Üsküdar Üniversitesi SHMYO Çevre Sağlığı Program Başkanı Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Adiller, 18 Eylül Dünya Su İzleme Günü kapsamında, iklim değişikliği, bilinçsiz su kullanımı ve su kaynakları üzerindeki artan baskının bilhassa Türkiye’de su krizine tesiri hakkında açıklamalarda bulundu.
Su krizi; besin, iktisat, ekosistem ve halk sıhhatini da tehdit ediyor!
Su krizi denildiğinde çoklukla aklımıza kentlerde gerçekleşen su kesintileri geldiğini söz eden Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Adiller, “Ancak durum o kadar kolay değil. Su kaynaklarının ölçü ve kalite açısından azalması; içme ve kullanma suyuna erişimden ziraî üretime, besin fiyatlarından endüstriye ve güç üretimine kadar hayatın çabucak her alanını etkileyebilir.” dedi.
Ülkemizin de su gerilimi yaşayan ülkeler arasında yer aldığını hatırlatan Dr. Öğr. Üyesi Adiller, “Nüfus artışı ve iklim değişikliğinin tesirleri düşünüldüğünde mevcut kaynaklar üzerindeki baskının gelecekte daha da artması bekleniyor. Asıl risk, makul periyotlarda yaşanan kuraklığın kalıcı bir su güvensizliğine dönüşmesidir. Barajların doluluk oranlarının düşmesinin yanında yeraltı su düzeylerinin azalması, ziraî üretimin zorlaşması, sulak alanların kaybedilmesi ve suyun kalitesinin bozulması kelam konusu olabilir. Hasebiyle geleceğin su krizi sırf bir ‘su miktarı’ sorunu değil; birebir vakitte besin, iktisat, ekosistem ve bunlarla birlikte ortaya çıkacak halk sıhhati sorunu olacaktır.” biçiminde konuştu.
İklim değişikliği, Türkiye’nin su kaynaklarını daha hassas hale getiriyor!
Türkiye’nin, iklim değişikliğinin tesirlerine karşı epeyce hassas olan Akdeniz Havzası içerisinde bulunduğunu lisana getiren Dr. Öğr. Üyesi Adiller, “İklim değişikliğiyle birlikte sıcaklıkların yükselmesi, buharlaşmanın artması, yağış rejiminin değişmesi ve kurak periyotların daha uzun ve şiddetli hale gelmesi su kaynaklarımız üzerinde önemli bir baskı oluşturuyor. Bilimsel değerlendirmeler içinde bulunduğumuz coğrafyada kuraklığın şiddeti ve su kıtlığı riskinin artacağını, yıllık yağışlarla oluşan akarsuların ve yeraltı suyunun beslenmesinin azalacağını gösteriyor.” dedi.
Toplam yağış ölçüsü kadar yağışın ne vakit ve nasıl gerçekleştiğinin de kıymetli bir nokta olduğunu kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Adiller, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Uzun müddet yağış almayan bir bölgeye kısa müddette çok şiddetli yağmur yağması, su kaynaklarının sağlıklı formda beslenmesi manasına gelmez. Bu türlü yağışlar daha fazla yüzeysel akışa, erozyona ve taşkına dönüşebilir. Buna karşılık nizamlı yağışın azalması, toprağın ve yeraltı suyu rezervlerinin beslenmesini güçleştirir.
Bu sebeple iklim değişikliğinin Türkiye açısından ortaya çıkardığı tabloyu ‘daha az yağış’ tabiriyle sınırlamamak gerekir. Daha yanlışsız tabir; daha sıcak bir iklim, artan buharlaşma, daha sistemsiz yağışlar, daha sık ve şiddetli kuraklıklar ve buna bağlı olarak daha hassas hale gelen su kaynaklarıdır. Türkiye’nin 2026–2035 Ulusal Su Planı’nda da değişen iklim şartlarına ahenk ve su kaynaklarının verimli kullanılması temel öncelikler arasında yer alıyor.”
Türkiye’nin su sorunu sırf kişisel tasarrufla çözülemez!
Günlük hayatta su tasarrufu yaparken en sık yapılan kusurlara değinen Dr. Öğr. Üyesi Adiller, “En yaygın hata, su tasarrufunu sırf ‘musluğu biraz daha az açmak’ olarak görmek. Elbette diş fırçalarken musluğu açık bırakmak, gereğinden uzun duş almak, az ölçüde ve sık sık çamaşır yahut bulaşık için makine çalıştırmak, araç ve balkonları hortumla yıkamak önemli bir gereksiz tüketim oluşturuyor. Lakin fark edilmeyen küçük kaçaklar da uzun müddet devam ettiğinde kıymetli ölçüde su kaybına yol açabiliyor.” dedi.
