İzmir ve Manisa Büyükşehir Belediyelerinin Gediz Nehri’nde yürüttüğü ortak izleme çalışmasının 7. Devir Raporu yayımlandı. Rapora nazaran yaz devrini kapsayan süreçte ırmaktaki kirlilik baskısı arttı. Yağışlı aylarda gerileyen kirliliğin, yağışların azalmasıyla haziran ayından itibaren yine yükselişe geçtiğini belirten Prof. Dr. Yusuf Kurucu; sanayi, tarım ve evsel kaynaklı kirleticilerin sırf Gediz’i değil, İzmir Körfezi’ni, tarım alanlarını ve yeraltı su kaynaklarını da tehdit ettiğini söyledi.
İzmir Büyükşehir Belediyesi ile Manisa Büyükşehir Belediyesi, Ege Bölgesi’nin en önemli su kaynaklarından Gediz Nehri’ndeki kirliliği bilimsel bilgilerle izlemeyi sürdürüyor. İZSU ve MASKİ tarafından Ocak 2026’da başlatılan çalışma kapsamında ırmak ve yan kollarından sistemli olarak alınan numuneler laboratuvarlarda inceleniyor. Temmuz ayı sonuçlarını içeren 7. Devir Raporu; Gediz Nehri, Nif Çayı, Ağıl Deresi ve havza genelindeki izleme noktalarında kirliliğin seyrini ortaya koydu. İzmir sonlarında Gediz ana kolu, Ağıl Deresi ve Nif Çayı’nda toplam 23, Manisa sonlarında ise Gediz ana yatağı ve yan derelerinde 36 örnekleme noktası belirlendi. Böylelikle ırmağın farklı kısımlarındaki değişim tertipli olarak takip ediliyor.
Kirlilik yağmurla azaldı, yazla birlikte yükseldi
Çalışmaları değerlendiren Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yusuf Kurucu, aylardır devam eden izlemede dikkat cazip bir değişim tespit ettiklerini söyledi. Kurucu, “Sevindirici bir ipucu yakaladık. Ocak, şubat ve mart aylarında hem İzmir’de hem de Manisa’da çok fazla yağış aldık. Yağışları takip eden aylarda kirliliğin kıymetli ölçüde düştüğünü gördük. Lakin yaz mevsimi gelip yağışlar azaldığında kirlilik yükü tekrar arttı. Haziran ayından itibaren pik yapan, ani yükselişler gösteren kirlilik gördük. Kirlilik ağır metaller ve organik kirleticiler kaynaklı. Bu da hem sanayi hem tarım hem de evsel kirliliğin Gediz Nehri’nde izlerini gösterdiğini ortaya koyuyor” dedi.
“Körfezin kirlenmemesi mümkün değil”
Gediz’in yaklaşık 401 kilometrelik seyahatinde Kütahya, Uşak, Manisa ve İzmir’den geçerek Ege Denizi’ne ulaştığına dikkat çekilen raporda, ırmak kirliliğinin ziraî üretimden ekosisteme kadar geniş bir alanı etkilediği vurgulandı. Prof. Dr. Kurucu ise yapılan izlemenin iki değerli amaca hizmet ettiğini belirterek, “Birincisi Gediz Nehri boyunca kendi ekosisteminin durumunu görmekti ve durum berbat. İkincisi Gediz Nehri’nin Körfez’e getirdiği kirlilik yükünü görmekti; bu durum da çok berbat. Körfezin kirlenmemesi mümkün değil. Gediz Nehri’nin suyuyla sulanan toprakların kirlenmemesi mümkün değil. İçme suyu olarak esasen kullanılacak durumda değil” diye konuştu.
“Kirletici kaynakları bulmak gerekiyor”
Rapordaki dikkat çeken kirlilik parametrelerine değinen Kurucu, kimi bedellerin olağan düzeylerin çok üzerinde ölçüldüğünü belirterek, “Suyun içinde bulunan bakır, brom, kobalt, bor üzere kimi maddelerin kıymetleri olağan kıymetin 100-200 kat üstünde ölçüldü. Yüzey sularında ya da içme suyunun içinde kimi ağır metaller aslında doğal olarak bulunabiliyor fakat insan sıhhatini tehdit edecek seviyede değil, bunlar çok düşük kıymetlerde olmalı. Parametrelerin bu denli yüksek çıktığında kirliliğin doğal olmadığını anlıyoruz. Bu maddelerin nereden geldiğini, kirletici kaynakları bulmak gerekiyor. Bu yalnızca bir belediyenin işi değil. Irmaklar bakanlığın yetkisi altında, hasebiyle onlarla bir arada çalışmayı çok isteriz. Kelam konusu olan insanın ve tabiatın en değerli hayat hakkı olan su. İzleme sonuçlarımızı onlarla memnuniyetle paylaşırız. Örnekleme noktalarının yerleri aşikâr. Kirletici kaynakları bulmak hiç güç değil. Bir sonraki kuşaklara içecek bir bardak temiz su bırakacaksak bunu kesinlikle yapmamız gerekiyor” tabirlerini kullandı.
Yeraltı suları için kritik uyarı
Kirliliğin sırf yüzey sularıyla hudutlu olmadığına dikkat çeken Kurucu, Gediz’in yeraltı sularıyla bağlantısına de vurgu yaptı. Kurucu, “Gediz Nehri yüzeyde bir su lakin birebir vakitte yan dereleri ile yeraltı sularını da besliyor. Irmakta ve derelerde akışın suratının düştüğü yahut sakinleştiği periyotlarda kumlu-çakıllı dere yataklarında yüzey altına sızma hızlanır. Yani bu kirlilik yükü temel içme suyu kaynaklarımız olan yeraltı sularını da etkileyebiliyor. Yeraltı sularına şayet kirlilik bulaşıyorsa, içme suyumuz çok riskli hale geliyor. Bu yüzden kritik eşikteyiz. Yüzey suları kadar yeraltı sularını kesinlikle muhafazamız gerekiyor” dedi.
“Kaynağı durdurmadan Körfez’i temizlemek yetmez”
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin Körfez’de yürüttüğü taban tarama çalışmaları ile Çiğli Atıksu Arıtma Tesisi’ndeki kapasite artışının güzelleşmeye katkı sağladığını belirten Kurucu, uğraşın Gediz ve öteki kirlilik kaynaklarıyla birlikte ele alınması gerektiğini söyledi. Kurucu, “Körfezde yürütülen taban tarama paklığı kesinlikle uygunlaştırma sağlıyor, sağlamaya devam edecektir. Çiğli’deki arıtma tesisinin kapasitesinin genişletilmesi, körfezdeki kirliliğin azaltılması açısından çok değerli. Lakin bunun yanında belediyenin yetki alanı dışındaki derelerin getirdiği kirliliği de durdurmak gerekiyor. Ağıl Deresi’ndeki kirlilik körfez sıhhati için kıymetli bir tehdit. Gediz Nehri ve yan dereleri üzerindeki kirletici kaynakları belirlemek mümkün. Bunu yapmak teknik olarak çok kolay lakin denetleme işi tek başına belediyenin yetkisinde değil. Biz bu sonuçları öbür kamu kurumlarıyla paylaşmaya hazırız” formunda konuştu.
İZSU ve MASKİ’nin ortak izleme çalışmaları önümüzdeki aylarda da devam edecek. Elde edilen bilgilerin yıllık raporda bir araya getirilmesiyle, Gediz’in güzergâhı boyunca kirliliğin nerelerde ve hangi periyotlarda arttığının bütüncül olarak ortaya konulması hedefleniyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
