir atölye bulduk. Tahminen büyük kesimler halinde getirip burada işleyerek aletlere dönüştürüyorlardı. Liman Tepe’nin yüzü daima denize dönük” sözlerini kullandı.
Türkiye’nin birinci su altı liman kazısı
Liman Tepe’yi Türkiye arkeolojisi açısından özel kılan bir diğer öge ise çalışmaların kara ile sonlu kalmaması. Deniz altı hafriyatlarının 2000 yılından bu yana sürdüğünü belirten Şahoğlu, Türkiye’deki birinci su altı liman hafriyatlarının Liman Tepe’de gerçekleştirildiğini söyledi. Bu yıl deniz altında bilhassa limanın tarihlendirilmesine yoğunlaştıklarını belirten Şahoğlu, “Taşlık mendirek yapısının farklı noktalarında sondajlar gerçekleştirdik. Hedefimiz bu mendireğin ne vakit inşa edildiğini ve ne kadar müddet kullanıldığını net olarak ortaya koymak” dedi.
Deniz altındaki hafriyatlarda sırf amfora ve seramiklere ulaşılmadığını vurgulayan Şahoğlu, “Zeytin çekirdekleri, üzüm çekirdekleri, fındıklar üzere organik gereçleri de buluyoruz. Aslında bir yerleşimin ekonomik kalbini kazıyoruz. Bu sebeple deniz ticareti hakkında bulunmaz bilgiler elde ediyoruz” diye konuştu.
10 yıldır modülleri tamamlanan kaplar var
Denizden çıkarılan yapıtların bilim dünyasına kazandırılmasının uzun yıllar süren titiz bir çalışma gerektirdiğini belirten Şahoğlu, tuz ve deniz canlılarının tesirinden arındırılan kesimlerin uzmanlar tarafından tek tek birleştirildiğini söyledi. Şahoğlu, “10 yıldır kesimleri çıkan kaplarımız var. Denizden çıkarılıyor, arındırılıyor ve uzmanlarımız modülleri birleştiriyor. Bu iş bir arkeoloğun ömrüyle sonlu değil. Jenerasyonlar boyunca devam edecek bir çalışma. Benden evvel hocamız Prof. Dr. Hayat Erkanal yürütüyordu, şimdi benim başkanlığımda devam ediyor, benden sonra öbür arkadaşlarımız devralacak. Bizim sorumluluğumuz bulduğumuz her şeyi en hakikat biçimde saklamak ve belgelemek” diye konuştu.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
