Obezite, bedende sıhhati bozacak ölçüde yağ birikmesiyle ortaya çıkan kronik bir hastalık. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2022 yılı bilgilerine nazaran, dünyada 1 milyardan fazla kişi obeziteyle yaşıyor. Yetişkinlerde obezite sıklığı ise 1990 yılından bu yana 2 kattan fazla artmış durumda. Türkiye’de de tablo dikkat cazibeli boyutlarda. TURDEP-II çalışmasında yetişkinlerde obezite sıklığı yaklaşık yüzde 35; bayanlarda yüzde 44, erkeklerde ise yüzde 27 olarak belirlendi. Yani, ülkemizde her 3 şahıstan 1’i obeziteyle gayret ediyor. Obezite sadece kişinin kilosunu ve dış görünüşünü etkilemiyor; tip 2 diyabetten yüksek tansiyona, uyku apnesinden kalp-damar hastalıklarına, eklem sıkıntılarından karaciğer yağlanmasına kadar pek çok sıhhat sorununa sebep olabiliyor. Obezite tıpkı vakitte 13 farklı kanser tipine de taban hazırlayabiliyor. Son yıllarda obezitenin süratle yaygınlaşmasına paralel olarak obezite cerrahisine gösterilen ilgi de artıyor. Lakin cerrahinin estetik emelli bir zayıflama ameliyatı olmadığını vurgulayan Acıbadem Bakırköy Hastanesi Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Aziz Sümer, “Tedavinin gayesi sırf tartıdaki sayısı düşürmek değil; obeziteye eşlik eden hastalıkları denetim altına almak, kişinin sıhhatini ve hayat kalitesini güzelleştirmektir. Ameliyat tedavinin sonu değil, sağlıklı beslenme, hareket ve nizamlı takiple sürdürülmesi gereken yeni bir devrin başlangıcıdır” diyor. Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Aziz Sümer, obezite cerrahisi hakkında en çok merak edilen 9 soruyu yanıtladı; kıymetli ihtarlarda bulundu.
Obezite cerrahisi kimlere uygulanabilir?
Günümüzde “metabolik ve bariatrik cerrahi” olarak da isimlendirilen obezite cerrahisi, sadece mide hacmini küçültmeyi amaçlayan bir süreç değil. Cerrahi sonrasında iştah, tokluk, bağırsak hormonları ve metabolizma üzerinde de değişiklikler oluşuyor. Hayat üslubu değişiklikleri ve tıbbi tedaviye karşın kâfi sonuç alınamayan, beden kitle indeksi 40 kg/m² ve üzerinde olan bireylerde cerrahi sistem gündeme gelebiliyor. Beden kitle indeksi 35-39,9 kg/m² arasında olanlarda ise obeziteye bağlı değerli sıhhat meselelerinin bulunması cerrahi seçeneğinin değerlendirilmesini gerektirebiliyor. Beden kitle indeksi 30-34,9 kg/m² arasında olup uygun tedaviye karşın tip 2 diyabeti denetim altına alınamayan seçilmiş hastalarda da metabolik cerrahiden yararlanılabiliyor. Ameliyat kararının yalnızca kişinin kilosuna bakılarak verilemeyeceğini belirten Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Aziz Sümer, “Hastanın genel sıhhat durumu, obeziteye eşlik eden hastalıkları ve daha evvel uygulanan tedaviler bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Obezite cerrahisi fazla kilosu olan herkese uygulanabilecek standart bir yol değildir” diye konuşuyor.
Obezite cerrahisi sırf kilo vermeyi mi sağlıyor?
Obezite cerrahisinin tesiri tartıdaki değişimle hudutlu kalmıyor. Cerrahide temel maksat; kişinin sağlıklı ve sürdürülebilir biçimde kilo vermesinin yanı sıra obeziteye bağlı hastalıkların tesirini ve erken vefat riskini azaltmak oluyor. Ameliyatın akabinde tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, uyku apnesi, kan yağlarındaki bozukluklar ve karaciğer yağlanması üzere obeziteyle bağlı birçok sıhhat meselesinde besbelli düzelme görülebiliyor. Kimi tip 2 diyabet hastalarında kan şekeri daha kolay denetim altına alınabiliyor ve kullanılan ilaçlar doktor gözetiminde azaltılabiliyor. Özellikle tip 2 diyabet mühleti kısa ve pankreas rezervi daha düzgün olan hastalarda daha başarılı sonuçlar elde edilebiliyor. “Ancak ameliyatın diyabeti kesin olarak ortadan kaldırdığı düşünülmemelidir” ikazında bulunan Prof. Dr. Aziz Sümer, hastalık yıllar içinde yine ortaya çıkabildiği için cerrahi sonrasında da metabolik takibin tertipli olarak sürdürülmesi gerektiğini vurguluyor.