Bahçe sulamasının sıcak saatlerde yapılmasının da sık karşılaşılan yanlışlardan biri olduğuna işaret eden Dr. Öğr. Üyesi Adiller, “Buharlaşmanın yüksek olduğu saatlerde yapılan sulamada verilen suyun değerli bir kısmı bitkiye ulaşmadan kaybedilebilir. Sabah erken yahut akşam saatlerinde yapılan, bitkinin gereksinimine nazaran denetimli sulama çok daha verimlidir. Bir öbür kıymetli kusur ise her kullanım için içilebilir kalitede şebeke suyu kullanılması gerektiğini düşünmek. Uygun sistemlerin bulunduğu yapılarda yağmur suyu yahut arıtılmış gri su; peyzaj sulama ve rezervuar üzere içme suyu kalitesi gerektirmeyen alanlarda kıymetlendirilebilir. Türkiye’nin Su Verimliliği Stratejisi de yağmur suyu hasadı, gri su ve kullanılmış suların tekrar kullanımını yaygınlaştırmayı hedeflemektedir.” açıklamasını yaptı.
Türkiye’nin su meselesinin sırf vatandaşın duş mühletini kısaltmasına indirgemenin gerçek olmadığının altını çizen Dr. Öğr. Üyesi Adiller, DSİ datalarına nazaran ülkemizde kullanılan suyun büyük bir kısmının sulamada kullanıldığını, bu sebeple ferdî tasarruf kültürünün kesinlikle geliştirilirken ziraî sulama, şebeke kayıpları ve endüstride su verimliliği üzere alanlarda da büyük ölçekli dönüşüm sağlanması gerektiğini vurguladı.
Yeraltı suyu bir ‘yedek depo’ olarak değil, hudutlu stratejik bir doğal kaynak olarak görülmeli!
Yeraltı sularının birden fazla vakit görünmediği için tükenmeyecek bir kaynak üzere algılanabildiğine dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Adiller, “Oysa yeraltı suları da yağışlar sonucunda topraktan sızan sularla doğal olarak tekrar beslendiğinden daha fazla su çekildiğinde yeraltı su düzeyi daima olarak düşer. Bunun birinci sonucu kuyuların su düzeyinin daha derine inmesi, kimi kuyuların kullanılamaz hale gelmesi ve suyun çıkarılması için daha fazla güç harcanmasıdır.” dedi.
Fakat ayrıntılı değerlendirmelerde çevresel sonuçların çok daha önemli olabildiğini aktaran Dr. Öğr. Üyesi Adiller, “Bazı jeolojik şartlarda tabanda oturma ve çökmeler meydana gelebilir. Kıyı bölgelerinde ise aşırı yeraltı suyu çekimi deniz suyunun tatlı su kaynaklarına gerçek ilerlemesine, yani tuzlu su teşebbüsüne sebep olabilir. Bu senaryo birtakım durumlarda geri döndürülmesi son derece güç bir su kalitesi ve ekosistem sorununa neden olabilir. Hasebiyle yeraltı suyunu bir ‘yedek depo’ olarak değil, ölçüsü sonlu stratejik bir doğal kaynak olarak görmek gerekiyor. Çekimin ölçülmesi, kuyuların denetlenmesi ve her havzada çekilen ölçünün doğal beslenme kapasitesiyle uyumlu tutulması büyük değer taşıyor.” diye konuştu.
Bugün vereceğimiz kararlar, 20–30 yıl sonra yaşayacağımız su krizinin boyutunu belirleyecek!
Su krizini önleyebilmek için tek bir tedbirin kâfi olmadığını vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Adiller, “Suyu havza ölçeğinde ve bütüncül olarak yönetmek gerekir. Öncelikle suyun ne kadar bulunduğunu, nerede kullanıldığını ve kalitesinin nasıl değiştiğini daima izleyen güçlü bir bilgi ve izleme sistemi oluşturulmalı. Ölçemediğimiz bir kaynağı yanlışsız yönetmemiz mümkün olmaz.” dedi.
Dr. Öğr. Üyesi Adiller, sözlerini şöyle tamamladı:
“Tarımda su muhtaçlığına uygun ürün seçilmesi, açık sulama sistemlerinin modernize edilmesi, basınçlı ve denetimli sulama formüllerinin yaygınlaştırılması ve çiftçinin gerçek bitki su gereksinimine nazaran sulama yapması kritik ehemmiyete sahiptir. Kentsel alanlarda ise şebeke kayıp ve kaçaklarının daha da azaltılması gerekir.
Bunun yanında arıtılmış atık suların tekrar kullanılması, yağmur suyu hasadı ve gri su arıtım ve yine kullanım uygulamalarının yaygınlaştırılması gerekiyor. Yeraltı sularında ruhsatsız ve denetimsiz çekimlerin önlenmesi; sulak alanların, su havzalarının ve yeraltı suyu beslenme alanlarının yapılaşma ve kirlilik baskısından korunması da en az suyun tasarruf edilmesi kadar kıymetlidir.
Bugün vereceğimiz kararlar, 20–30 yıl sonra yaşayacağımız su krizinin boyutunu belirleyecek. Bu sebeple suyu korumak sadece kişisel bir tasarruf problemi değil, gıda güvenliği, ekonomik kalkınma, ekosistemlerin devamlılığı ve gelecek jenerasyonların hayat hakkı açısından stratejik bir zorunluluktur.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
