Tütün eserlerinin medyadaki görünürlüğü, bağlantı mecralarında tütün kullanımının olağanlaştırılması ve buna bağlı olarak halk sıhhatine tehdidi Değer Hareketi’nin ikinci paydaş toplantısında gündeme taşındı.
Türkiye’de tütün denetimini güçlendirmeyi; halk sıhhatini tütün ve nikotin eserlerinin olumsuz tesirlerinden koruyacak siyasetler için farkındalık yaratmayı amaçlayan sivil bir oluşum olan Değer Hareketi; her ay sıhhat, etraf ve aile üzere farklı temalar odağında sivil toplum temsilcileri, akademisyenler ve gençlerle bir araya geliyor. Toplantılardan elde edilen çıktılar, sonraki paydaş buluşmalarından elde edilecek tekliflerle birlikte Değer Hareketi’nin genel siyaset ve savunuculuk çalışmalarına katkı sağlayacak. Geçtiğimiz ay “Eğitim ve Gençlik” temasıyla birinci paydaş buluşmasını yapan Değer Hareketi, bu ay “Medya ve İletişim” konusuna odaklandı.
Bir dizinin sahnesi ya da sosyal medyada paylaşılan bir içerik, tütün ve nikotin eserlerini gündelik hayatın olağan bir kesimi olarak sunabiliyor. Değer Hareketi, bu paydaş toplantısında bu görünürlüğün nasıl oluştuğunu, mevcut düzenlemelerin değişen medya ortamına ne ölçüde cevap verdiğini ve sorumlu bağlantı için atılabilecek adımları ele aldı.
“Medya, Mevzuat ve Tütün Kontrolü: Görünürlükten Sorumlu İletişime” başlığıyla Ankara’da gerçekleştirilen buluşma; geleneksel medya, dijital platformlar ve sosyal medyadaki tütün ve nikotin eseri temsillerini ortak bir tartışma tabanına taşıdı. Toplantının odağında, bilhassa çocukların ve gençlerin korunması, mevzuatın uygulanması ve kontrolü ile medya kuruluşlarının ve içerik üreticilerinin üstlenebileceği sorumluluklar yer aldı. Toplantıya; Gençlik Servisleri Merkezi, AISEC, Gençlerin İklimi Derneği, Yeşil Düşünce Derneği ve Türkiye Yeşilay Cemiyeti temsilcileri katıldı.
Toplantıda öne çıkan bildiriler şunlardı:
- Genel olarak tütün denetim yasalarının kapsayıcılığı ve muhafaza düzeyinin düzgün olduğu iletisi verilirken, dumansız hava alanlarına ait mevzuat kararlarının faal uygulanması ve dumansız hava hakkının medyadaki görünürlüğünün artması için yapılması gerekenler tartışıldı. Türkiye’de artan tütün kullanımının yaygınlığı göz önüne alındığında kamusal alanlarda dumansız hava alanlarının aktif korunmasının ve bu hususun medyadaki görünürlüğünün artırılması gerektiğinin üzerinde duruldu. Gündemde olan yasa değişikliği sürecine bu yönde geliştirme tekliflerinin hazırlanması gerekliliği üzerinde uzlaşıldı.
- Tütün denetim mevzuatının reklam, sponsorluk ve teşhir yasaklarına dair kararlarının Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) kontrolündeki televizyon yayınlarında çok faal bir formda uygulandığı üzerinde duruldu. Bu faal uygulama düzeyinin dijital mecralarda ve görüntü platformlarında da yakalanması gerekliliği üzerinde uzlaşıldı.
- Yeni kuşak tütün eserlerinin bilhassa dijital medya platformlarında ve sosyal medya mecralarındaki görünürlüğü, yüksek takipçili hesaplardaki örtülü reklamları ve internet ortamında bu eserlere çok kolay erişilebiliyor olması üzerinde tartışıldı. Bu mevzuda RTÜK ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) iş birliği ile faal kontrol tedbirlerinin alınması, vatandaşların şikâyette bulunabilecekleri platformlarının artırılması teklifleri üzerinde uzlaşıldı.