Obezite cerrahisi kanser riskini azaltıyor mu?
Obezite; menopoz sonrası göğüs, rahim içi ve yumurtalık kanserlerinin yanı sıra kalın bağırsak, yemek borusu, midenin giriş bölgesi, karaciğer, safra kesesi, pankreas, böbrek ve tiroit kanserleri dâhil olmak üzere 13 farklı kansere taban hazırlayabiliyor. Yağ dokusundaki artışın östrojen seviyeleri, insülin direnci ve kronik inflamasyon üzerinde oluşturduğu tesirlerle kanser gelişimine uygun bir ortam hazırlayabildiğine dikkat çeken Prof. Dr. Aziz Sümer, cerrahinin sağladığı kalıcı kilo kaybı ve metabolik güzelleşmenin, obeziteyle bağlı birtakım kanserlerin gelişme riskini azalttığını belirtiyor. Prof. Dr. Aziz Sümer, obeziteyle ilgili yaklaşık 30 bin kişinin değerlendirildiği SPLENDID çalışmasına ait de şu bilgileri paylaşıyor: “10 yıl içinde obeziteyle alakalı kanser gelişme oranı bariatrik cerrahi uygulanan hastalarda yüzde 2,9, ameliyat olmayanlarda ise yüzde 4,9 olarak belirlendi. Cerrahi prosedüre başvurulan kümede obeziteyle alakalı kanser riskinin yaklaşık yüzde 32, kanserden mevt riskinin de yaklaşık yüzde 48 daha düşük olduğu bildirildi. Bayanlarda yapılan bir diğer çalışmada ise cerrahi sonrasında göğüs kanserinde yüzde 49, yumurtalık kanserinde yüzde 53 ve rahim içi kanserinde yüzde 67 oranında daha düşük risk saptandı.”
En sık başvurulan obezite cerrahisi prosedürü hangisi?
Dünyada en sık uygulanan usul, halk arasında “tüp mide” olarak bilinen sleeve gastrektomi ameliyatıdır. Bu teknikte midenin büyük bir kısmı çıkarılarak daha küçük ve tüp biçiminde bir mide oluşturuluyor. Böylelikle yenilebilecek besin ölçüsü azalırken açlık ve tokluk düzeneklerinde da değişiklik meydana geliyor. Bir öbür kıymetli usul olan gastrik bypass ameliyatında ise mide küçültülüyor ve besinlerin bağırsaktan geçiş yolu değiştiriliyor. Her metodun avantajları ve dezavantajları farklı olduğu için her hasta açısından en gerçek seçeneğin belirlenmesi büyük kıymet taşıyor.
Hangi usulün uygulanacağına nasıl karar veriliyor?
Obezite cerrahisinde herkese tıpkı ameliyatın uygulanmasının gerçek bir yaklaşım olmayacağını aktaran Prof. Dr. Aziz Sümer, “Yöntem belirlenirken hastanın kilosu ve beden kitle indeksinin yanı sıra yaşı, tip 2 diyabetinin bulunup bulunmadığı, diyabetin mühleti, reflü hastalığı, yeme alışkanlıkları, kullandığı ilaçlar ve daha evvel geçirdiği ameliyatlar kıymetlendirilir. Örneğin önemli reflü sorunu bulunan birtakım hastalarda tüp mide yerine gastrik bypass daha uygun olabilir. Diyabetin ön planda olduğu hastalarda ise metabolik tesiri daha güçlü bypass sistemleri tercih edilir. Ameliyattan evvel hastanın genel cerrahın yanı sıra endokrinoloji uzmanı, diyetisyen ve gerektiğinde psikiyatri ya da psikoloji uzmanından oluşan multidisipliner bir grup tarafından kıymetlendirilmesi değer taşır. Uzun periyotlu muvaffakiyetin temelini, gerçek hastaya uygun ameliyatın seçilmesi oluşturur” diyor.
Obezite cerrahisinden sonra ne kadar kilo veriliyor?
