Bipolar bozukluğun tedavi edilebilir bir hastalık olduğunu kaydeden İstanbul Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sıhhati ve Hastalıkları Ana Bilim Kolu Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hülya Ensari, gerçek tedavi ve sistemli takiple hastaların tam verimli ve manalı bir hayat sürdürebildiğini söyledi. Bipolar tedavisinde dikkat edilmesi gereken 6 kritik nokta olduğunu kaydeden Prof. Dr. Hülya Ensari, tedavinin muvaffakiyetinin büyük ölçüde süreklilik ve ahenk ile direkt bağlantılı olduğunu söyledi. Prof. Dr. Ensari, bu değerli noktaları şöyle sıraladı: “İlaç tedavisine kesintisiz devam edilmeli, uyku sistemi korunmalı, alkol ve unsur kullanımından kaçınılmalı, erken ihtar işaretleri tanınmalı, tertipli doktor kontrolü aksatılmamalı ve gerilim idaresi ile ömür nizamına ihtimam gösterilmeli.”
İstanbul Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sıhhati ve Hastalıkları Ana Bilim Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hülya Ensari, 30 Mart Dünya Bipolar Günü münasebetiyle yaptığı açıklamada, Bipolar bozukluğun duygulanımın mani ve depresyon atakları dediğimiz iki uç ortasında gidip gelmesiyle karakterize olan, ortada tam düzelmeyle giden eski ismiyle “manik-depresif hastalık” olarak bilinen bir duygulanım hastalığı olduğunu tabir etti.
Hastalığın iki temel kutbu bulunuyor
Hastalığın iki temel kutbu olduğunu kaydeden Prof. Dr. Hülya Ensari, şunları söyledi:
“Manik devir, şahısta uyku gereksiniminin besbelli azalması, güçte fevkalâde artış, süratli ve durdurulamaz konuşma, grandiyöz niyetler (kendini harikulâde yetenekli yahut güçlü hissetme), dürtüsel ve riskli davranışlar (aşırı harcama, düşünmeden verilen kararlar), dikkat dağınıklığı ve irritabilitenin görüldüğü his, niyet ve davranışlarda artış ile karakterize bir periyottur. Manik devirde hasta kendisini dünyanın en güçlü, en zeki insanı üzere hissedebilir, etrafındaki beşerler bu değişimi açıkça fark eder. Ağır manik devirlerde, gerçeklikle bağdaşmayan inançlar (sanrılar) yahut var olmayan şeyleri duyma (varsanılar) biçiminde psikotik belirtiler tabloya eklenebilir. Depresif devirde ise tablonun aksine döndüğünü tabir eden Prof. Dr. Hülya Ensari, “Derin çökkünlük, hiçbir şeyden zevk alamama, güç kaybı, uyku ve iştah bozuklukları, değersizlik ve suçluluk hisleri, konsantrasyon zahmeti ve ağır durumlarda intihar kanıları ortaya çıkabilir. Bu periyotta de bu defa his, fikir ve davranışlarda yavaşlama ve azalma besbellidir.”
Hipomani, tanıyı geciktirebiliyor
Hastalığın iki ana tipi olduğunu kaydeden Prof. Dr. Hülya Ensari, “Bipolar I bozuklukta en az bir tam manik periyot bulunurken, Bipolar II bozuklukta mani yerine daha hafif bir yükselme olan hipomani devirleri ve tekrarlayan depresyon atakları görülür. Hipomanide kişi enerjik ve üretken hisseder fakat fonksiyonellikte önemli bir bozulma olmaz ve psikotik belirtiler bulunmaz. Bu nedenle hipomani birden fazla vakit “hastalık” olarak algılanmaz ve teşhis gecikir” ikazında bulundu.
Bipolar 18-25 yaşları ortasında başlıyor
Bipolar bozukluğun çoklukla genç erişkinlik devrinde, ortalama 18-25 yaşları ortasında başladığını belirten Prof. Dr. Hülya Ensari, “Hastalık, bayan ve erkeklerde yaklaşık eşit sıklıkta görülür. Lakin bayanlarda depresif periyotlar daha yüklüyken, erkeklerde manik devirler daha bariz olma eğilimindedir. Bayanlarda doğum sonrası periyot bilhassa depresyon için riskli bir vakit dilimidir” dedi.
