Alzheimer hastalığında teşhis ve tedavi yaklaşımları son yıllarda kıymetli bir değişim geçiriyor. Beyindeki hastalık biyolojisini gösteren kan testleri teşhis sürecini desteklerken, erken evredeki uygun hastalarda kullanılan yeni tedaviler hastalığın ilerlemesini yavaşlatmayı hedefliyor. Lakin her unutkanlık Alzheimer manasına gelmediği üzere, yeni tedaviler de her hasta için uygun olmayabiliyor. Memorial Şişli Hastanesi Nöroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Özlem Güngör Tunçer, “21 Eylül Dünya Alzheimer Günü” kapsamında Alzheimer hastalığının sebepleri, belirtileri, teşhis ve tedavi metotları hakkında değerli bilgiler verdi.
Tanıdık bir yerde kaybolmanız Alzheimer manasına mı geliyor
Demans, hafıza, dil, dikkat, yön bulma ve karar verme üzere bilişsel fonksiyonların kişinin günlük ömrünü bozacak ölçüde gerilemesiyle ortaya çıkan klinik bir tablodur. En sık sebebi Alzheimer hastalığıdır. Yaşla birlikte vakit zaman isim unutmak yahut bir eşyanın nereye konulduğunu hatırlayamamak tek başına demans manasına gelmez. Asıl dikkat edilmesi gereken, unutkanlığın giderek artması ve günlük hayatı etkilemesidir. Tıpkı soruyu kısa aralıklarla tekrar etmek, yakın vakitte yaşanan olayları unutmak, tanıdık bir yerde kaybolmak, para yahut ilaç idaresinde zorlanmak, bariz söz bulma zahmeti yaşamak ya da kişilik ve davranış değişiklikleri geliştirmek kıymetlendirme gerektirir. Ani başlayan şuur bulanıklığı ise enfeksiyon, ilaç yan tesiri, metabolik sorun yahut inme üzere acil sebepleri düşündürebilir.
Kişilik ya da davranış değişikliklerini önemseyin
Demans tanısı detaylı hasta hikayesi, yakınlarından alınan bilgiler, nörolojik muayene ve bilişsel kıymetlendirme ile başlar. Gerektiğinde bilişsel testler, kan analizleri ve beyin MR görüntülemesi kullanılır. Bu incelemeler, Alzheimer hastalığının yanı sıra unutkanlığa sebep olabilecek öbür hastalıkların belirlenmesine yardımcı olur. Son yıllarda Alzheimer teşhisinde kan biyobelirteçleri kıymetli ilerleme sağlamıştır. Bilhassa fosforile tau proteinlerini, başta p-tau217 olmak üzere, ölçen testler beyindeki Alzheimer patolojisinin belirlenmesine yardımcı olabilir. Lakin tüm kan testlerinin tanısal doğruluğu birebir değildir ve bu testler herkese uygulanacak bir Alzheimer taraması değildir. Sonuçların hastanın şikâyetleri ve muayene bulgularıyla birlikte uzman doktor tarafından kıymetlendirilmesi gerekir. Kâfi tanısal doğruluğu gösterilmiş kimi kan testleri uygun hastalarda teşhis sürecinde kullanılabilir; kimi hastalarda ise PET yahut beyin-omurilik sıvısı incelemesi üzere ek metotlara gereksinim duyulabilir.
Yeni Alzheimer tedavileri hastalığın ilerlemesini yavaşlatmayı hedefliyor
Alzheimer tedavisinde uzun yıllardır kullanılan ilaçlar, uygun hastalarda bilişsel belirtileri ve günlük ömür fonksiyonlarını destekleyebilir. Bunun yanında hastalığın biyolojik sürecini hedefleyen yeni tedaviler de erken evredeki uygun hastalarda kullanılmaya başlanmıştır.
Anti-amiloid tedaviler olarak isimlendirilen bu yaklaşımlar, beyinde biriken amiloid proteinlerini hedefleyerek hastalığın ilerlemesini alçakgönüllü ama ölçülebilir biçimde yavaşlatmayı maksatlar. Fakat bu tedaviler hastalığı büsbütün ortadan kaldırmaz, kaybedilmiş belleği geri getirmez ve her Alzheimer hastası için uygun değildir. Yeni tedaviler, Alzheimer hastalığına bağlı hafif bilişsel bozukluk yahut hafif demans evresindeki, hastalık biyolojisi doğrulanmış uygun hastalarda kıymetlendirilir. Bu tedavilerin onay ve erişim şartları ülkelere nazaran değişebilir. Tedavi öncesinde beyin MR görüntülemesi, beyindeki kanama riski ve bilhassa antikoagülan olarak isimlendirilen kimi kan sulandırıcı ilaçların kullanımı üzere faktörler gözden geçirilir. Tedavi sırasında muhakkak aralıklarla MR takibi yapılır. Bunun sebebi, tedavi sırasında beyinde ödem yahut küçük kanamalarla seyredebilen ARIA ismi verilen değişikliklerin görülebilmesidir. Baş ağrısı, şuur değişikliği, görme bozukluğu yahut yeni nörolojik belirti gelişmesi durumunda süratli kıymetlendirme gerekir.
Alzheimer’dan korunmak için damar sıhhatine dikkat edin
Demans riskini büsbütün ortadan kaldıran bir usul bulunmaz. Bununla birlikte hipertansiyon, yüksek LDL kolesterol, diyabet, sigara kullanımı, obezite ve fizikî hareketsizlik üzere risk faktörlerinin denetim altında tutulması beyin sıhhati açısından kıymetlidir. İşitme ve görme sıkıntılarının tedavi edilmesi, nizamlı fizikî aktivite, toplumsal ve zihinsel olarak etkin bir hayat sürdürülmesi de korunma açısından ehemmiyet taşıyan adımlar arasında yer alır. 2024 Lancet Demans Komisyonu, ömür boyunca müdahale edilebilir 14 risk faktörünün dünya genelindeki demans olaylarının yaklaşık yüzde 45’iyle bağlantılı olabileceğini bildirmiştir. Bu oran, demans riskinin azaltılmasında değiştirilebilir faktörlerin değerli bir hissesi olabileceğine işaret etmektedir. Bu sebeple beyni koruyan tek bir vitamin aramak yerine damar sıhhatine dikkat etmek, nizamlı hareket etmek, sigaradan uzak durmak ve toplumsal ömrü sürdürmek daha güçlü ispata dayanan bir yaklaşımdır. Alzheimer hastalığında erken teşhis, sadece hastalığa daha erken bir isim koymak manasına gelmez. Unutkanlığın başka sebeplerini ayırt etmek, hastalık biyolojisini gerektiğinde doğrulamak ve kişinin fayda görebileceği tedaviyi inançlı biçimde seçmek açısından değer taşır. Günümüzde gelişen teşhis sistemleri ve erken evrede uygulanabilen yeni tedaviler, Alzheimer hastalığıyla çabada yeni imkanlar sunmaktadır.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
