16 Ekim Dünya Gıda Günü’nün bu yılki teması “Bugün yenilik yap, yarını besle”. Birleşmiş Milletler ve FAO bilgileri global besin israfının ulaştığı ürkütücü boyutu gözler önüne sererken bu özel gün hasebiyle açıklamalarda bulunan uzmanlar, besin krizine karşı “Sürdürülebilir Gıda Sistemi” davetinde bulunuyor. Uzmanlar, besinde sistemik dönüşüm ve bilimsel inovasyonun hayati ehemmiyet taşıdığını vurguluyor.
Sayılarla Gıda İsrafı: Türkiye’de Yılda 18 Milyon Ton Çöpe Gidiyor
Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) ile Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) yeni raporlarına nazaran; dünya genelinde her yıl üretilen besinin yaklaşık üçte biri tüketilemeden israf ediliyor. Bu durum, global ölçekte her yıl 1 milyar tonun üzerinde besinin çöpe gitmesi manasına geliyor. Türkiye’deki tablo da global ölçekten farklı değil; ülkemizde her yıl yaklaşık 18 milyon ton besin israf ediliyor.
Merkezdeki Kriz
Gıdanın insan hayatının merkezinde yer almasına rağmen bugün yüklü olarak krizlerle gündeme geldiğini belirten Yeditepe Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü Başkan Yardımcısı ve Sürdürülebilir Gıda Sistemleri için Tasarım ve İnovasyon Yüksek Lisans Programı Koordinatörü Prof. Dr. Özlem Güçlü Üstündağ, “Bugün bu noktada olmamızın temel nedeni, besin sisteminin etrafa, sıhhate ve topluma yönelik amaçlar göz ardı edilerek, sırf ucuz ve bol ölçüde besin üretimi üzerine indirgemeci bir anlayışla tasarlanmış olmasıdır” dedi.
Yol Gösterici: Sürdürülebilir Gıda Sistemi
“Sürdürülebilir Gıda Sistemi” kavramının yol gösterici olduğunu kaydeden Prof. Dr. Güçlü Üstündağ, “Burada kullandığımız besin sistemi çerçevesi; gıdayı yalnızca bir eser olarak değil, topraktan sofraya, üretimden tüketime kadar onu önümüze getiren tüm basamakları içeren bir bütün olarak ele almayı gerektiriyor ve sistemin ekonomik, çevresel ve toplumsal amaçlarını eş vakitli olarak kapsıyor” diye konuştu.
“Gıda Sistemini Dönüştürürken Çelişkileri Yönetmeliyiz”
Sürdürülebilir bir besin sistemine ulaşmanın önündeki en büyük mahzurun ekonomik, çevresel ve toplumsal amaçların birbiriyle çelişmesi olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Güçlü Üstündağ, bütüncül yaklaşımın değerine vurgu yaptı:
“Çevresel ve toplumsal sorunları çözmek için attığımız adımlar, ekonomik boyutta maliyetleri yükselterek sistemin ekonomik sürdürülebilirliğini olumsuz etkileyebiliyor. Gıdanın sürdürülebilirliğini ve kalitesini artırmaya yönelik iyileştirmeler, eser fiyatlarını yükselterek, en temel gayelerimizden olan besine erişilebilirliği zorlaştırabiliyor. Bu sebeple; eğitimden siyaset geliştirmeye, dizayndan uygulamaya kadar tüm süreçlerde disiplinler arası bir sistem yaklaşımını merkeze almalıyız. Geleceğin profesyonellerini yetiştiren akademik programların da bu vizyonla dönüştürülmesi kural.”
“İnovasyon Sadece Teknoloji Değil, Uygulanabilir Çözümdür”
Yeditepe Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü Başkanı ve Sürdürülebilir Sistemler Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Yeşim Ekinci ise bilimsel bilginin pratik yaşama aktarılmasının gerekliliğine değindi:
“İklim değişikliği, artan nüfus ve doğal kaynaklar üzerindeki baskılar karşısında besin teminatımızı korumak için bugünden yenilikçi tahliller geliştirmeliyiz. Lakin sürdürülebilir besin sistemlerine yönelik tahlillerin yalnızca teorik olarak yanlışsız olması yetmez, alanda ve günlük hayatta karşılık bulması gerekir.
Kampüslerden Başlayan Somut Uygulama Modelleri
Teorik bilginin pratik modellere dönüştürülmesine somut örnekler veren Prof. Dr. Ekinci, 16 Ekim Dünya Gıda Günü kapsamında düzenleyecekleri “Sürdürülebilir Gıda Sistemi Çalıştayı” ile yerleşkesi bir uygulama laboratuvarına dönüştürdüklerini tabir etti:
“Örneğin; bir üniversite yemekhanesinde besin israfını azaltmak için yalnızca afiş asıp farkındalık oluşturmak yetersizdir. Tüketim alışkanlıklarını, porsiyon büyüklüklerini, beslenme ihtiyaçlarını ve ortaya çıkan atık ölçülerini birlikte kıymetlendirerek sürdürülebilir bir yemek hizmeti modeli geliştirmek gerekir. Emsal formda, sağlıklı beslenmeyi teşvik ederken besin kıymeti yüksek, çevresel tesiri düşük ve tüketicinin bütçesine uygun alternatifler tasarlamalıyız. Biz de düzenlediğimiz çalıştayla kampüsümüzü yenilikçi fikirlerin denendiği ve somut sonuçların ölçüldüğü bir alan olarak ele alıyoruz.”
“İnsan Sağlığıyla Gezegen Sağlığı Paralel”
Yeditepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölüm Başkanı Doç. Dr. Binnur Okan Bakır da insan sıhhatini koruyan altın standart beslenme modellerinin gezegen sıhhatiyle tam bir ahenk içinde olduğunu belirterek, bireylerin günlük hayatlarında uygulayabileceği 5 temel adımı sıraladı:
- Alışverişi Planlayın, Porsiyonları Küçültün: Evsel besin atığının en büyük nedeni plansız alışverişlerdir. Muhtaçlık kadar alıp, tabağınıza tüketeceğiniz kadar porsiyon koyarak israfın önüne geçin.
- Bitkisel Odaklı Beslenmeye Geçin: Sadece insan sıhhati için değil, gezegen sıhhati için de bitkisel protein kaynaklarına (baklagiller, sebzeler, tahıllar) beslenmenizde daha fazla yer açın.
- Yerel ve Mevsiminde Gıdaları Tercih Edin: Mevsiminde tüketilen ve mahallî üreticiden alınan besinler, nakliye ve depolama kaynaklı karbon ayak izini en aza indirir.
- Artan Gıdaları Değerlendirin: Bayatlayan ekmekleri yahut bir gün evvelce kalan yemekleri çöpe atmak yerine alternatif tanımlarla dönüştürme alışkanlığı kazanın.
- Su ve Enerji Ayak İzini Düşürün: Gıdayı üretmek için harcanan su ve gücün şuurunda olarak, gıdayı ziyan etmenin aslında gezegenin doğal kaynaklarını tüketmek manasına geldiğini unutmayın.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