Çevresel tesirler hastalığın tetiklenmesinde tesirli olabiliyor
Bipolar bozukluğun güçlü bir genetik yatkınlık taşıdığını kaydeden Prof. Dr. Hülya Ensari, “Birinci derece akrabalarında bipolar bozukluk olan bireylerde hastalık riski genel popülasyona nazaran 8-10 kat artmaktadır. Lakin genetik yatkınlık tek başına kâfi değildir; gerilimli ömür olayları, uyku düzensizlikleri ve unsur kullanımı üzere çevresel etkenler hastalığın tetiklenmesinde değerli rol oynar. Bipolar Bozukluğun etiyolojisinin çok sayıda genetik, nörokimyasal ve çevresel faktör ortasındaki etkileşimi içerdiğine inanılmaktadır. Birinci belirtilerden hakikat tanıya ulaşma müddeti ne yazık ki ortalama 5-10 yıl üzere uzun bir süreyi kapsamaktadır” diye konuştu.
Doğru ve sistemli tedavi ile üretken bir hayat sürdürülebilir
Bipolar bozukluğun katiyetle tedavi edilebilir bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Hülya Ensari, “Doğru ve tertipli tedavi ile hastalar son derece üretken ve tatmin edici bir hayat sürdürebilir. 30 Mart Dünya Bipolar Günü’nün, bipolar bozuklukla yaşamış olan ünlü bestekar Vincent Van Gogh’un doğum gününe denk gelmesi tesadüf değildir; tarih boyunca pek çok sanatçı, bilim insanı ve önder bu hastalıkla birlikte harika başarılara imza atmıştır.
İlaç tedavisi ve psikoterapi uygulanıyor
Tedavinin iki temel ayağını ilaç tedavisi ve psikoterapinin oluşturduğunu söyleyen Prof. Dr. Hülya Ensari, şu bilgileri verdi:
Farmakoterapi (İlaç Tedavisi): Tedavinin temel taşı duygudurum dengeleyicilerdir. Lityum, bipolar bozukluk tedavisinde altın standart olmaya devam etmektedir. Lityumun yanı sıra valproat, karbamazepin ve lamotrigin üzere antiepileptik ilaçlar da duygudurum dengeleyicisi olarak kullanılmaktadır. Atipik antipsikotikler (ketiapin, olanzapin, risperidon ,aripiprazol vb) bilhassa akut manik devirlerde ve idame tedavide kullanılır.
Psikoterapi: İlaç tedavisinin yanı sıra psikoterapi tedavinin ayrılmaz bir kesimidir. Bilişsel davranışçı terapi ile hasta erken ihtar işaretlerini tanımayı, niyet kalıplarını fark etmeyi ve başa çıkma maharetlerini geliştirmeyi öğrenir. Kişilerarası ve toplumsal ritim terapisi uyku-uyanma döngüsü ve günlük rutinlerin düzenlenmesine odaklanır; zira ritim bozulmaları atakları tetikleyebilir. Psikoeğitim ise hem hastanın hem ailesinin hastalığı anlamasını, tedavi ahengini artırmayı ve nüksü önlemeyi gayeler. Aile eğitimi, bilhassa çok değerli olup; ailede hastalığın anlaşılmaması hem hastanın hem ailenin ömür kalitesini olumsuz tesirler.”
