Dünya genelinde 500 milyondan fazla kişiyi etkileyen osteoporoz, kemiklerin yoğunluğunu ve kalitesini kaybederek kırılgan hale gelmesine yol açıyor. 50 yaş üzerindeki her üç bayandan biri ve her beş erkekten biri, ömrünün geri kalanında osteoporoza bağlı kırık riski taşıyor. Bilhassa kalça kırıkları, hayat kalitesini önemli ölçüde düşürürken vefat riskini de artırıyor. Memorial Antalya Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Ahmet Turan Aydın, 20 Ekim Dünya Osteoporoz Günü kapsamında kemik sıhhatinin korunması, erken teşhis ve kırık riskinin azaltılması hakkında değerli bilgiler paylaşıyor.
Kemikleri güçlendirmek için hiçbir vakit geç değil
Osteoporoz, kemik kütlesinin ve dayanıklılığının azalmasıyla ortaya çıkan, birden fazla vakit belirti vermeden ilerleyen bir hastalıktır. Kemiklerdeki zayıflama uzun mühlet fark edilmeyebilir ve hastalık birinci defa kolay bir düşme ya da günlük hayat sırasında meydana gelen kırıkla ortaya çıkabilir. Bilhassa kalça kırıkları, ileri yaşlarda hareket yeteneğinin kaybedilmesine, yatağa bağımlılığa ve ömrü tehdit eden komplikasyonlara sebep olabilmektedir. Osteoporoza bağlı kırıkların sonuçları, hastalığın erken periyotta belirlenmesinin kıymetini ortaya koymaktadır. Kalça kırığı geçiren hastaların değerli bir kısmı bağımsız hayatına geri dönmekte zorlanırken, bir kısmı uzun müddet yatağa bağımlı kalabilmektedir. Kırık sonrasında mevt riskinin artması da hastalığın sadece kemik sıhhatini değil, genel sıhhat durumunu da etkilediğini göstermektedir. Kırık geçiren hastaların kıymetli bir kısmında daha evvel teşhis konulmamış yahut tedavi edilmemiş osteoporoz bulunması, kollayıcı sıhhat hizmetlerinin ve erken değerlendirmenin değerini artırmaktadır.
50 yaş üzerinde her 4 bireyden biri osteoporoz riski taşıyor
Türkiye’de de kemik sıhhati kıymetli bir halk sıhhati sıkıntısıdır. Elli yaş üzerindeki her dört bireyden birinde osteoporoz bulunduğuna ait bilgiler, yaşlanan nüfusla birlikte hareketsiz hayat stili ve yetersiz beslenmenin de dikkate alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Kemik sıhhatini korumak için hiçbir yaş geç değildir. Risk faktörlerini öğrenmek, sistemli hareket etmek, istikrarlı beslenmek ve kırık sonrasında kemik sıhhatini kesinlikle kıymetlendirmek, alınabilecek temel tedbirler arasında yer almaktadır.
Kemik sıhhatini çocukluk ve ergenliktin itibaren korumak gerekiyor
Kemik sıhhati sırf ileri yaşlarda kıymet kazanan bir husus değildir. Çocukluktan itibaren kazanılan sağlıklı ömür alışkanlıkları, ilerleyen yıllardaki kemik dayanıklılığının temelini oluşturmaktadır. Osteoporozdan korunmak ve kırık riskini azaltmak için ömrün farklı devirlerinde üç temel adıma dikkat edilmesi gerekmektedir. Kemik kütlesinin büyük kısmı çocukluk ve ergenlik devrinde oluşmaktadır. Bu süreçte kâfi kalsiyum, protein ve D vitamini alımı ile kemikleri yük taşıyarak çalıştıran fizikî aktiviteler büyük kıymet taşımaktadır. Yetişkinlik periyodunda de sistemli antrenman ve istikrarlı beslenme alışkanlıklarının sürdürülmesi, kemik kaybının azaltılmasına katkı sağlamaktadır. Sigara kullanımından ve aşırı alkol tüketiminden uzak durmak, sağlıklı beden yükünü korumak da kemik sıhhatini destekleyen kıymetli faktörler arasında bulunmaktadır.
