Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, günlük hayatta sıkça kullanılan ‘beyin detoksu’ kavramını bilimsel açıdan kıymetlendirdi.
Beyin detoksu olarak isimlendirilen süreçler, bilimsel karşılığı farklı olan sistemleri söz ediyor!
‘Beyin detoksu’ kavramının, nöroloji ve nörobilim literatüründe tanımlanmış, klinik olarak kullanılan bir terim olmadığını aktaran Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, “Bilimsel çalışmalarda beyni belli bir müddette toksinlerden arındırmayı hedefleyen standart bir detoks yaklaşımından kelam edilmez.” dedi.
Bu kavramın toplumda ilgi görmesinin altında yatan nedenin, beynin sahiden de kendi iç istikrarını koruyan ve kendini düzenleyen bir yapıya sahip olması olduğunu lisana getiren Alp, “Günlük lisanda ‘detoks’ olarak isimlendirilen süreçler, aslında beynin doğal fizyolojik işleyişine atıfta bulunan, fakat bilimsel karşılığı farklı olan düzenekleri söz eder. Bu nedenle problem, kavramın kendisinden çok, nasıl ve ne emelle kullanıldığıdır.” halinde konuştu.
Beynin ‘detoksu’, uyku ve fizyolojik istikrar ile ilişkili!
Beynin temel paklık sisteminin, glimfatik sistem olarak isimlendirilen ve beyin omurilik sıvısı aracılığıyla çalışan bir yapı olduğunu söz eden Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, şöyle devam etti:
“Bu sistem, metabolik faaliyetler sonucu ortaya çıkan atık unsurların beyinden uzaklaştırılmasını sağlar ve en etkin olduğu periyot derin uyku evreleridir. Bilhassa öğrenme, hafıza ve nörodejeneratif hastalıklarla ilişkilendirilen proteinlerin temizlenmesi büyük ölçüde uyku sırasında gerçekleşir. Buna ek olarak kan-beyin bariyeri ziyanlı hususların beyne geçişini sonlandırırken, mikroglial hücreler hücresel seviyede paklık ve tamirat süreçlerinde rol alırlar. Münasebetiyle beynin ‘detoksu’, uyanıkken yapılan uygulamalardan fazla, uyku ve fizyolojik istikrar ile alakalıdır.”
Bilimsel temeli olmayan ‘detoks’ uygulamaları, yarardan çok ziyana yol açabilir!
Detoks ismi altında sunulan besinler, kürler ya da desteklerin beyni direkt temizlediğini gösteren güçlü bilimsel deliller bulunmadığına vurgu yapan Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, “Dengeli ve kâfi beslenme, beynin güç muhtaçlığını karşılamak ve sinaptik fonksiyonları desteklemek açısından kıymetlidir; fakat bu, muhakkak bir eserin kısa müddette zihinsel arınma sağlayacağı manasına gelmez.” dedi.
Kontrolsüz kullanılan desteklerin, bilhassa yüksek dozda alındığında, karaciğer ve böbrek üzerinde yük oluşturabileceğini ve kimi nörolojik ya da psikiyatrik belirtileri olumsuz etkileyebileceğini hatırlatan Alp, kullanılan ilaçlarla etkileşime girme riskinin de göz gerisi edilmemesi gerektiğini vurguladı. Alp, bilimsel temeli olmayan ‘detoks’ uygulamalarının, yarardan çok ziyana yol açabileceği ikazında bulundu.
‘Doğal’ eserlerin inançlı olduğu kanısı, nörolojik hastalıklar kelam konusu olduğunda geçerli değil!
Nörolojik hastalığı olan bireylerde beyin istikrarının esasen hassas bir sistem üzerinden korunduğunu kaydeden Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, “Epilepsi, Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığı, migren ya da multipl skleroz üzere durumlarda ani beslenme değişiklikleri, uzun müddetli açlık uygulamaları yahut denetimsiz destek kullanımı kimi semptomları artırabilir.” dedi.
Bu nedenle bu tıp uygulamaların, genel teklifler yerine bireye özel olarak ele alınması gerektiğini hatırlatan Alp, “‘Doğal’ olarak tanımlanan eserlerin her şartta inançlı olduğu kanısı, nörolojik hastalıklar kelam konusu olduğunda geçerli değildir. En sağlıklı yaklaşım, bu çeşit teşebbüsleri kesinlikle doktor ve alan uzmanlarıyla birlikte değerlendirmektir.” açıklamasını yaptı.
Sürekli ekrana maruz kalmak toksik yükten çok, zihinsel dengeyi zorlayan kronik bir uyarılma hâli!
Sürekli ekrana maruz kalmanın beyin üzerinde kimyasal manada bir toksin birikimine yol açtığının söylenemeyeceğini lisana getiren Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, “Ancak uzun müddetli ekran kullanımı, beynin dikkat, uyanıklık ve bilgi sürece sistemleri üzerinde besbelli bir yük oluşturur.” dedi.
Özellikle daima değişen görsel uyaranların ve bildirimlerin, beynin dinlenme ağlarının gereğince devreye girmesini zorlaştırabileceğine işaret eden Alp, “Bu durum vakitle zihinsel yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve uyku tertibinde bozulmalar biçiminde kendini gösterebilir. Münasebetiyle burada kelam konusu olan bir toksik yükten çok, zihinsel dengeyi zorlayan kronik bir uyarılma hâlidir.” sözlerini kullandı.
Beyin sıhhati, sürdürülebilir ve istikrarlı bir ömür sistemiyle korunur!
Beyin sıhhatini korumak en değerli alışkanlığın sistemli ve kaliteli uyku olduğuna vurgu yapan Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Uyku sırasında beyin, gün içinde edinilen bilgileri düzenler, gereksiz ikazları ayıklar ve kendini yeniler. Ayrıyeten duygusal düzenleme ve gerilimle başa çıkma kapasitesi de büyük ölçüde uyku kalitesiyle bağlıdır. Kâfi uyku olmadığında, sağlıklı beslenme, antrenman ya da başka destekleyici alışkanlıkların tesiri sonlu kalabilir. Bu nedenle beyin sıhhati, kısa periyodik tahlillerden çok, sürdürülebilir ve istikrarlı bir ömür sistemiyle korunur.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
