Üsküdar Üniversitesi Diş Hastanesi Çocuk Diş Hekimliği Ana Bilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Buse Yılmaz Şen, Çocukluk Çağı Kanserleri Farkındalık Ayı (Altın Eylül) kapsamında, kemoterapi ve radyoterapinin çocukların ağız ve diş sıhhati üzerindeki tesirleri ile tedavi öncesi ve sırasında kollayıcı ağız bakımının ehemmiyeti hakkında açıklamalarda bulundu.
Kemoterapi ve radyoterapiler ağız ve diş sıhhatini etkiliyor!
Çocukluk çağı kanserlerinde kemoterapi ve bilhassa baş-boyun bölgesine uygulanan radyoterapinin, ağız ve dişleri direkt etkileyebildiğini tabir eden Dr. Öğr. Üyesi Buse Yılmaz Şen, “En sık karşılaşılan problemlerden biri ağız mukozasında kızarıklık, hassasiyet ve yaraların oluşmasıdır. Bu durum ‘oral mukozit’ olarak isimlendirilir ve önemli ağrıya, yemek yemekte ve hatta bazen konuşmakta zahmete sebep olabilir.” dedi.
Bunun yanında ağız kuruluğu, tat değişiklikleri, diş hassasiyeti, diş çürüklerinde artış, diş eti sıkıntıları ve mantar yahut viral enfeksiyonlar görülebileceğine işaret eden Dr. Öğr. Üyesi Şen, “Baş-boyun bölgesine radyoterapi uygulanan çocuklarda ayrıyeten tükürük bezleri etkilenebileceği için kalıcı ağız kuruluğu gelişebilir ve çene hareketlerini kısıtlayan trismus ortaya çıkabilir. Uzun periyotta, bilhassa tedavi küçük yaşlarda uygulanmışsa, dişlerin gelişimi de etkilenebilir. Dişlerde hal ve boyut bozuklukları, mine gelişim sorunları, birtakım dişlerin hiç gelişmemesi ve çene-yüz gelişiminde değişiklikler görülebilir.” halinde konuştu.
İyileşmeyen yahut 14 günden uzun süren ağız lezyonları ciddiye alınmalı!
Ağız yaralarının kızarıklık, hassasiyet ve yanma şeklinde başlayabileceğini, daha sonra ağrılı ülserlere dönüşebileceğini tabir eden Dr. Öğr. Üyesi Şen, “Çocuk yemek yemekten, içmekten yahut dişlerini fırçalamaktan kaçınabilir. Bilhassa küçük çocuklarda ağrı sözel olarak tabir edilmeyebileceği için iştahsızlık, ağlayarak yemek yeme yahut ağız bakımına direnç gösterme önemli ipuçlarıdır.” dedi.
Ailenin bilhassa dikkat etmesi gereken durumlara değinen Dr. Öğr. Üyesi Şen, “Çocuk sıvı yahut besin alamıyorsa, ağız yaraları süratle artıyorsa, bariz kanama varsa yahut ağızda enfeksiyon düşündüren değişiklikler ortaya çıkıyorsa gecikmeden doktoruyla bağlantıya geçmesi kıymetli. Ayrıyeten tedavi sırasında bağışıklık sistemi baskılandığı için enfeksiyonların belirtileri her vakit bariz olmayabilir. İyileşmeyen yahut 14 günden uzun süren ağız lezyonları da kesinlikle değerlendirilmeli.” ihtarında bulundu.
Diş eti meseleleri, tedavi ve ağız bakımıyla birlikte değerlendirilmeli!
Diş eti çekilmesinin, kanser tedavisinin en tipik ve direkt sonuçlarından biri olarak kabul edilmediğini aktaran Dr. Öğr. Üyesi Şen, şunları söyledi:
“Ancak tedavi devrinde ağız sıhhatinin bozulması, ağız kuruluğu, beslenme değişiklikleri ve ağız bakımının aksaması diş eti dokularını olumsuz etkileyebilir. Ağız içinde ağrı ve mukozit sebebiyle çocuk dişlerini gereğince fırçalayamayabilir. Bu durum ağızda bakteri birikimini artırabilir. Öte yandan yanlış yahut travmatik fırçalama da diş eti dokularına ziyan verebilir. Hasebiyle diş eti değişikliklerini sırf ‘kanser tedavisinin yan etkisi’ olarak kıymetlendirmek hakikat değildir; tedavinin kendisi ile ağız bakımındaki değişiklikler birlikte değerlendirilmelidir.”
Kanser tedavisi öncesinde ağızdaki enfeksiyon odakları ortadan kaldırılmalı!