Reklam Yasak Ama Senaryo ve Günlük Yaşamda Görünürlük Yüksek
Türkiye’de tütün denetiminin temel yasal çerçevesini oluşturan 4207 sayılı Kanun’un medya ve irtibatla ilgili kararlarına nazaran; televizyon, sinema, dizi, klip, tiyatro ve internet ortamlarında, ticari maksatla tütün eserlerinin kullanılması yahut manzarasına yer verilmesi yasaktır. Bu yasak 2018 yılında sosyal medya ve dijital içerik platformlarını da kapsayacak halde genişletilmiştir. Dijital platformlarda açık bir reklam yapılmasa da dizi senaryolarına entegre edilen görsellerde, influencerların günlük hayatında tütün eserlerinin görünürlüğünün yüksek olmasının özendirici bir tesiri vardır.
Bu doğrultuda paydaş toplantısında, tütün ve nikotin eserlerinin medyadaki varlığı daha geniş bir bakış açısıyla değerlendirildi. Haberlerde kullanılan görseller, televizyon dizileri ve sinemalardaki temsiller, dijital içerikler ve sosyal medya fenomenlerinin paylaşımları üzerinden eserlerin nasıl görünürlük kazandığı ve bu görünürlüğün tütün kullanımını olağanlaştırma riski tartışıldı.
Elektronik sigaralar, ısıtılmış tütün eserleri ve öteki yeni jenerasyon nikotin eserlerinin irtibat ortamındaki yeri de gündemin esas hususları arasındaydı. Eserlerin sunuluş biçimi, kamuoyunun bu eserlere ait algısı ve gençlerin karşılaştığı içerikler, halk sıhhatini gözeten bir irtibat yaklaşımı çerçevesinde ele alındı.
Değişen Medya Ortamı, Uygulama ve Denetim İhtiyacı
4207 sayılı Kanun’da kararlar net olarak belirtilmiş olmasına rağmen medyanın klasikten dijitale kayması ile birlikte uygulanma süreçlerinde sıkıntılar yarattığı toplantıda gündem oldu.
Geleneksel yayıncılık, dijital platformlar ve sosyal medya arasındaki düzenleme ve kontrol farklılıkları; değişen medya tüketim alışkanlıkları ve yeni içerik üretim biçimleriyle birlikte ele alındı. Dumansız alanlara ait kamuoyu algısı ve bu alanların medyada nasıl temsil edildiği de tartışıldı.
Mevcut düzenlemelerin uygulanması, kontrol sistemlerinin güçlendirilmesi ve muhtemel düzenleme muhtaçlıkları, Türkiye’de gündemde olan mevzuat değişikliği çalışmalarına katkı sunma gayesiyle değerlendirildi.
Sorunların Tespitinden Politika Önerilerine
Toplantının çalışma oturumları üç alana odaklandı: mevzuat ve düzenleme, medya uygulamaları ve kamuoyu irtibatı. Bu çerçevede mevcut boşluklar ve geliştirilmesi gereken alanlar ele alınarak tahlil teklifleri tartışıldı.
Çalışmalar, medya ve tütün denetimi alanındaki siyaset önceliklerinin belirlenmesi, mevzuat değişikliklerine yönelik tekliflerin geliştirilmesi ve ortak savunuculuk iletilerinin oluşturulması hedefiyle yürütüldü. Medya kuruluşları için istekli prensipler ve sorumlu içerik üretimini destekleyebilecek yaklaşımlar da kıymetlendirme başlıkları arasında yer aldı.
Değer Hareketi hakkında
Değer Hareketi, Türkiye’de tütün denetimini güçlendirmek ve halk sıhhatini tütün sanayisinin ticari çıkarlarından korumak için çalışan bir sivil toplum hareketidir. Araştırma, stratejik irtibat, savunuculuk ve paydaş iştirakini bir araya getirerek tütün ve nikotin eserlerinin sıhhat, toplum, iktisat ve etraf üzerindeki tesirlerini görünür kılmayı maksatlar. Farklı alanlardan paydaşların bilgi ve tecrübelerini ortak öncelikler etrafında buluşturarak ispata dayalı siyasetlerin geliştirilmesini ve tesirli biçimde uygulanmasını destekler.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