En süratli kilo kaybı çoklukla ameliyatı takip eden birinci 6-12 ay içinde gerçekleşiyor. Kilo verme süreci 12-18 aya kadar devam edebiliyor. Başlangıç kilosu, uygulanan ameliyat tekniği, yaş, metabolik durum, beslenme sistemi ve fizikî aktivite düzeyi, sonucu direkt etkiliyor. Birinci 12-18 ayda kişinin fazla kilosunun yüzde 50-80’ini vermesi hedeflenebiliyor. Bununla birlikte cerrahinin başarısı sırf kaybedilen kilo üzerinden değerlendirilmiyor. Obeziteye eşlik eden hastalıklardaki düzelme, hareket kapasitesinin artması, sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazanılması ve elde edilen sonucun uzun devirde korunabilmesi de muvaffakiyetin kıymetli ölçütleri arasında yer alıyor.
Obezite cerrahisi riskli bir prosedür mi?
Her cerrahi teşebbüste olduğu üzere obezite cerrahisinde de kimi riskler bulunuyor. Erken devirde kanama, kaçak, enfeksiyon ve damar içinde pıhtı oluşumu; uzun devirde ise reflü, safra taşı, fıtık ve vitamin-mineral eksiklikleri gelişebiliyor. Lakin cerrahi teknikler ile anestezi prosedürlerindeki gelişmeler sayesinde, uygun donanıma sahip merkezlerde ve tecrübeli gruplar tarafından gerçekleştirilen ameliyatlarda bu riskler değerli ölçüde azalıyor. Karar evresinde sadece ameliyatın mümkün riskleri değil, tedavi edilmeyen ileri obezitenin yıllar içerisinde yol açabileceği diyabet, kalp-damar hastalıkları, kanser ve erken vefat riski de dikkate alınıyor. Bu sebeple hastaya özel yarar-risk değerlendirmesinin yapılması gerekiyor.
Ameliyattan sonra tekrar kilo alınabilir mi?
Obezite kronik bir hastalık olduğu için ameliyattan yıllar sonra bir ölçü kilo geri alınabiliyor. Bilhassa yüksek kalorili ve şekerli içecekler tüketmek, sık atıştırmak, denetimsiz alkol kullanmak, hareketsiz kalmak ve eski beslenme alışkanlıklarına dönmek kilo alımını kolaylaştırıyor. Bu sebeple istikrarlı bir beslenme tertibi, nizamlı fizikî aktivite ve sağlıklı uyku alışkanlığı, obezite ameliyatından sonra hayatın bir modülü olmalı. Ameliyat sonrası hasta takibinin değerine de dikkat çeken Prof. Dr. Aziz Sümer, “Ameliyatın akabinde demir, B12 vitamini, folat, D vitamini ve kalsiyum başta olmak üzere çeşitli vitamin ve mineral eksiklikleri gelişebilir. Denetimlerde yalnızca kilo değil; kan pahaları, kas ve kemik sıhhati, beslenme durumu, diyabet ile tansiyon üzere hastalıkların seyri de dikkate alınır. Kilo yine yükselmeye başladığında erken müdahale edilmesi kıymetlidir. Obezite cerrahisi tek başına bir mucize değil, hastayla sıhhat grubunun uzun yıllar birlikte yürüttüğü kapsamlı bir tedavidir” diyor.
Zayıflama iğneleri obezite cerrahisinin yerini alabilir mi?
Obezite ilaçları, obezite tedavisinde kıymetli seçenekler arasında yer alıyor. Lakin mevcut bilimsel bilgiler, bu ilaçların obezite cerrahisini büsbütün ortadan kaldıracağını göstermiyor. Bilhassa ileri derecede obezitesi ve buna eşlik eden önemli metabolik hastalıkları bulunan uygun hastalarda cerrahi, uzun periyotlu kilo kaybı açısından güçlü tedavi seçeneklerinden biri olmayı sürdürüyor. İlaç ve cerrahi prosedürün birbirinin rakibi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Aziz Sümer, “Yeni jenerasyon ilaçlardan ameliyat öncesinde kilo kaybını desteklemek, ameliyat riskinin azaltılmasına yardımcı olmak yahut ameliyat sonrasında yetersiz kilo kaybı ve tekrar kilo alma durumlarında yararlanılabilir. Tedavinin; ömür stili değişiklikleri, ilaçlar ve gerektiğinde cerrahinin birlikte ya da birbirini takip edecek halde kullanıldığı, şahsa özel ve multidisipliner bir yaklaşımla planlanması gerekir” diyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