Kemoterapi öncesinde mevcut çürük, diş eti hastalığı yahut enfeksiyonların tedavi edilmesinin değerli olduğuna dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Şen, “Bunun temel sebebi, kemoterapi sırasında çocuğun bağışıklık sisteminin baskılanmasıdır. Olağan kaidelerde denetim altında olan bir diş enfeksiyonu, bağışıklık sistemi zayıfladığında çok daha önemli hale gelebilir ve tedavinin seyrini olumsuz etkileyebilir.” dedi.
İdeal yaklaşımın, kanser tedavisi başlamadan evvel ağızda mevcut yahut ileride sorun yaratabilecek enfeksiyon odaklarını ortadan kaldırmak olduğunu kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Şen, “Öncelik; diş kaynaklı enfeksiyonlar, ileri diş çürükleri, önemli periodontal sorunlar, prognozu berbat dişler ve ağız dokularını daima tahriş eden durumların tedavisidir. Buradaki emel dişleri tedavi ederek kanser tedavisini geciktirmek değil. Tam aksine, onkoloji tedavisini gereksiz yere geciktirmeden, gelecekte önemli enfeksiyon oluşturabilecek riskleri mümkün olduğunca evvelce ortadan kaldırmaktır.” diye konuştu.
Temel yaklaşım, ağız içini mümkün olduğunca pak ve travmadan uzak tutmak olmalı!
Çocuk onkoloji hastalarında kollayıcı ağız ve diş bakımı protokolü nasıl olması gerektiği hakkında bilgi veren Dr. Öğr. Üyesi Şen, şunları söyledi:
“Temel yaklaşım, ağız içini mümkün olduğunca pak ve travmadan uzak tutmaktır. Çocuk, genel durumu müsaade verdiği sürece yumuşak kıllı bir diş fırçasıyla günde 2–3 kere dişlerini ve lisanını temizlemelidir. Kanser tedavisi sırasında ağız hijyeninin sürdürülmesi, ağızdaki mikroorganizma yükünü azaltarak enfeksiyon ve mukozit riskinin yönetilmesine yardımcı olur.
Florürlü diş macunu kullanılmalı; çürük riski ve ağız kuruluğu varsa florür içeren ek esirgeyici uygulamalar doktor tarafından planlanmalı. Beslenmede de bilhassa şekerli ilaçlar ve yüksek karbonhidrat içeren desteklerin çürük riskini artırabileceği unutulmamalı. Ağrı yahut mukozit periyotlarında ise çok sıcak, baharatlı, sert, kıtır ve asidik besinlerden kaçınılmalı. Ayrıyeten ağız kuruluğu gelişen çocuklarda sık su içmek, şekersiz sakız yahut uygun tükürük destekleyici eserler kullanmak ve alkol içermeyen ağız bakım eserlerini tercih etmek yararlı olabilir.
Çocuk diş ipini yanlışsız ve travma oluşturmadan kullanabiliyorsa günlük kullanım sürdürülebilir. Fakat kanama yahut ağrı oluşuyorsa problemli bölge zorlanmamalı. Bağışıklık ve kan hücrelerinin çok düştüğü periyotlarda diş etlerine ziyan verebilecek kürdan yahut kimi su püskürtmeli aygıtların kullanılması önerilmez.”
Diş tabibi denetimi, kanser tedavisinin dışında kalan başka bir bahis değil!
Ağız sıhhatinin kanser tedavisinin ayrılmaz bir kesimi olarak görülmesi gerektiğine vurgu yapan Dr. Öğr. Üyesi Buse Yılmaz Şen, “Kanser tedavisi yalnızca hastalığı tedavi etmekten ibaret değildir; çocuğun tedaviyi inançlı ve mümkün olduğunca rahat bir formda sürdürebilmesi de değerlidir. Ağız, bedenin dışarıyla ilişkili en kıymetli bölgelerinden biri. Ağızda bulunan bir enfeksiyon yahut tedavi sırasında gelişen önemli yaralar, çocuğun yemek yemesini, sıvı almasını ve genel durumunu etkileyebilir; hatta birtakım durumlarda kanser tedavisinin planını zorlaştırabilir.” dedi.
Bu sebeple diş tabibi denetiminin, kanser tedavisinin dışında kalan başka bir husus olmadığının altını çizen Dr. Öğr. Üyesi Şen, sözlerini şöyle tamamladı:
“Tam bilakis, kemoterapi yahut radyoterapi başlamadan evvel ağızda enfeksiyon oluşturabilecek problemlerin belirlenmesi, tedavi sırasında ağız hijyeninin korunması ve gelişebilecek yan tesirlerin erken yönetilmesi, çocuğun hayat kalitesini ve tedavi sürecinin güvenliğini dayanaklar.
Kısacası, sağlıklı bir ağız sadece sağlıklı dişler manasına gelmez; kanser tedavisi gören bir çocuk için genel sıhhatin da değerli bir parçasıdır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