Kemik kaybını önlemek için risk faktörlerini bilmek gerekiyor
Kemik sıhhatinin korunmasında ikinci etap, mevcut kemik kütlesini mümkün olduğunca korumak ve kırık riskini azaltmaktır. Ailede osteoporoz hikayesi bulunması, uzunluk kısalması, uzun periyodik kortizon kullanımı ve erken menopoz üzere durumlar osteoporoz riskini artırabilmektedir. Bu sebeple risk kümesindeki şahısların doktor değerlendirmesinden geçmesi ve gerekli görüldüğünde kemik mineral yoğunluğu ölçümü yaptırması gerekmektedir. Kemik sıhhatinin korunmasında düşmelerin önlenmesi de kıymetli bir yer tutmaktadır. Konut ortamındaki kaygan tabanların ve takılmaya sebep olabilecek eşyaların düzenlenmesi, kâfi aydınlatmanın sağlanması ve istikrar antrenmanlarının yapılması, bilhassa ileri yaştaki bireylerde düşmeye bağlı kırık riskini azaltmaya yardımcı olmaktadır.
Kırık sonrasında yeni kırıkları önlemek büyük kıymet taşıyor
Osteoporoza bağlı bir kırık yaşanması, sonraki kırıklar açısından değerli bir ihtar işaretidir. Kırık sonrasında yeni bir kırık gelişme riski artmakta ve bilhassa birinci bir-iki yılda daha yakından takip gerekmektedir. Bu sebeple kırık tedavisiyle yetinilmemesi, altta yatan kemik hastalığının da araştırılması gerekmektedir. Uygun hastalarda doktor tarafından planlanan tedaviler, sistemli fizikî aktivite, kâfi beslenme ve düşmeleri önlemeye yönelik uygulamalar birlikte yürütülmelidir. Böylelikle kemik kaybının ilerlemesinin yavaşlatılması ve yeni kırıkların önlenmesi hedeflenmektedir.
Erken teşhis ve yanlışsız tedavi kırık riskini azaltıyor
Osteoporozun teşhisinde kemik mineral yoğunluğu ölçümü kıymetli bir yer tutmaktadır. DXA ismi verilen metotla yapılan ölçüm, kemik yoğunluğunun kıymetlendirilmesine ve kırık riskinin belirlenmesine yardımcı olmaktadır. T-skorunun -2,5 yahut altında olması, osteoporoz teşhisinde kullanılan temel ölçütlerden biridir. Bununla birlikte tedavi kararı sadece bu pahaya nazaran değil; kişinin yaşı, daha evvel kırık geçirip geçirmediği, başka risk faktörleri ve genel sıhhat durumu birlikte kıymetlendirilerek verilmektedir. Osteoporoz tedavisinde fizikî aktivitenin artırılması, beslenmenin düzenlenmesi, gereksinim halinde kalsiyum ve D vitamini dayanağının sağlanması ve uygun hastalarda kemik kaybını azaltmaya yönelik tedavilerin uygulanması ehemmiyet taşımaktadır. Günlük yürüyüşler, kişinin sıhhat durumuna uygun idmanlar ve kâfi güneş ışığından yararlanma da kemik sıhhatini destekleyen uygulamalar arasında yer almaktadır. Kalsiyum ve D vitamini takviyesinin gerekliliği ile tedavi seçeneği, doktor değerlendirmesi doğrultusunda belirlenmelidir. Osteoporozun erken periyotta tanınması, sırf kemik yoğunluğunun korunması açısından değil, kırıklara bağlı hareket kaybının ve ömür kalitesindeki düşüşün önlenmesi açısından da değerlidir. Bilhassa düşük güçlü bir düşme sonrasında kırık gelişen şahısların osteoporoz yönünden kıymetlendirilmesi gerekmektedir. Bireylerin risk faktörlerini dikkate alması, gerekli denetimlerini yaptırması ve kemik sıhhatini hayat uzunluğu müdafaaya yönelik adımlar atması, osteoporozla çabada belirleyici rol oynamaktadır.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
