Kalp ve damar hastalıkları sadece ileri yaşlarda ortaya çıkan bir sıhhat sorunu değildir. Yıllar içinde biriken risk faktörleri sebebiyle genç yaşlarda da kendini gösterebiliyor. Denetimsiz tansiyon, yüksek kolesterol, hareketsizlik, sigara ve gerilim üzere faktörler damarların biyolojik yaşını doğum tarihinden çok daha ileriye taşıyabiliyor. Pekala, kalp damarlarımızın daha yaşlı olduğunu gösteren hangi işaretlere dikkat etmemiz ve hangi tedbirleri almamız gerekiyor? Memorial Göztepe Hastanesi Kardiyoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Ahmet Ekmekçi, kalp sıhhatini etkileyen belirtiler ve korunma yolları hakkında bilgi verdi.
Kalp yaşınız doğum tarihinizden farklı olabilir
Damarlarımızdaki yıpranma, doğum tarihimizden bağımsız olarak kalp sıhhatimizin gerçek yaşını ortaya koyabilmektedir. Velhasıl kalbimizin gerçek yaşını belirleyen kimlikteki doğum tarihi değil, damarlarımızın ne kadar yıprandığıdır. Tıpta buna biyolojik damar yaşı denilmektedir. Ateroskleroz yani damar sertliği bir gecede ortaya çıkmaz, yıllar içinde damar duvarına biriken kümülatif hasarın sonucudur. Bu nedenle maalesef denetim altına alınmamış tansiyon, yoğun LDL kolesterol, insülin direnci ve sigara üzere etkenlere uzun müddet maruz kalan 35 yaşındaki bir kişinin damarları, 60 yaşındaki birinin sertliğine ulaşabilmektedir.
Kalbi en çok yüksek tansiyon ve hareketsizlik yoruyor
Tansiyon yüksek olduğunda kalp, kanı daralmış damarlara pompalamak için fazladan güç harcar ve kalp kası kalınlaşır. Bu kalınlaşma kalbin esnekliğini kaybedip vakitle yetersizliğe sürüklenmesine yol açar. Hareketsizlik de bacak kaslarını çalıştırmadığı için damarların kendini genişletmesini sağlayan nitrik oksit üretimini azaltır, insülin direncini artırır ve düzgün kolesterolü (HDL) düşürür. Buna karşılık her gün 7-8 bin adım ya da haftada 150 dakika tempolu yürüyüş, damarları elastik tutarak kalp krizi riskini yüzde 30’lara varan oranda azaltabilmektedir.
Kalp damarları daralırken bu 5 belirtiyi veriyor
Kalp krizi her vakit şiddetli bir ağrıyla gelmez; damarlar daralırken beden evvel sessiz ipuçları verebilir. Kalp damarlarınız daralırken verdiği en değerli 5 işaret şu biçimdedir:
- Daha evvel rahat çıkılan merdivende nefes yetmemesi yahut efor sırasında göğüs sıkışması
- Çeneye, boyna, sol kola yahut mideye vuran fakat dinlenince geçen belgisiz baskı hissi
- Aniden ortaya çıkan aşırı halsizlik durumu
- Açıklanamayan soğuk terlemelerin yaşanması
- Diyabet hastalarında hudut hasarı sebebiyle sırf nefes darlığı yahut bulantıyla seyreden atipik krizler
Genç kalp hastalıklarında en değerli sebep elektronik sigara
20’li ve 30’lu yaşlarda kalp krizi artık çok daha sık görülüyor. Bunun sebepleri arasında işlenmiş besin ve hareketsiz ömrün erken yaşta metabolik sendromu tetiklemesi, damarları erkenden tıkayabilen Lipoprotein(a) üzere genetik risklerin taranmaması ve elektronik sigara/nikotin kullanımının artması yer almaktadır. Güç içecekleri de saf değildir; içerdikleri yoğun kafein, taurin ve şeker kan basıncını ve kalp suratını apansız yükseltip damarlarda ani büzüşmeye yol açabilir, fark edilmemiş bir ritim bozukluğu varsa ölümcül aritmileri tetikleyebilir.
Stres damarların biyokimyasal bir zehri
Kronik gerilim sırf zihinsel bir yük değil, biyokimyasal bir damar zehridir; daima yüksek kalan kortizol ve adrenalin kalp suratını ve tansiyonu artırır, damarın iç katmanında mikroskobik hasar yaratır ve pıhtılaşma eğilimini artırarak sessiz duran bir plağın çatlamasını kolaylaştırabilir. Yoğun bir hüzün yahut travma sonrasında kalbin süreksiz olarak kasılma gücünü yitirdiği “kırık kalp sendromu” (Takotsubo kardiyomiyopatisi) da bu gerilim hormonlarının direkt tesiriyle ortaya çıkar.
Hiçbir şikayetiniz olmasa da bu denetimleri yaptırın
Ateroskleroz sessiz ilerlediği için şikayet olmasa bile nizamlı denetim değerlidir. Yılda en az bir sefer tansiyon ölçümü, açlık kan şekeri, HbA1c, lipit profili ve hayatta en az bir sefer Lipoprotein(a) ile ApoB seviyesi ölçülmelidir. EKG ve ekokardiyografi kalbin elektriksel iletisini ve yapısını gösterirken, ailesinde erken kalp hastalığı olan yahut orta riskli bireylerde koroner kalsiyum skoru yahut koroner BT anjiyografi gelecekteki kriz riskini öngörebilir.
İki büyük kusur tedaviyi geciktiriyor
Tansiyon ve kolesterol olağana döndüğünde ilacı kendi kendine bırakmak en sık yapılan kusurlardan biridir. Bu ilaçlar damarı koruyan birer kalkandır ve kesildiğinde risk kaldığı yerden devam eder. İkinci büyük kusur, göğüs baskısı yahut kol uyuşması üzere belirtileri “geçer” diyerek saatlerce beklemektir. Kalp krizinde kaybedilen her dakika geri dönüşü olmayan kalp kası kaybı demektir. Bu sebeple kuşku anında çabucak 112 aranmalı yahut en yakın acil servise başvurulmalıdır.
Verilerinizi bilmezseniz kalp sıhhatinizi yönetemezsiniz
Tansiyon, açlık şekeri, LDL kolesterol ve bel etrafı üzere kendi bilgilerini bilmeyen kalp sıhhati için riskini yönetemez. Bunların yanı sıra her vakit belirttiğimiz üzere beslenme çok çok önemli. Akdeniz tipi beslenmeye geçmek, işlenmiş ve şekerli besinlerden uzak durmak, nizamlı hareket ve kaliteli uykuyu ömür rutinine eklemek gerekir. Damar tıkanıklığı 50 yaşında apansız ortaya çıkan bir talihsizlik değil, 20’li yaşlardan itibaren biriken ihmallerin sonucudur. Çağdaş kardiyolojinin asıl başarısı tıkanan damarı tedavi etmek değil, hiç tıkanmamasını sağlamaktır.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