TRSM’lerden takviye alınabiliyor
Prof. Dr. Hülya Ensari, bugün artık Türkiye’de çabucak hemen her vilayette mevcut Toplum Ruh Sıhhati Merkezlerinde (TRSM) bipolar bozukluk tanısı bulunan bireylerin kendi ikamet adreslerine en yakın bulunan TRSM’den hizmet alabildiğini söyledi. Prof. Dr. Hülya Ensari, “Burada psikiyatrist liderliğinde psikolog, sosyal çalışmacı, psikiyatri hemşiresi,ergoterapist, iş uğraşı terapisti, diyetisyen üzere multidisipliner takım eşliğinde bipolar tanısı alan bireylerin ferdi bakım planları doğrultusunda ruhsal, tıbbi, toplumsal, ekonomik, barınma ve iş alanlarındaki gereksinimleri tespit edilmektedir. Bireye mahsus tertipli takip, tedavi ve rehabilitasyon süreçleri takip edilmekte, gerektiğinde gezici grup mesken ziyaretleri ve kurumlararası iş birliği ile bipolar bozukluk tanısı alan bireylerin mevcut muhtaçlıkları giderilerek ve güçlendirilerek toplumla bütünleşmeleri sağlanmaktadır” diye konuştu.
Bipolar tedavisinde dikkat edilmesi gereken kritik noktalar
Bipolar bozuklukta tedavinin muvaffakiyetinin büyük ölçüde süreklilik ve ahenk ile direkt bağlantılı olduğunu belirten Prof. Dr. Hülya Ensari, tedavide dikkat edilmesi gereken kritik noktaları şöyle sıraladı:
İlaç tedavisine kesintisiz devam: Bipolar bozuklukta en sık karşılaşılan ve en tehlikeli sorun, hastanın kendini güzel hissettiği periyotlarda ilaçlarını bırakmasıdır. İlaç kesildiğinde nüks riski çok yüksektir ve her yeni atak hastalığın kronikleşmesine katkıda bulunur.
Uyku tertibinin korunması: Uyku düzensizliği hem manik hem depresif atakların en güçlü tetikleyicilerinden biridir. Tertipli uyku-uyanma saatleri, uyku hijyeni kurallarına ahenk ve uyku değişikliklerinin erken fark edilmesi tedavinin kritik bileşenleridir.
Alkol ve husus kullanımından kaçınma: Alkol ve husus kullanımı, bipolar bozuklukta hem atakların tetiklenmesine hem de tedavi cevabının besbelli ölçüde azalmasına neden olur. Bilhassa alkol, depresif devirleri derinleştirir; uyarıcı unsurlar ise manik ataklara yer hazırlar.
Erken ikaz işaretlerinin tanınması: Her hastanın kendine has nüks habercileri vardır. Uyku gereksiniminin azalması, harcamalarda artış, konuşma suratında değişim yahut toplumsal geri çekilme üzere belirtiler hastanın ve ailesinin birlikte tanıması gereken ferdî ikaz işaretleridir. Bu işaretlerin erken fark edilmesi ile atak önlenebilir yahut hafif atlatılabilir.
Düzenli doktor denetimi: Lityum, valproik asit üzere duygudurum dengeleyicileri sistemli kan seviyesi takibi, tiroid ve böbrek işlev testlerinin takibini gerektirir. Tedavi izlemi kesintisiz sürdürülmelidir.
Stres idaresi ve ömür tertibi: Nizamlı fizikî aktivite, istikrarlı beslenme, toplumsal dayanak ağının güçlendirilmesi ve gerilim idaresi teknikleri tedavinin destekleyici bileşenleridir.
Duygudurum değişikliği belirtilerini fark ettiğinizde uzmana başvurun
Prof. Dr. Hülya Ensari, kelamlarını şöyle tamamladı: “Son olarak, 30 Mart Dünya Bipolar Günü vesilesiyle şunu vurgulamak gerekir ki, bipolar bozukluk tedavi edilebilir bir hastalıktır. Hakikat tedavi ve sistemli takiple hastalar tam verimli ve manalı bir hayat sürdürebilir. Hastalığa ait toplumsal damgalanmanın azaltılması, erken teşhisin teşvik edilmesi ve tedaviye erişimin kolaylaştırılması hepimizin ortak sorumluluğudur. Ruh sıhhati herkesin problemidir. Ruh sıhhati olmadan sağlıktan kelam edilemez. Lütfen yukarda kelam ettiğimiz depresyon yahut manik atak üzere duygudurum değişikliği belirtilerini yaşadığınızı fark ettiğinizde erkenden ruh sıhhati ve hastalıkları uzmanına başvurunuz.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
